Elon Musk Spot Nederland Over Nieuwe Box 3-belasting: Talent en Investeerders Weggejaagd!

‘Dit werkt als een stopbord voor investeerders en internationaal talent om naar Nederland te komen. Het komt over alsof Nederland de deuren sluit voor zaken,’ aldus Constantijn van Oranje, het gezicht van Techleap, die afgelopen zondag zijn zorgen uitte over de nieuwe regelgeving in box 3, die nu ook ongerealiseerde vermogenswinsten gaat belasten.

Volgens Van Oranje is dit desastreus, vooral voor startups die hun personeel betalen met aandelen of opties. ‘De belasting zou pas geheven moeten worden op het moment dat deze aandelen verkoopbaar zijn, bijvoorbeeld als het bedrijf naar de beurs gaat. Daar is iedereen het over eens,’ zei hij in een uitzending van WNL op Zondag.

Opvallend genoeg maakt zelfs Elon Musk grapjes over deze wetswijziging. The Telegraph berichtte zelfs dat een ‘krankzinnige nieuwe vermogensbelasting’ internationale investeerders heeft doen schrikken. Het is zeldzaam dat een besluit van de Tweede Kamer wereldwijd zoveel opschudding veroorzaakt.

— Elon Musk (@elonmusk) February 13, 2026

Wat houdt de wetswijziging in?

Sinds 2001 wordt in box 3 van de inkomstenbelasting gewerkt met een fictief rendement op spaargeld en beleggingen. Voor 2026 zijn de percentages vastgesteld op respectievelijk 1,44% en 6%, waarover 36% belasting wordt geheven, tenzij het werkelijke rendement lager is.

In 2021 stelde de Hoge Raad dat deze methode van fictieve rendementen leidt tot een ongelijke behandeling van belastingbetalers en vaak te hoge lasten met zich meebrengt. Bijvoorbeeld, iemand die geluk heeft met bitcoins betaalt evenveel belasting als iemand die spaart tegen een lage rente. Voor die laatste kan het fictieve rendement zelfs leiden tot een afname van het vermogen, wat in strijd is met het Europese recht op eigendom.

Sindsdien worstelen verschillende kabinetten met een nieuwe vermogensbelasting, maar de Hoge Raad was nog niet tevreden met de reparatiewetgeving die hieruit volgde. De nieuwe wet op het Werkelijk Rendement, die vanaf 2028 ingaat, maakt een einde aan het fictieve rendement. De belastingdienst gaat dan belasting heffen over daadwerkelijk behaalde voordelen uit rente, huur, dividend en de aanwas van vermogen uit bezittingen en schulden.

Wat is de algemene kritiek op de nieuwe wet?

Het probleem met de nieuwe wet is dat ook niet gerealiseerde vermogenswinsten belast worden. Een belegger of investeerder moet straks belasting betalen zodra zijn of haar aandelen meer waard zijn geworden, ook al zijn deze winsten nog niet verzilverd.

Als de waarde van een aandelenportefeuille sterk stijgt, kunnen particuliere beleggers genoodzaakt zijn om te verkopen om de belasting te kunnen betalen. Hierdoor kunnen zij op de lange termijn rendement mislopen. Van een gelijke behandeling van belastingbetalers is dan weinig sprake.

En waar zit de pijn voor startups?

Voor startups en scaleups, die vaak snel in waarde stijgen maar waarvan de aandelen niet direct verhandelbaar zijn, is deze behandeling van papieren winst bijzonder pijnlijk. Tot het moment waarop een startup bijvoorbeeld wordt overgenomen of naar de beurs gaat, zijn de aandelen vaak niet verhandelbaar en blijven dividendbetalingen uit.

Dit heeft invloed op startups die hun medewerkers deels in aandelen betalen. Als de waarde van deze aandelen stijgt, moeten deze medewerkers mogelijk al belasting betalen voordat ze daadwerkelijk kunnen verkopen. Dit terwijl hun salaris laag kon blijven omdat ze deelden in het risico en genoegen namen met een deelbetaling in aandelen of opties.

Ook voor Nederlandse investeerders die onder de inkomstenbelasting vallen, kan dit problematisch zijn: wie succesvol investeert, moet elk jaar liquide middelen vinden om de belasting over box 3 te kunnen voldoen. Dit kan dus flink misgaan: de mogelijkheid om talent aan te trekken zonder hoge salarissen uit te keren, lijkt te worden ondermijnd door een wet die vermogensaanwas belast. Wie wil nu investeren in aandelen waarover je belasting moet betalen terwijl het nog lang niet zeker is of er een verkoopmoment komt?

‘Het gevaar is bovendien dat bedrijven onder druk worden gezet door hun aandeelhouders om winst uit te keren, wat ten koste gaat van investeringen in R&D en groei,’ waarschuwt Bas Jorissen, fiscaal adviseur voor startups en scaleups bij Archipel. ‘Een ander mogelijk gevolg is dat startups nadrukkelijker op zoek gaan naar buitenlandse investeerders omdat die minder druk uitoefenen om uit te keren. Terwijl we juist de vruchten willen plukken van de innovatie waarin we als Nederland investeren.’

Is de ramp onafwendbaar?

Het wetsvoorstel is nu bij de Eerste Kamer, maar is nog niet definitief aangenomen, aangezien deze voornamelijk toetst aan de Grondwet. Er zijn echter aanwijzingen dat de fiscale impact mogelijk meevalt.

In de nieuwe wet is een uitzondering gemaakt voor vastgoed en voor aandelen in startende ondernemingen. Voor deze categorieën geldt geen vermogensaanwasbelasting, maar een vermogenswinstbelasting. De waardevermeerdering van belangen in startups wordt pas belast zodra deze daadwerkelijk wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld bij verkoop.

De Tweede Kamer is zelf ook niet geheel tevreden met de vermogensaanwasbelasting en heeft aangegeven dat er uiterlijk in 2029, een jaar nadat de nieuwe wet ingaat, een opvolger moet komen. In hun coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA een vergelijkbaar streven opgenomen: ze willen langetermijnbeleggingen stimuleren door het nieuwe box 3-stelsel door te ontwikkelen tot een systeem gebaseerd op vermogenswinst.

Waarom stappen we niet direct over op die winstbelasting?

De zogenoemde capital gains tax, die al in bijna alle omringende landen geldt, wordt ook door de Kamer en het kabinet gezien als de toekomstige standaard voor Nederland. Het is voornamelijk een kwestie van begroting, legt Jorissen uit. ‘In grote lijnen ontvangt de schatkist in beide systemen ongeveer evenveel, maar bij de vermogensaanwasbelasting begint de geldstroom direct. Dat is 2 miljard euro die je in deze kabinetsperiode al kunt inboeken.’

‘Als je eerder wilt overstappen op vermogenswinstbelasting, dan moet je dat financiële gat ergens anders mee dekken, en het duurder maken van benzine of boodschappen ligt politiek zeer gevoelig. Tegelijkertijd lijkt dit plan een typisch geval van penny wise, pound foolish te zijn. Ik vraag me af of de schade voor de Nederlandse economie door deze belasting op ongerealiseerde winsten op de lange termijn niet veel groter zal zijn dan die 2 miljard.’

Veel gedoe om niks?

Nee. Constantijn, Techleap en de startupsector willen niet passief wachten tot 2029. Het is ook behoorlijk frustrerend: vorig jaar hadden ze na meer dan tien jaar lobbyen de Haagse politiek eindelijk zover dat de fiscale behandeling van werknemersopties en -aandelen vanaf 2027 enigszins werkbaar werd voor startups en scaleups. Juist omdat er pas belasting wordt geheven op het moment dat deze aandelen daadwerkelijk wat opleveren.

‘Het lijkt steeds meer op een processie van Echternach, maar dan misschien drie stappen achteruit in plaats van twee,’ zegt Lucien Burm, voorzitter van de Dutch Startup Association. ‘Net toen de expatregeling gered was, komt dit er weer bij. En Nederland was al minder aantrekkelijk aan het worden voor investeerders en startups. Bijna 40% van de startups die financiering hebben opgehaald, verwacht te vertrekken.’

Een struikelblok is onder meer de definitie van startups in de wet: een bedrijf mag maximaal 5 jaar oud zijn en een omzet hebben van maximaal 30 miljoen, en mag voor niet meer dan 25% gelieerd zijn aan een ander bedrijf en dus geen werkmaatschappij zijn van een grotere onderneming.

‘Dit geldt dus alleen voor early stage startups, je zou in jaar 6 alsnog moeten afrekenen over de hele rit tot dat moment,’ zegt Jorissen. ‘Je bevoordeelt zo incrementele innovatie boven deeptech. Misschien is een SaaS-startup na 5 jaar al winstgevend zodat je als aandeelhouder dividend ontvangt, maar deeptech startups doen daar veel langer over. Terwijl die de sleuteltechnologieën ontwikkelen die Nederland aan zijn toekomstig verdienvermogen helpen.’

Er moet een definitie komen die beter aansluit bij de praktijk, vond ook het vorige kabinet, maar die kwam niet op tijd af om in het wetsvoorstel te verwerken. Wel is duidelijk dat de uitzondering straks geldt voor de ‘jonge bedrijven met een schaalbaar en innovatief bedrijfsmodel’ die in 2027 ook in aanmerking komen voor de nieuwe fiscale regeling voor werknemersparticipaties. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) moet vaststellen of een startup straks voldoet aan de definitie, en geeft daar een beschikking over af.

Jorissen: ‘Maar in plaats van pleisterwerk op een wet die überhaupt nog in werking moet treden, kun je beter ineens de switch maken naar ‘gewoon’ een vermogenswinstbelasting. Uiteraard met alle regels om misbruik te voorkomen.’

Ah, komt goed dus.

Misschien, maar er is inmiddels een groter probleem ontstaan. Nederland heeft internationaal een slechte reputatie gekregen door de ophef die is veroorzaakt. Het signaal waar ook Constantijn over sprak is al breed opgepikt – en niet alleen door de heer Musk.

Buitenlandse investeerders zijn vooral verbaasd over de belasting op papieren winst. ‘Ongerealiseerde winsten belasten is absurd,’ aldus Andrew Lokenauth, een Wall Street-influencer op X.

Tobias Lütke, de Canadese oprichter van e-commerceplatform Shopify, noemde het voorstel ‘het domste wat welke regering dan ook op dit moment nastreeft. En dat zegt wat’. ‘De voltallige wetgevende macht van Nederland heeft een zeer publieke IQ-test gefaald voor de ogen van de hele wereld. Treurig,’ schreef hij in een later bericht op X.

‘Er is in Den Haag heel goed nagedacht over de wet, maar men gaat eraan voorbij dat de hele venture scene zijn nieuws haalt van Reddit en X’, zegt Jorissen. ‘Je zag de afgelopen periode positieve signalen, beleidsdocumenten waaruit besef bleek wat innovatieve bedrijven nodig hebben. Maar dit signaal schrikt investeerders en talenten af.’