SpaceX naar de beurs: Hoe reageert Europa op deze zet?

De beursintroductie van SpaceX belooft de grootste ooit te worden. Elon Musk verwacht een kapitaalverhoging van ten minste 75 miljard dollar met een waardering van 1,75 biljoen dollar. Dit vermogen is niet bedoeld voor zijn Marsmissie, die is uitgesteld, maar voor het opzetten van datacenters in de ruimte.

Door alle ophef rondom SpaceX wordt er enigszins neerbuigend naar Europa gekeken. De kloof lijkt te groot, en het lijkt alsof de Europese ruimtevaart ten einde is. Maar is dat werkelijk het geval? Nee, er worden wel degelijk plannen gemaakt als reactie. Niet één, maar meerdere. De vraag blijft echter hoe succesvol deze zullen zijn.

# Het Bromo-project

Airbus, Leonardo en Thales hebben eind 2025 een intentieverklaring ondertekend om hun ruimtevaartactiviteiten te fuseren. De focus ligt voornamelijk op satelliet- en ruimtevaartsystemen en -diensten. Het doel van dit ‘Bromo-project’ is om de Europese soevereiniteit in de ruimte te versterken.

De nieuwe gefuseerde ruimtevaartonderneming zou een omzet van ongeveer 6,5 miljard dollar realiseren en zou werk bieden aan 25.000 mensen verspreid over Europa. Het orderboek zou al voor meer dan drie jaar gevuld zijn, wat direct een belangrijke speler op de markt introduceert.

Het bedrijf zou in 2027 operationeel kunnen zijn, hoewel Brussel traditioneel terughoudend is met megafusies omdat deze de markt kunnen verstoren. De Europese mededingingsautoriteit heeft nog geen goedkeuring verleend.

Niet iedereen is daar blij mee

Als de fusie doorgaat, zal OHB, een Duits bedrijf met een marktwaarde van 5 miljard euro en een van de weinige onafhankelijke Europese satellietfabrikanten, waarschijnlijk juridische stappen ondernemen, vertelt CEO Marco Fuchs begin mei aan Reuters.

Jeroen Rotteveel, CEO van het Delftse Isispace dat kleine satellieten bouwt, betwijfelt of deze fusie Europa daadwerkelijk sterker maakt. ‘Is het zinvol om drie van de vier grote traditionele ruimtevaartconglomeraten in Europa samen te voegen? Worden deze instellingen dan plotseling efficiënter?’ vraagt hij zich af.

SpaceX is een uit de hand gelopen start-up, volgens Rotteveel. Het ondernemerschap van Elon Musk heeft tot deze schaal geleid, geeft hij toe. ‘Europa probeert dit ondernemerschap te evenaren door op te schalen, wat eigenlijk vreemd is.’

Hij ziet meer potentie in ondernemerschap op grotere schaal, zoals de recente joint venture tussen defensiegigant Rheinmetall en satellietbedrijf Iceye. Andere defensiebedrijven die een ruimtevaartdivisie opzetten werken juist samen met jonge, nieuwe ruimtevaartbedrijven. Dit zou een aanzienlijke stimulans kunnen bieden.

# De Ariane 6

Europa’s huidige trots is de Ariane 6, maar dit is geen herbruikbare raket zoals SpaceX’s Falcon 9. Waarom heeft Europa nog geen herbruikbare raketten? Dit was een bewuste beslissing.

De eerste Europese initiatieven voor herbruikbare raketten dateren uit de jaren negentig, ruim voordat Musk met het idee aan de slag ging. Verschillende onderzoeken en projecten zijn uitgevoerd, zelfs buiten de European Space Agency (ESA). Toch werd in 2014 definitief gekozen om de bestaande oplossing te optimaliseren: de wegwerpraket.

Er zijn twee varianten die tegenwoordig de ruimte ingaan: de Ariane 62 met twee hulpboosters voor lichtere ladingen en de Ariane 64 met vier boosters voor zware taken. Desondanks blijft het meer van hetzelfde, en deze wegwerpraket is nog steeds duurder dan de Falcon 9 van SpaceX.

Achteraf gezien was deze keuze een vergissing, erkend door verschillende Europese politici. ‘In 2014 stonden we op een kruispunt en we hebben niet de juiste weg gekozen’, klinkt het. En: ‘De normen voor raketten worden nu buiten Europa bepaald.’

Het allerbelangrijkste voor het succes van herbruikbare raketten is de vraag van de markt. SpaceX heeft zelf voor die markt gezorgd met Starlink. Voor dit andere bedrijf van Musk zijn ongeveer 9.000 satellieten in een lage baan om de aarde gebracht.

# Duurzamere ruimtevaart

‘Europa wil vaak wel de eerste zijn op wetenschappelijk gebied, maar ziet veel risico’s in de commerciële sector’, vertelt Laura ten Bloemendal, strategisch partnership manager ruimtevaart bij de TU Delft.

Bedrijven die hardware voor de ruimte ontwikkelen, willen dat alles perfect is. En investeerders of missies die met nieuwe technologie en innovatie de ruimte in willen, zijn vaak liever tweede dan eerste. Dat is in een ruimterace met techmiljardairs zoals Musk ook best verstandig.

‘Als je concurreert met een magnaat die miljarden in de lucht kan schieten, ga je het niet winnen. Het is slimmer om na te denken over waar we echt in willen innoveren. Dan zie ik Europa kiezen voor een duurzame infrastructuur. Wij willen de ruimte gebruiken om ons leven te verbeteren met onder andere navigatie en aardobservatie. En om wetenschappelijk interessante dingen te doen. Wij staan anders in de wedstrijd.’

Wereldklasse behouden

SpaceX zal straks deels in handen zijn van investeerders, die van nature minder bezorgd zijn over het verbeteren van het leven voor anderen, wetenschappelijke experimenten en duurzaamheid. De Europese aanpak is echter gericht op het leveren van kwaliteit die lang meegaat, legt Ten Bloemendal uit.

De Europese satellieten zijn van wereldklasse, benadrukt ze. Ze worden geproduceerd met een langetermijnvisie. ‘Geen goedkope auto’s, maar Lamborghini’s. Daar wil je alles uit halen en ze goed onderhouden. Deze zijn niet te vergelijken met duizenden kleine satellietjes die binnen enkele jaren niet meer functioneren en naar beneden vallen.’

Er ligt een grote toekomst in het servicen van ruimtetuigen – on-orbit servicing wordt dat genoemd. Het is niet langer logisch dat dure satellieten worden afgedankt omdat er een onderdeel kapot is of omdat ze geen brandstof meer hebben. ‘Dat is alsof je met de auto op reis gaat en halverwege moet stoppen omdat je benzine op is.’

Nieuwe satellieten zouden uit gemakkelijker vervangbare modules moeten bestaan. Ten Bloemendal noemt het voorbeeld van het Delftse Dawn Aerospace, dat werkt aan het bijtanken van satellieten in de ruimte.

De aandrijfsystemen die zij ontwikkelen zijn al voorzien van een vulklep. Tegen 2028 hopen ze te demonstreren hoe ze dat bijvullen gaan uitvoeren in de ruimte. Hiervoor is idealiter een herbruikbaar ruimtevaartuig nodig dat de brandstof transporteert.

# Meer soevereiniteit opbouwen

Josef Aschbacher, de CEO van ESA, vindt dat Europa ’te kwetsbaar is geworden voor beslissingen waarop het geen invloed heeft’, schrijft hij in een recente post op LinkedIn. ‘De keuze waar Europa voor staat is duidelijk: nemen we het stuur in handen, of zijn we slechts passagiers?’

Het is belangrijk dat Europa werkt aan meer soevereiniteit in de ruimtevaart, stelt ook ruimtevaartdeskundige Arno Wielders. ‘Europa moet zijn eigen boontjes doppen, omdat de betrouwbaarheid van onze partners nu veel minder is dan in het verleden. Dat betekent ook dat we in staat moeten zijn om onze eigen satellieten, vooral voor defensieve doeleinden, zelf te lanceren.’

Tot nu toe was de enige mogelijkheid daarvoor de lanceerbasis in Frans-Guyana. Maar ook op dat vlak is er beweging in Europa. De lanceerbasis SaxaVord op de Britse Shetlandeilanden claimt dat, als de bouw eenmaal rond is, het zestig procent van de Europese lanceringen kan uitvoeren. Daarbij ligt de focus vooral op kleinere satellieten.

Het Zweedse staatsbedrijf Esrange Space Center ziet zichzelf de belangrijkste lanceerbasis worden voor Europa. En dan is er nog de Andøya lanceerbasis in Noorwegen. Beiden bevinden zich boven de poolcirkel.

Herbruikbare raketten op komst

Nu de Ariane 6 en de lichtere Vega C in gebruik zijn, wordt het tijd voor de volgende generatie Europese raketten, en die zullen herbruikbaar zijn. Dat is ook de inzet van ESA, nog altijd de drijvende kracht achter het Europese ruimteprogramma.

ArianeGroup is de hoofdaannemer voor de bouw van de nieuwe generatie raketten in het Themis-project. De eerste testen met het nieuwe prototype van 23 meter hoog zouden dit voorjaar moeten beginnen op de lanceerbasis in Zweden. Het gaat nog maar om een sprongetje van 20 meter, maar het tuig zou dan wel verticaal op zijn pootjes moeten landen.

MaiaSpace, een spin-off van ArianeGroup, boekt ook vooruitgang. Deze ontwikkeling richt zich op het verticaal landen en hergebruiken van de eerste trap van de raket. De eerste klant is al binnen, het Europese satellietbedrijf Eutelsat wil vanaf volgend jaar met hen gaan lanceren.

In Duitsland werken bedrijven als Isar Aerospace en Rocket Factory Augsburg aan kleinere ruimtetuigen, de zogeheten microlaunchers, die ladingen van één tot anderhalve ton in een baan om de aarde kunnen brengen.

De eerste missie van Isar zal het verwijderen van ruimteafval zijn met het Britse Astroscale. De eerste vlucht van de Rocket Factory staat gepland voor deze zomer. Andere spelers zijn het Spaanse PLD Space die de eerste trap ook heeft ontworpen om hergebruikt te worden. Al is de terugkeer afhankelijk van parachutes.

Grotere stap zetten

Wielders schat in dat de herbruikbare raketten in Europa tussen de vijf en tien jaar gemeengoed zullen worden. ‘De commerciële sector investeert daar nu ook veel meer in. Er gebeurt meer dan menigeen denkt.’

Rotteveel zou wel wat minder segmentatie in de ruimtevaarsector willen. Europa denkt nog altijd in partijen die de infrastructuur bouwen en partijen die daar gebruik van maken en diensten aanbieden. SpaceX heeft daar een geïntegreerde visie op: het bouwt de infrastructuur en levert diensten. ‘Daar zijn wij in Europa totaal niet aan toe’, zegt hij.

‘Wij focussen ons nog op het SpaceX van tien jaar geleden met herbruikbare raketten. Elon Musk is daar al ver voorbij.’ Hij ziet meer in een andere soort sprong voorwaarts, zoals bijvoorbeeld zelf datacenters in de ruimte gaan lanceren. ‘Waarom integreren we niet een grote IT-club uit Europa met een Europese ruimtevaartscaleup? Dat zou de counterbeweging moeten zijn, en die is ook meteen minder defensief.’