1.700 jaar oud Odyssee-fragment ontdekt in bibliotheekboek: verrassende tekst onthuld

Het was een bijzondere vondst.

Bij een bibliotheekonderzoek in Nederland kreeg het werk van een wetenschapper plotseling een onverwachte wending toen hij een fragment van de Odyssee van zo’n 1.700 jaar oud aantrof, weggestopt in een boek in de collectie van de Universiteit Utrecht.

Mark de Kreij, hoogleraar en kenner van de Griekse literatuur, bestudeerde in de stad Utrecht oude Egyptische en Griekse teksten. Terwijl hij een bundel vroege christelijke handschriften doorbladerde, viel zijn oog op een merkwaardig stukje perkament.

Het lapje was klein — ongeveer 2,6 bij 3 inch, vergelijkbaar met een speelkaart — en dankzij vlekken, verkleuringen en kleine, keurig geschreven letters leek het op het eerste gezicht niet bijzonder.

Toch herkende professor De Kreij meteen dat het om een cruciale passage uit het klassieke epos ging.

“Het is toevallig een heel leuk fragment,” zei hij tegen RTV Utrecht.

De gevonden tekst beschrijft het noodlottige moment waarop de zonnegod Helios ontdekt dat Odysseus en zijn mannen zich tegoed hebben gedaan aan zijn kudde heilige gouden runderen.

Eerder in het verhaal was Odysseus door de tovenares Circe gewaarschuwd om Helios niet te tarten; desondanks negeerde hij die raad en liet hij zijn bemanning vrij spel op het betoverde eiland.

De zeelieden besloten de goddelijke runderen te slachten en te roosteren, wat Helios ertoe bracht wraak te zweren tegen de opvarenden.

Aan het eind van het hoofdstuk zijn, behalve Odysseus zelf, alle matrozen door bliksemschichten van Zeus gedood.

Onderzoekers denken dat het perkament afkomstig is uit een pocketeditie van het zwaard-en-sandalenepos, vervaardigd in de Fayum-oase in Egypte rond 300 na Christus, wat aangeeft dat het verhaal al lang bestond vóór Christopher Nolans blockbuster uit 2026.

Professor De Kreij noemde het fragment een uitzondering; volgens een persbericht van de universiteit zijn de meeste gevonden passages vaak tamelijk “saai.”

Hij vermoedt dat het Egyptische stukje alleen bewaard is gebleven omdat het tussen andere pagina’s zat en zo tegen verder verval beschermd werd.

Opmerkelijk is ook dat dit Odyssee-fragment behoort tot slechts dertig soortgelijke stukken die tot nu toe zijn aangetroffen — een van die andere exemplaren bevindt zich in het Metropolitan Museum of Art.

“Ik heb de beste baan van de wereld,” zei De Kreij. “Ik ben een schatgraver. Elke dag vind je wel iets moois. Dit is er zo eentje.”