De invloed van Nederland op het energieconcern Shell is de afgelopen periode aanzienlijk afgenomen. Een belangrijk aandachtspunt voor de nabije toekomst betreft de petrochemische industrie in Rotterdam. In een scenario waarin Shell krimpt, zou het bedrijf in Nederland niet alleen groener kunnen worden, maar ook aanzienlijk kleiner.
‘Wereldwijd heeft Shell meer dan 20 miljard dollar geïnvesteerd in oplossingen met lage koolstofuitstoot. Echter, het blijkt in de praktijk lastig om deze initiatieven winstgevend te maken. (…) Onze aandeelhouders verwachten bovendien een gezond rendement op de investeringen,’ zegt Shell in een verklaring.
In zijn laatste interview met het bedrijfsmagazine Shell Venster, geeft Frans Everts, de aftredende president-directeur van Shell Nederland, duidelijk aan dat een ‘gezond rendement’ voor aandeelhouders prioriteit heeft, waaraan alle investeringen worden getoetst, zowel groene als grijze.
Vanaf 1 september neemt Thomas de Boer het stokje over als de nieuwe leider van Shell in Nederland. De Boer heeft uitgebreide internationale ervaring binnen de multinational, zowel in de fossiele sector (verkoop van motorbrandstoffen en kerosine) als in alternatieve energieën (sinds 2024 vicepresident bij Shell Biogas in Europa).
In een persbericht van begin juni stelt De Boer: ‘Ik zie enorme mogelijkheden voor Shell, voor Nederland en voor de Nederlandse industrie. Een duurzame industrie en betrouwbare energievoorziening zijn essentieel voor de transitie en onze strategische zelfstandigheid als land. Hierin speelt Shell een cruciale rol en daar committeer ik mij de komende jaren aan.’
Nederlandse positie binnen Shell verzwakt
De nieuwe Nederlandse directeur wordt echter geconfronteerd met de realiteit dat Nederland de afgelopen jaren minder invloedrijk is geworden binnen het wereldwijde Shell. Deze verzwakking is het resultaat van drie belangrijke ontwikkelingen.
Ten eerste het sluiten van het grote gasveld bij Slochteren in Groningen in 2024. Nederland was, via Shells belang in de NAM, lange tijd een belangrijke gasleverancier voor het bedrijf. Uit de jaarverslagen blijkt bijvoorbeeld dat Shell in 2018 nog ongeveer 7,6 miljard kubieke meter gas uit Nederlandse velden haalde, maar dat dit vorig jaar was teruggelopen tot ongeveer 750 miljoen kubieke meter.
Een tweede tegenslag was de verhuizing van het hoofdkantoor van Shell van Den Haag naar Londen in 2022 – iets wat Everts in zijn afscheidsinterview betreurde: ‘Ik begrijp de keuze, ik heb het gesteund, maar het deed pijn. Nederland heeft hiermee een iconisch bedrijf laten glippen, wat volgens mij onnodig was.’
Shell is nu volledig een Brits bedrijf, wat aanzienlijke impact heeft op de strategische richting van het bedrijf, inclusief investeringen in duurzame energie. Deze verandering werd duidelijk in 2023 met een wisseling van de wacht aan de top. De Nederlander Ben van Beurden werd vervangen door Wael Sawan, die opgroeide in Dubai en Canada. Dit was de derde significante verandering in recente jaren.
Concurrentie met Amerikaanse olie- en gasgiganten beïnvloedt strategie
Onder Van Beurden was het uitgangspunt dat Shell geleidelijk kon uitbreiden met hernieuwbare energie, maar Sawan koos resoluut voor aanzienlijke desinvesteringen in alternatieve energie.
Dit jaar verkocht Shell bijvoorbeeld zijn Indiase divisie voor hernieuwbare energie en de Europese portfolio van zon- en windenergie op land. Dit betekende ook dat Shell in Nederland afscheid nam van vijf zonneparken en het gecombineerde wind- en zonnepark Pottendijk in Emmen.
Voor Nederland was het ook een tegenvaller dat de bouw van een nieuwe grote fabriek voor biobrandstoffen in 2025 werd afgeblazen, hoewel dit in lijn was met vergelijkbare besluiten van concurrenten zoals BP en UPM. Aan de andere kant investeerde Shell in april van dit jaar bijna 14 miljard dollar in de Canadese gas- en olieproducent ARC Resources.
De belangrijkste overweging hierbij is dat Shell qua rendement voor aandeelhouders niet onder mag doen voor de grote Amerikaanse rivalen zoals ExxonMobil en Chevron. Het aandeel Shell is op de beurs ondergewaardeerd vergeleken met deze Amerikaanse concurrenten, en het verhogen van de beurskoers heeft dus prioriteit.
‘Dit gaat verder dan enkel het persoonlijke effect van een CEO op een bedrijf’, zegt voormalig Shell-manager Arjan Keizer, die tot mei 2025 bijna zeven jaar bij Shell werkte, onder meer bij het team voor e-mobility in Nederland. Na zijn vertrek bij de multinational was Keizer medeoprichter van de non-profitorganisatie Medewerkers voor Onze Toekomst, die werknemers binnen bedrijven wil aanzetten tot duurzame veranderingen.
‘De aandeelhoudersbasis van Shell is langzaamaan geamerikaniseerd, wat heeft geleid tot een verhoogde focus op kortetermijnrendementen’, aldus Keizer. ‘Nederlandse pensioenfondsen zoals ABP, die een tegenwicht boden aan het Angelsaksische aandeelhoudersdenken, zijn juist uitgestapt. Dit heeft duidelijke gevolgen voor de strategische koers van het management. Dit zie je ook bij andere bedrijven, zoals Unilever.’
Stille krimp van werknemers in Nederland
Zonder de Groningse gasbel, zonder een speciale status als vestigingsland van het wereldwijde hoofdkantoor, en met een CEO die zich volledig richt op aandeelhouders met een focus op kortetermijnrendement, is dat de nieuwe werkelijkheid voor Shell Nederland.
Hoewel Shell in Nederland vorig jaar nog steeds een aanzienlijk aantal van 8.000 werknemers had, was dat toch zo’n 2.000 minder dan het jaar ervoor. Keizer acht verdere krimp waarschijnlijk, gezien de huidige strategische prioriteiten en de aangekondigde wereldwijde bezuinigingen van 5 tot 7 miljard dollar tegen 2028.
‘Als je kijkt naar de bredere strategie van Shell, dan zijn er serieuze, deels publieke signalen dat de tevredenheid onder werknemers daaronder lijdt’, zegt Keizer. ‘Toch betwijfel ik of dit echt een zorgpunt is voor bijvoorbeeld het topmanagement en de raad van bestuur. Misschien krijgt werknemerstevredenheid minder prioriteit, als je toch al van plan bent om bedrijfsonderdelen te verkopen of te snijden in landenorganisaties waar werknemers zich zorgen maken.’
Petrochemie in Rotterdam onder druk
Voor Nederland wordt het cruciaal wat Shell gaat doen met de petrochemische activiteiten in Rotterdam, bij Pernis en Moerdijk. Deze week meldde de zakenkrant FT dat Shell voorbereidingen treft om haar chemie-activiteiten in de VS te verkopen. Dit leidde meteen tot speculaties dat Europa – inclusief Rotterdam – mogelijk volgt.
Vakbond CNV rapporteerde in juni nog over reorganisatieplannen van Shell bij de chemietak in Moerdijk. Opvallend was toen het voornemen van Shell om juist nauwer samen te werken met de Amerikaanse chemiefabrieken. CNV-bestuurder Aron Foppen gaf aan nog geen aanvullende informatie van Shell te hebben ontvangen, maar zei wel van plan te zijn hierover samen met FNV contact op te nemen met Shell.
De woordvoerder van Shell Nederland kon op dit moment geen verdere toelichting geven op wat Shell in maart 2025 heeft gecommuniceerd. Toen was de boodschap dat het bedrijf meer waarde uit de chemie-activiteiten wil halen ‘door strategische kansen en samenwerkingsmogelijkheden in de VS te verkennen, en door in Europa zowel de kwaliteit van onze activiteiten te verbeteren als selectieve sluitingen door te voeren.’
Wereldwijd staat de chemieportfolio van Shell al enkele jaren onder druk, mede door mondiale overcapaciteit, zwakkere groei van de vraag naar plastics en in Europa ook strengere eisen rond duurzaamheid. ‘Daarbij kun je als bedrijf besluiten dat je niet alles wilt doen en kiest voor datgene waarin je het beste bent. Activiteiten die voor jou niet meer passen, kunnen dan voor andere, gespecialiseerde spelers nog wel interessant zijn’, legt hoogleraar Energy Economics Machiel Mulder van de Universiteit Groningen uit.
Als Shell inderdaad besluit om de Rotterdamse chemie af te stoten aan een andere partij die denkt daar meer uit te kunnen halen, zijn de gevolgen voor de aanwezigheid in Nederland serieus. De vraag is dan nog in hoeverre ook de positie van de raffinage-activiteiten ter discussie komt te staan.
Pernis is met meer dan zestig fabrieken de grootste raffinaderij van Europa. Shell verwerkt er dagelijks meer dan 400.000 vaten ruwe olie tot diesel, benzine, kerosine, basisoliën, lpg en stookolie. Producten zoals nafta uit Pernis dienen vervolgens als basis voor de productie van chemicaliën zoals etheen en propeen in Moerdijk. Het fabriekscomplex in Moerdijk heeft, inclusief bijproducten, een totale capaciteit van 4,5 miljoen ton per jaar.
Blijft groene waterstof en CO2-opslag relevant?
Bij een eventuele verkoop van de Rotterdamse chemie zou Shell een stuk minder ‘fossiel’ worden in Nederland. Als de raffinage in Pernis ook ter discussie komt, kan dit grote gevolgen hebben voor twee andere activiteiten: de productie van groene waterstof en de betrokkenheid van Shell bij twee grote projecten voor de opslag van CO2 onder de Noordzee.
In augustus presenteerde Shell, in aanwezigheid van premier Rob Jetten, de bouwwerkzaamheden van de Holland Hydrogen 1-fabriek, die vanaf 2027 groene waterstof moet gaan produceren via elektrolyse. Met een capaciteit van 200 megawatt zal deze fabriek aanvankelijk een deel van de waterstofbehoefte van de operaties in Pernis dekken. Elektriciteit van het windpark Hollandse Kust Noord zal de elektrolysers voeden, die jaarlijks meer dan 20.000 ton groene waterstof kunnen produceren.
Omdat groene waterstof relatief duur is, heeft Shell gebruikgemaakt van overheidssubsidies voor de ontwikkeling van Holland Hydrogen 1. De vraag is echter hoe aantrekkelijk groene waterstof voor Shell blijft als het niet meer gekoppeld is aan de vergroening van eigen productieprocessen.
Zowel Mulder als Keizer denkt dat de logica van het ontwikkelen van groene waterstof in Rotterdam voor Shell grotendeels wegvalt als het bedrijf volledig afscheid neemt van zijn petrochemische activiteiten. Keizer: ‘Voor het duurzame imago is de waterstoffabriek natuurlijk wel belangrijk, dus een gefaseerde verkoop zou ik me dan ook kunnen voorstellen. Tenzij er door regelgeving of subsidies een substantieel sterker verdienmodel komt voor groene waterstof.’
Volgens Mulder zou Shell wel een rol kunnen behouden bij projecten voor de afvang en opslag van CO2 onder de Noordzee, zoals Porthos en Aramis. Voor het Porthos-project geldt dat Shell daar CO2 uit fabrieken in Pernis gaat opslaan om de uitstoot naar netto nul te brengen in 2050. Van belang is dus of Shell voorlopig vasthoudt aan de raffinaderij in Pernis. Bij verkoop van de chemie Moerdijk zou Shell zich in ieder geval niet meer hoeven te bekommeren om de uitstoot van die fabrieken.
‘Het bedrijf zou ook een positie kunnen innemen als aanbieder van CO2-opslagcapaciteit voor andere industriespelers’, zegt Mulder. ‘Die expertise kan relevant zijn, als opvang en opslag van CO2 internationaal een commerciële groeimarkt wordt.’
Gas blijft interessant voor Shell
Een onderdeel van de fossiele activiteiten in Rotterdam dat interessant blijft, is de handel en het transport van vloeibaar aardgas (LNG). Shell beschikt in Nederland over aanzienlijke capaciteit van installaties die vloeibaar aardgas dat per schip wordt aangevoerd, omzetten naar pijpleidinggas. Mulder: ‘Nederland blijft voorlopig een belangrijk handelsland voor aardgas en dit past ook goed bij de internationale LNG-activiteiten van Shell.’
Een potentiële groeimarkt voor Shell is ook de ontwikkeling van biogas dat wordt verkregen door vergisting van mest en andere biomassa. Dit kan vervolgens opgewaardeerd worden tot groen gas met dezelfde kwaliteiten als fossiel aardgas.
De nieuwe president-directeur Thomas de Boer is sinds 2024 werkzaam bij Shell Biogas, dat vooral vanuit Denemarken sterk is ontwikkeld. In Nederland heeft Shell één vergistingsfabriek voor biomassa in Almere en er zijn plannen voor nieuwe installaties in Coevorden, Den Helder en Emmen.
Van groot belang in dit verband is nieuwe Nederlandse wetgeving die in 2027 in werking moet treden. Dat moet de vraag naar groen gas stimuleren via een bijmengverplichting voor afnemers. De totale Nederlandse jaarproductie van groen gas moet daardoor tegen 2031 op zo’n 840 miljoen kuub uitkomen. ‘Het is waarschijnlijk interessant voor Shell om groen gas verder te ontwikkelen, zeker als er vanuit Europa ook strategische motieven zijn daar op in te zetten’, zegt Mulder.
Tankstations: van benzine en diesel naar elektrisch laden
Veel onzekerder is de toekomst van het netwerk van tankstations in Nederland, waarvan Shell er zo’n 570 heeft. Als het scenario van verkoop van de petrochemische activiteiten in Rotterdam werkelijkheid wordt, neemt Shell onder meer afscheid van de productie van benzine en diesel in Rotterdam. De vraag is hoe aantrekkelijk het distributienetwerk van retailstations dan nog blijft. TotalEnergies en BP hebben in enkele Europese landen hun netwerken al verkocht, dus dit zou niet uniek zijn in de sector.
Het bedrijf moet sowieso balanceren tussen aan de ene kant het vooruitzicht van een afnemende vraag naar benzine voor het wegvervoer – en op termijn ook diesel, als er meer E-trucks komen – en anderzijds de groei van elektrische laadnetwerken. Shell toont bij dat laatste vooralsnog enige ambitie en heeft naar eigen zeggen al zo’n 800 snellaadpunten in Nederland.
Ke
Vergelijkbare berichten
- Efteling verslaat ASML: Nu het meest gereputeerde bedrijf van Nederland!
- Topartikelen week 35: Ahold’s Opkomst, Shell’s Stille Rol, Efteling Even Belangrijk Als ASML!
- Alquion en VDL Versterken Industriële Waterstofproductie: China Blijft de Grootste Uitdaging!
- Revolutionaire Duurzame Raffinaderij Door Rift: Einde aan Industriële Gasafhankelijkheid!
- Brussel onthult revolutionair steunplan voor chemiesector: ‘Moeder van alle industrieën’
Anika schrijft over tuinieren, natuur en ecologie. Ze deelt praktische tips en seizoensgebonden inspiratie voor elke tuinliefhebber. Haar stukken combineren vakkennis en passie, met oog voor biodiversiteit, duurzaamheid en welzijn. Ze moedigt lezers aan om bewuster en groener te leven, te starten in eigen tuin.