Professor Wiebe Bijker

‘I think in life a person really has three choices: to run, to spectate or to commit’

City Of Joy, Frans-Britse dramafilm uit 1992, gebaseerd op de roman La Cité De La Joie van de Franse auteur Dominique Lapierre

Een rekensom. Sinds het jaar 2000 is de gemiddelde Nederlandse begroting ten aanzien van ontwikkelingssamenwerking € 4 miljard. Indien ik dit bedrag verdeel over het gemiddelde bevolkingsaantal van 16,6[1] miljoen mensen, dan betaalt iedere burger per jaar € 241 aan belastinggeld voor ontwikkelingssamenwerking. Had u dit geld niet af hoeven staan maar u zou dit op een bankrekening storten tegen een spaarrente van 2,8%[2], dan had u in 50 jaar € 26.349 gespaard. Heeft u een gezin met 2 kinderen waar u tot hun 25e financieel verantwoordelijk voor bent, dan spaart u voor 4 personen in 25 jaar met 2,8% spaarrente € 35.196. Indien u de kostwinner van het gezin bent, uw 2 kinderen blijven 25 jaar bij u en u spaart nog 25 jaar door voor u en uw partner, dan heeft u met 2,8% spaarrente € 87.798 op uw rekening

De Nederlandse huishoudens geven sinds 2000 gemiddeld € 150 aan collectes en donaties.[3] Indien u 50 jaar lang in uw eentje een huishouden vormt, dan heeft u, inclusief de vorige rekensom, € 42.784 opzijgelegd. Indien u de kostwinner van het gezin bent, uw 2 kinderen blijven 25 jaar bij u en u spaart nog 25 jaar door voor u en uw partner, dan heeft u, inclusief de vorige rekensom, € 115.151 opgepot.

De wereldwijde ontwikkelingshulp bereikt volgens de Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) in 2013 zijn hoogtepunt met US$ 134,8 miljard[4]. Nederland doneert in dat jaar US$ 5,44 miljard, Duitsland US$ 14,23 miljard en de USA US$ 31,5 miljard. In 2013 geeft Nederland € 14.794.521 per dag uit, € 616.438 per uur, € 10.274 per minuut, € 171 per seconde.

In verhouding tot het bnp, ook wel ODA as per cent of GNI, geeft Nederland in 2013 0,67%, Duitsland 0,38% en USA 0,18%. Volgens de OECD: ‘In 1970, the 0.7% ODA/GNI target was first agreed and has been repeatedly re-endorsed at the highest level at international aid and development conferences. (…) The 0.7% target was formally recognised in October 1970 when the UN General Assembly adopted a Resolution including the goal that “Each economically advanced country will progressively increase its official development assistance to the developing countries and will exert its best efforts to reach a minimum net amount of 0.7% of its gross national product at market prices by the middle of the Decade.”’[5] Nederland heeft een goede naam, omdat het in de jaren tachtig gemiddeld op 1,0 procent zat en sinds de herijking van het buitenlands beleid in 1995 op 0,8. Noorwegen, Zweden, Denemarken en sinds 2000 Luxemburg kunnen zich bij Nederland scharen en samen vormen zij een groep van getrouwen die zich langdurig boven het maaiveld van de 0,7% bevinden. Sinds 2013 zit Nederland onder de

Stel, een collectant haalt op een avond € 50 op. De directeur van het betreffende goede doel heeft een brutosalaris van € 178.000[6] (betreft jaarinkomen, belaste vergoedingen/bijtellingen, de werkgeversbijdrage pensioen en de overige beloningen op termijn, maar exclusief sociale lasten). Dan moet de collectant 3560 avonden collecteren om het salaris van één directeur te bekostigen, exclusief sociale vaste lasten. De zeskoppige directie van Artsen zonder Grenzen tikt tezamen bijna de 5 ton aan. Dat zou bijna 10.000 avondjes collecteren

Indien de begroting van de Nederlandse ontwikkelingshulp sinds 2000 tegen 2,8% spaarrente op een bank zou zijn gezet, dan was de inleg € 67,7 miljard geweest en de waarde ruim € 88 miljard. In het jaar 2050 zal het met deze curve een waarde vertolken van € 450,4 miljard.[7] Indien je dit bedrag uitgeeft in briefjes van 1000 en je legt ze op elkaar, waarbij 10 briefjes in 1 millimeter passen, dan heb je tot in de stratosfeer een stapel van 45 kilometer

‘More than US$ 2 trillion of foreign aid has been transferred from countries to poor over the past fifty years Africa the biggest recipient, by far’, aldus Dambisa Moyo.[8] Dit getal, dat hij in zijn boek in 2009 publiceert, wordt heden ten dage (2016) geschat op US$ 2,3 biljoen, ook wel US$ 2.300.000.000.000. Om u een idee te geven van de omvang van dit cijfer: u kunt met dit bedrag 30 jaar lang elke seconde US$ 2431 uitgeven. Indien u elke seconde één dollar uitgeeft, dan doet u daar 72.933 jaar

De opening van dit hoofdstuk is opsommerig, maar ik heb er één hamvraag mee willen introduceren: zorgen onderzoekers goed voor uw belastinggelden?

Ik leg u een gedachte-experiment voor. Stel u mag één keer in uw leven € 115.151 aan een goed doel schenken. Wilt u dan weten hoe uw geld besteed wordt? Is uw antwoord ja, welke vragen zou u dan willen stellen aan de uitvoerder van uw donatie om er zeker van te zijn dat deze goed is aangekomen? Is uw antwoord nee, wat is uw motief dat u uw goede geloof zomaar in handen van vreemden legt?

De Engelse Joan runt in Calcutta een lokale kliniek in de Pilkhana-slum. De erbarmelijke omstandigheden zijn ongekend zwaar. Toch kunnen de mensen zich vasthouden aan de overtuiging dat het leven de moeite waard is. Derhalve noemen ze hun slum Anand Nagar, ook wel City of Joy. Joan ontmoet Max, een ontgoochelde arts uit Amerika, die naar India is vertrokken voor zijn persoonlijke zoektocht naar zingeving. Max heeft duidelijk moeite om zijn cultuurshock een plaats te geven en zijn westerse waarden te herdefiniëren. Midden in het tumult van het straatbeeld van Anand Nagar zegt Joan tegen Max: ‘Ik denk dat een persoon in zijn leven eigenlijk maar drie keuzes heeft: wegrennen, toekijken of participeren.’

Ik leg deze stelling aan u voor. U heeft van de Nederlandse overheid € 115.151 aan belastinggeld gekregen en u mag ermee doen wat u wilt, maar indien u het aan een goed doel geeft, volgt er een controle door de overheid. In dit gedachte-experiment zit u met een smak geld in uw achterzak samen met Joan in Anand Nagar. Wat kiest

Mocht u kiezen voor wegrennen, dan kan ik mij twee drijfveren bedenken. Wat u niet ziet, bestaat niet. U gelooft wel dat er plekken op de wereld zijn zoals Anand Nagar, maar u wilt het niet daadwerkelijk weten. Om bij te blijven volgt u af en toe wel het journaal. Een andere drijfveer is dat u het geld wilt houden voor eigen genot. U bent egoïstisch en ik doe bij deze een beroep op uw schuldgevoel. Wilt u nou echt € 115.151 zelf houden? Kom op, ik verwacht meer van

U zou ook kunnen toekijken, omdat u niet als een lafaard voor de waarheid wilt vluchten. Af en toe geeft u geld aan Joan en van een afstand neemt u waar hoe ze uw geld uitgeeft. Zij is immers ervaren en kent alle kneepjes. De relatie tussen u en Anand Nagar is als een infuus. Jullie houden elkaar een beetje in leven, omdat jullie elkaar niet los kunnen laten zonder een duidelijk motief. Enerzijds wilt u deze relatie loslaten, maar anderzijds knaagt uw geweten.

Stel u kiest voor participeren en u gaat met het complete bedrag in Anand Nagar allerlei zaken ondernemen voor het goede en algemene nut. U komt na een jaar thuis en de Nederlandse overheid vraagt: ‘Wat heeft u met het geld gedaan?’ Nu heeft u de volgende opties.

1. U geeft de overheid een schoenendoos met bonnetjes ter waarde van € 115.151. Deze bonnetjes heeft een plaatselijke bewoner van Anand Nagar voor enkele honderden euro’s voor u bij notoire handelaren verzameld, soms door valse druk. Helaas heeft u geen benul van de zwendel, maar het totaal klopt wel en daarmee voldoet u aan de eis van de Nederlandse overheid. U had namelijk geen tijd om bij elke handeling persoonlijk om een bonnetje te vragen. Het was een hectische situatie, de chaos was ongekend. Dit leek u gewoon een zinvolle oplossing. Ze moeten er maar op vertrouwen dat het geld door u juist is besteed.
2. U geeft de overheid een rapport met getallen en bedragen. Een onafhankelijke Brit, gemakshalve noem ik haar Eva (afgekort van EVA-luation), is ter plaatse op bezoek geweest en heeft de statistiek in de administratie gecontroleerd. Eva was onder de indruk. Om haar beeld te bevestigen kreeg ze een rondleiding in Anand Nagar en in het contact met de lokale bevolking werd het beeld dat zij uit de administratie kreeg bevestigd. Wat u niet weet, is dat achter de rug van u en Eva om de mensen zijn afgekocht om artificieel te zijn. De grootste stroom geld komt namelijk in handen van een plaatselijke charlatan. U heeft geen tijd om de artificiële wereld om u heen te doorbreken, omdat de verzonnen output om u heen het beeld schept van de verwachtingen die u vooraf heeft vastgesteld. De overheid moet maar geloven dat het geld juist is besteed.
3. U geeft de overheid een schoenendoos met bonnetjes ter waarde van € 115.151 of een rapport met getallen en bedragen. Wat u overhandigt is eerlijk en oprecht verzameld en geeft een realistisch beeld van de output. Deze administratie heeft u enorm veel tijd en 14% van uw budget gekost, bijna € 16.121. U raadt anderen met € 115.151 aan om naar Anand Nagar te gaan.

Waarschijnlijk kiest u optie iii. Er is echter één probleem. In dit gedachte-experiment weet u niet of u zich in optie i, ii of iii begeeft. Welke vragen gaat u stellen om erachter te komen of u in i, ii dan wel in iii zit? Vindt u deze opgave lastig? Iemand die dit ook lastig heeft gevonden is professor Wiebe Bijker.

Zijn verhaal leid ik in met de filosofie van de Fransman René Descartes (1596-1650). Hij woonde in Nederland omdat hij in zijn moederland waarschijnlijk op de brandstapel was gekomen door zijn vernieuwde inzichten. Hij werd bekend door de methodische twijfel, een manier om te zoeken naar waarheid door systematisch aan alles waar je aan kunt twijfelen ook daadwerkelijk te twijfelen. We kennen Descartes door zijn zegswijze ‘ik denk, dus ik besta’. Dit komt voort uit zijn logica dat mensen bedrogen worden door zintuigen en denkbeelden. ‘Wát ik denk is in de meeste gevallen niet waar, maar dát ik denk wel.’[9] Het brein is een kleine dictator die heel autoritair denkfouten, drogredenen, misverstanden en illusies in laat sluipen. Deze filosofie van Descartes betreft de bril waarmee in dit boek naar ontwikkelingssamenwerking is

Wiebe Bijker is een voorbeeld van de onafhankelijke Eva. In het kader van het Nederlandse subsidiestelsel (Medefinanciering II – MFS II) hebben 200 wetenschappers 8000 pagina’s geschreven waarmee ze 200 Nederlandse ontwikkelingsprojecten evalueerden die werden uitgevoerd door 19 allianties van 64 ontwikkelingsorganisaties. Op 2 september 2015 overhandigde Partos-directeur Bart Romijn, als voorzitter van de Stichting Gezamenlijke Evaluaties, officieel de rapporten op het ministerie van Buitenlandse Zaken aan Christiaan Rebergen, directeur-generaal Internationale Samenwerking. De supervisie lag bij Wiebe Bijker, hoogleraar technologie en maatschappij aan de Universiteit Maastricht.

In het zuiden zijn ngo’s extreem hulpafhankelijk, waardoor je een gekunstelde relatie krijgt. In veel ontwikkelingslanden verdienen overheidsfunctionarissen op een ministerie circa € 200,- per maand. Kleine bedragen van enkele duizenden tot honderdduizenden euro’s aan ontwikkelingshulp zouden verhoudingsgewijs in Nederland dezelfde omvang hebben indien wij gratis hulp zouden krijgen van honderden miljoenen. De afhankelijkheidsrelatie wordt hiermee heel intens. Veel ngo’s verzinnen een trackrecord dat iedereen gaat napraten en overnemen. Verzonnen tabellen rollen uit vergaderingen en verschijnen in allerlei flyers waardoor ze plotseling als waarheid worden aanvaard. Hoe vaker een imaginair verzinsel ergens wordt geciteerd – met name een citaat in het westen heeft een hoge geldigheid – hoe meer het gaat renderen en waarde krijgt, totdat mensen het als een waarheid gaan zien. Op een gegeven moment is het zo ver gekomen dat een ngo het niet meer hoeft te bewijzen, maar dat je als criticaster het tegendeel moet bewijzen. De mensen in het zuiden weten heel goed wat westerse journalisten en onderzoekers willen zien en horen. Ze zijn meesters in het creëren van tableaux vivants, waarbij soms hele scholen worden gemobiliseerd om zaken in scène te zetten. Veel mensen worden afgekocht om verhalen te vertellen over hoe fantastisch het is. Voor weinig geld (weinig vanuit westers perspectief) wordt een artificiële omgeving gecreëerd met imaginaire verzinsels. Kortom, het bestaat niet.

Alles dat wordt beweerd, van het trackrecord van een ngo tot aan de output van een project, moet worden bewezen. Ten eerste moeten onderzoekers een blokkade opwerpen bij peerreviews. Het is namelijk helemaal niet interessant wat mensen beweren. Een goede wetenschapper twijfelt te allen tijde. Een goede wetenschapper is niet vriendelijk voor statistiek. Een goede wetenschapper heeft geen interesse in een ‘leuke’ of ‘vriendschappelijke’ binding met de doelgroep die hij/zij onderzoekt. Op het moment dat er maar enigszins een binding is met een actor, verdwijnt de wetenschappelijke neutraliteit als sneeuw voor de zon en wordt de gunfactor groter.

Ten tweede kun je data bewijzen door telling, al dan niet steekproefsgewijs. Mijn twijfel zit in beweringen. Wordt data zomaar overgenomen? Worden trainingen geteld (welke persoon heeft op welke data een training bijgewoond, zijn hier lijsten van en zijn middels een steekproef enkele personen bezocht?) Worden hardware geteld (en zo ja, is er een lijst van bezochte hardware?) De 8000 pagina’s laten nergens een telling zien en we kunnen ons ernstig afvragen of alles wat door de ngo’s beweerd wordt niet slaafs is overgenomen.

Nog een voorbeeld: ‘An increase in the number of children with disability being enrolled in schools’ (pagina 142). Is er een lijst van kindernamen gezien en gecontroleerd? Zijn dit verzonnen namen of bestaande personen? Hoe is dit gecontroleerd? Kan ik deze lijsten inzien voor een check? Op deze manier kan ik honderden voorbeelden noemen met steeds dezelfde vraag die ontspruit uit het begrip ‘telling’.

Indien een telling niet is afgenomen, kun je spreken van een artificiële omgeving met imaginaire verzinsels. Door iets te beweren bestaat iets niet. Door het keer op keer te citeren, wordt iets dat onwaar is, niet beetje bij beetje meer waar. Niet het tegendeel van een bewering moet worden bewezen, een bewering moet worden bewezen. Het overnemen van statistiek of het overnemen van beweerde statistiek zonder een wetenschappelijke proeve heeft geen waarde. Wetenschappelijk krijgt het dan de indicatie onwaar.

Evaluaties gebaseerd op peerreviews houden niets minder in dan het reproduceren van datgene dat beweerd wordt. Daarbij meent een westerling te leunen op het waarheidsgehalte binnen een rechtschapen en vertrouwelijke vriendschapsrelatie. Dit is dé bottleneck van dit onderzoek, want het strookt totaal niet met de geschetste afhankelijkheidsrelatie en het cultuurgoed in het zuiden. Ik heb contact gezocht met Bijker en hij schrijft mij: ‘Een zorgvuldige peerreview door de beste internationale experts heeft de wetenschappelijke kwaliteit van de evaluaties vastgesteld en die evaluaties zijn genuanceerd positief over de Nederlandse ontwikkelingsinterventies.’ Hoe goed je mensen ook zijn, als je methode onjuist is, dan ben je wetenschappelijk gezien doelloos en ondienstig.

Zelf heb ik het vermoeden dat westerse onderzoekers ‘lastige vragen’ gewoonweg niet durven te stellen. Ze kiezen liever voor een vriendschappelijke relatie waarbij actoren in het zuiden bereidwillig zijn om mee te werken. Ik heb vele onderzoekers met elkaar enthousiast horen praten, niet over de resultaten, maar over het feit dat er een amicale vertrouwensband is opgebouwd zodat de bereidwilligheid om informatie te geven of rapporten in te laten zien hoger is geworden. Hoe lastiger de vragen die een onderzoeker stelt, hoe stroever de vertrouwensband wordt. Echter, een stroeve en bureaucratische houding is slechts een van de wapens die mensen in het zuiden gebruiken als inruilfiche. Daarnaast maken actoren in het zuiden met een amicale binding de wetenschappelijke neutraliteit kapot, zodat hun artificiële houding en imaginaire verzinsels geloofwaardiger worden. Kortom, het is een spel. Westerse onderzoekers detecteren totaal niet dat ze onderdeel zijn van een spel en dat ze dientengevolge worden

De impact van onderzoekers als Eva (in dit geval Bijker) is een bottleneck van ontwikkelingssamenwerking, omdat zij denkbeelden verstevigen vol met aannames en zonder bewijslast. De mensen in het zuiden zijn meesters in het bedriegen van zintuigen die ons op het verkeerde been zetten, omdat zij weten dat Westerlingen ervan uitgaan te zien wat ze willen zien, te horen wat ze willen horen. Ik zal in de boek meerdere voorbeelden hiervan noemen.

Dit hoofdstuk begon met getallen en bedragen van ontwikkelingssamenwerking en mijn advies is om deze te vergeten. Over enkele jaren is het old school en staan de accenten weer een heel andere kant op. De getallen en bedragen in de introductie en het verhaal van Bijker maken wel iets duidelijk. Ze leggen namelijk drie problemen bloot. Eén: we stellen niet de juiste controlevragen over output. Twee: de Nederlander is, naast het beste jongetje van de klas, goedgelovig. Drie: de schuldcultuur tiert welig in Nederland.

Zittend naast Joan in Anand Nagar zou ik antwoorden met een stelling waar ze zelf over mag nadenken.

“I think in life a person really has three choices: loyal to your job, loyal to your target audience, loyal to your output.

Resumerend

• De geldgevende landen twijfelen te weinig aan de juistheid van getallen en bedragen.

Dit artikel is onderdeel van het boek Waarheidsvinding en Ontwikkelingssamenwerking.

[1] CBS.

[2] Ibid.

[3] Ibid.

[4] Let op: bedrag in USD.

[5] OECD, citaat website en History of the DAC 0,7% ODA-Target, DAC Journal 2002, Vol 3 No 4, pages III-9 –III-11.

[6] https://www.parlement.com.

[7] Ter vergelijking: in 2016 is de Nederlandse overheidsschuld €.466 miljard, €.27.000 per Nederlander.

[8] Dambisa Moyo, Dead Aid: Why aid is not working and how there is a better way for Africa, p. 28.

[9] René Descartes en Elisabeth van de Palts, Briefwisseling, p. 12.

VFI is een branchevereniging voor goede doelen waar ruim 120 organisaties bij zijn aangesloten. Op hun website is een document te vinden met de titel Adviesregeling Beloning Directeuren van Goede Doelen. In het kader treft u enkele passages uit het document.
Afhankelijk van de zwaarte van een organisatie en het bestuursmodel, worden functies ingedeeld in zogenaamde BSD-punten (Basis Score voor Directiefuncties). Indien verantwoordelijkheden van de directie door meerdere directeuren wordt gedragen heeft dit invloed op de complexiteit en verantwoordelijkheid van de functies. Bij een eenvoudige directie (100%) vindt geen reductie op de BSD-score plaats. Bij een tweehoofdige collegiale directie is dat op 87% gezet, bij een driehoofdig op 80%. Bij een tweehoofdige of meerhoofdige collegiale directie waarvan er één voorzitter is, is 87% toebedeeld voor de voorzitter en 80% voor de overige directieleden. Bij een eindverantwoordelijke directievoorzitter met leden is dat 92%. De salarissen zijn inclusief alle extra’s zoals vakantiegeld, eventuele eindejaarsuitkering en toegekend variabel inkomen. Incidentele gratificatie voor bijzondere prestaties zijn hier niet in opgenomen.

Alle onderstaande organisaties werkte op verzoek mee aan dit onderzoek door het aanleveren van gegevens.

Alle bovengenoemde salarissen zijn bruto, inclusief alle bijkomende kosten zoals sociale lasten, variabel inkomen, pensioen. Uitzondering hierop treft u in onderstaande tabel.

Strikt genomen zou je kunnen stellen dat het een krom gevoel geeft om aan organisaties te doneren waarbij dergelijke lonen uitgekeerd worden. Maar goedkoop is natuurlijk ook duurkoop. Een ‘weggeefbranche’ moet nu eenmaal met fluwelen handschoenen aangepakt worden omdat er verantwoordelijk met gelden omgegaan dient te worden. Daarnaast zijn hulporganisaties vaak complex te noemen. Ik citeer enkele reacties.

Oxfam NOVIB:

‘Oxfam NOVIB heeft een beloningsstructuur die LAGER is dan de normen die in de Code Wijffels zijn vastgelegd. Oxfam NOVIB vindt namelijk dat we als ontwikkelingsorganisatie verantwoordelijk moeten omgaan met het geld dat we via overheidsbijdragen en van donateurs krijgen voor ons werk voor een rechtvaardige wereld, zonder armoede. Tegelijk is de verantwoordelijkheid van een directeur van een organisatie als Oxfam NOVIB zeer zwaar: ze geeft leiding aan 350 medewerkers en is verantwoordelijk voor programma’s met 850 partnerorganisaties in bijna 50 landen over de hele wereld. Er moet kortom, zoals ook Wijffels zegt, een combinatie zijn van idealisme en professionaliteit.’

Hans Stam, directeur van de Nederlandse Hartstichting:

‘Het is uw goed recht dit een hoog salaris te vinden. Toch geef ik u in overweging nog eens na te denken wat de gevolgen kunnen zijn als, mede op basis van een lager salaris, mensen aan het roer zitten van een complexe organisatie die daar niet voor zijn geëquipeerd. Dat laat onverlet dat de medewerkers een salaris ontvangen dat past bij de aard en zwaarte van hun werkzaamheden. Een goed functionerende secretaresse bij de Hartstichting heeft recht op dezelfde beloning als een goed functionerende secretaresse die in dienst is bij bv. de overheid. Overigens collecteer ikzelf voor de Hartstichting en doneer naar draagkracht.’

Prins Bernhard Cultuurfonds:

‘De directeur ontving in 2008 hiervoor een marktconforme beloning van 145.522 euro (2007: 132.571 euro). Dit betreft het bruto jaarsalaris inclusief vakantiegeld en een eenmalige gratificatie van 5.174 euro bruto (2007: geen). Het werkgeversdeel van de pensioenpremie bedraagt 14.976 euro (2007: 14.172 euro) en de sociale lasten 7.632 euro (2007: 6.559 euro). De directeur ontvangt geen dertiende maand, eindejaarsuitkeringen of andersoortige bonussen. De honorering van de directie valt binnen de richtlijnen van de Vereniging Fondsenwervende Instellingen (VFI). De kosten van de directeur worden betaald uit het rendement op het eigen vermogen van het Cultuurfonds en komen dus niet ten laste van de inkomsten uit fondsenwerving.’

Het Astmafonds:

‘Van de inkomsten (14,5 miljoen euro) besteedde het Astma Fonds in 2008 maar liefst 76 procent (ruim 11 miljoen euro) aan de directe doelbesteding: wetenschappelijk onderzoek, inhoudelijke thema’s, voorlichting en patiëntenvereniging. Andere bestedingen (personeel, communicatie, e.d.) maken dat het Astma Fonds als organisatie het goede werk kan blijven volhouden. Het Astma Fonds ontvangt geen overheidssubsidie en is geheel afhankelijk van giften.’

Kerk in Actie:

‘De in de jaarrekening 2008 (van Kerk in Actie en de dienstenorganisatie) genoemde bedragen van 124.000 (daar genoemd: brutosalaris) en €176.000 (daar genoemd: totaal directiekosten) bevatten enerzijds de werkgeverslasten en anderzijds kosten die met de uitoefening van het werk te maken hebben (zoals reis- en verblijfkosten, andere door de directie gemaakte kosten), die niet aan het salaris toegerekend kunnen worden en die de heer Feenstra ook niet ontvangen heeft, maar die uiteraard wel als lasten verantwoord moeten worden.’

Het maakt mij overigens wel nieuwsgierig in hoeverre Marijke van Eck van de Zonnebloem haar functie kan uitoefenen samen met haar functie als bestuurslid bij het VFI. Enerzijds kun je beargumenteren dat er sprake is van belangenverstrengeling maar aan de andere kant: ze zal heus wel weten wat ze doet. Ze zit niet voor niks op die plaats.

Wat opvallend is, is het feit dat Mark Vogt van War Child hét doet met het laagste salaris en het beste uit de bus komt uit mijn onderzoek Ontwikkelingsorganisaties leveren geen bewijzen. Maar niet aan alle organisaties uit dit onderzoek heb ik de salarissen opgevraagd. Wellicht zouden andere organisaties ook lagere salarissen op hebben gegeven.

Helaas zijn er ook andere hiaten in dit onderzoek. Milieudefensie en de Nierstichting hebben geen gehoor gegeven om aan dit onderzoek mee te doen. Het Rode Kruis kon mij niks meedelen maar ze stuurde mij het jaarmagazine 2008 waar ik maar uit moest putten. Daar staat een karige balans in waar je niks uit kunt opmaken. VFI heeft op herhaaldelijk verzoek geen lijst gegeven hoeveel BSD-punten elke organisatie heeft. Dit maakt het moeilijker te controleren of organisaties zich houden aan de afspraken.

Conclusie

Er zijn meerdere manieren om processen van organisaties te belichten en een overzicht over het beloningsstelsel van de directie heeft daar niets mee te maken. Ik ben zelf enorm kritisch op ontwikkelingsorganisaties, maar uit een salaris kan ik niets halen over processen op operationeel niveau.

Amnesty verwoord het kernachtig:

‘Blijkbaar denken veel mensen dat je een directeur (met de vereiste capaciteiten) kunt aantrekken voor het modale salaris of voor € 50.000,–. Mensen hebben in de verste verte geen enkel benul van de grootte van organisaties en van de vereiste capaciteiten voor de functie van directeur.’

Het lijkt marktconform. In mijn ogen staan de salarissen in geen verhouding met de sector die gesteund wordt door leden en vrijwilligers. Stelt u eens voor dat u collectant bent en elke avond loopt u 100 huishoudens af om € 50,– te verzamelen. Dan heeft u 2883 avonden nodig (of dito andere vrijwilligers) om het salaris van Johan van de Gronden van het WNF bij elkaar te verzamelen. Los van de salarissen van andere directieleden. Sommige salarissen zijn vijf keer hoger dan een docent met Bevoegdheid Eerste Graad die in tien klassen aan circa 30 pubers moet lesgeven. Dat zijn wekelijks 300 pubers. Is een directeursbaan even zwaar en verantwoordelijk als vijf keer 300 pubers, ook wel 1200 pubers? Misschien heeft Amnesty gelijk in bovenstaande citaat, maar ze moeten daar wel tegenover stellen dat het ter verantwoording roepen van directieleden zou moeten geschieden op basis van output. Net zoals in het bedrijfsleven. En dat is nu juist waar de crux zit want omdat dat niet gebeurt is er teveel vrij spel.

Spin-off

Op 15 maart 2010 publiceer ik bovenstaande gegevens. Deze stuur ik naar alle dagbladen, alle politieke partijen en naar de heer Verhagen, Minister voor Buitenlandse Zaken en Minister voor Ontwikkelingssamenwerking.

In de zomer worden Kamervragen gesteld door de VVD, PvdA, PVV, GroenLinks, SP, ChristenUnie en SGP.

Op 30 augustus 2010 verschijnt in de Volkskrant een artikel waarbij ze mijn data ‘lenen’. Ze vullen de lijst aan met het salaris van Cees Breederveld, directeur van ontwikkelingsorganisatie Rode Kruis, en van Dirk Elsen, directeur van ontwikkelingsorganisatie SNV. Ze verdienen respectievelijk € 142.000,– en € 182.000,–. Cees Breederveld zou door allerlei toeslagen zelfs boven de twee ton uitkomen.

Op diezelfde dag verklaart Verhagen dat er een onderzoek komt. Verhagen:

‘Er is voor gekozen het onderzoek te beperken tot organisaties die in Nederland gevestigd zijn en die in 2009 minimaal 500.000 euro subsidie ontvingen.’

In 2011 mogen deze organisaties hun topmensen nog maximaal € 124.073,– bruto per jaar betalen bij een 36-urige werkweek en € 137.000,– bij een 40-urige werkweek. Wie meer betaalt, raakt de subsidie kwijt.

RTL komt op 9 september 2010 met een eigen onderzoek naar brutosalarissen inclusief pensioen en werkgeverslasten bij 81 hulporganisaties. De volgende salarissen van directie zijn het laagste:

Zo kan het dus ook.

OLD SCHOOL

Dit artikel is ‘old school’ en is gepubliceerd tussen 2008 en 2010 via de oude site van NL-Aid of Updaid (de voorloper van NL-Aid).

AUTHOR: H.R.J. Sluijter MA
URL: www.NL-Aid.org
E-MAIL: info [at] www.NL-Aid.org