Steward-owned bedrijven: missie boven rendement — investeerders lachen soms

De effectenbeurs in Amsterdam geldt vaak als de oudste ter wereld: de ‘Beurs van Hendrick de Keyser’ opende al in 1611. ‘Juist daarom is het bijzonder dat we hier zijn om het economische stelsel opnieuw vorm te geven’, zegt Gijsbert Koren (foto) tijdens het allereerste Nederlandse steward-ownershipfestival. En dat in Amsterdam, dus.

Steward-ownership wil een einde maken aan de dominantie van aandeelhouderskapitalisme. Bij deze opzet liggen zeggenschap en financiën gescheiden: onafhankelijke ‘stewards’ bepalen de strategische koers en bewaken de missie van de organisatie. Als er aandeelhouders aanwezig zijn, is hun opbrengst begrensd.

Waarom zou je dit kiezen? Heel eenvoudig, aldus Koren, die We Are Stewards oprichtte — een stichting die deze ondernemingsvorm in Nederland promoot. ‘Bijna de helft van de starters begint een bedrijf vanuit de wens iets bij te dragen aan de maatschappij. Steward-ownership geeft hen de ruimte om die missie tijdens het ondernemen te blijven volgen.’

In Nederland bestaan inmiddels meer dan tweehonderd steward-owned ondernemingen. En het zijn geen kleine namen: bouwconcern TBI voert deze structuur al decennialang, maar ook cateraar Albron en attractiepark De Efteling. Daarnaast stappen steeds meer impactgedreven bedrijven over, zoals KnopOm, Sprinklr en Lenteland. Internationaal is Patagonia een bekend voorbeeld.

Toch lopen huidige aandeelhouders of potentiële financiers niet altijd warm voor de constructie. Een steward-owned bedrijf is immers niet primair in het belang van investeerders, maar van de organisatie zelf.

Aandeelhouders overtuigen

Bestaande bedrijven die willen omschakelen naar steward-ownership moeten vaak eerst hun aandeelhouders meekrijgen. Neem Sprinklr, dat biologische planten en zaden via internet verkoopt. Opgericht in 2016, en sinds 2023 volgens de steward-principes georganiseerd.

Toen Sprinklr een nieuwe rechtsvorm overwoog, waren een deel van de aandelen in handen van negen investeerders — en zij zagen niet allemaal zitten dat hun potentiële winst wordt beperkt. ‘De reacties waren uiteenlopend’, vertelt medeoprichter Suzanne van Straaten. ‘Gelukkig stonden de impactinvesteerders achter ons. Dankzij hen konden we de meer financieel gedreven investeerders uitkopen.’

In februari 2026 kocht Sprinklr ook de resterende investeerders uit, waardoor het bedrijf nu volledig van zichzelf is. Van Straaten: ‘We hebben nu de vrijheid om net zo activistisch te zijn als wij willen.’

Dat de economische belangen en stemrecht bij steward-owned ondernemingen gescheiden zijn, betekent overigens niet dat investeerders per se geen invloed hebben. Ondernemers kunnen ervoor kiezen aandeelhouders op te nemen in de kring van stewards die de missie bewaken. Sommige ondernemingen combineren partial steward-ownership met beursnotering, zoals het Deense Novo Holdings.

Uitgelachen door investeerders

Niet alleen bestaande aandeelhouders vormen soms een obstakel; het aantrekken van nieuwe financiers kan evenmin eenvoudig zijn. ‘Ik stond ooit op een podium vol durfinvesteerders’, herinnert Sjanett de Geus zich. ‘Toen ik aangaf dat ik beleggers zocht voor mijn steward-owned onderneming, barstten ze in lachen uit.’

De Geus is oprichter van Yūgen Forest, een regeneratief beheerd natuurgebied in Flevoland waar retraites en evenementen plaatsvinden. Haar bedrijf was vanaf het begin steward-owned, dus er hoefden geen aanwezige aandeelhouders overtuigd te worden — maar dat maakte het proces niet per se makkelijker.

‘Juridisch gezien is het vaak complex’, vertelt ze. ‘Standaardcontracten zijn zelden afgestemd op steward-owned ondernemingen. Het kost veel tijd om alles goed te regelen. En veel geld, als ik niet het geluk had gehad dat een jurist mij pro bono ondersteunde.’

Volgens De Geus sluiten durfinvesteerders en steward-owned bedrijven vaak slecht op elkaar aan. Wat overblijft zijn doorgaans impactinvesteerders of angel investors die niet alleen financieel rendement nastreven, maar juist investeren om de missie te ondersteunen.

Als onderscheidende kwaliteit

Ondernemers op het festival benadrukken dat steward-ownership ook als troef kan werken richting klanten en partners. Joek Hondius, directeur van REM Automatisering — dat software maakt voor publieke organisaties — zegt: ‘Onze opdrachtgevers waren een belangrijke reden om van model te veranderen. Zij willen niet dat wij verkocht worden, met het risico dat hun data in andere handen komen of dat prijzen sterk stijgen. Nu kunnen we niet meer zomaar verkocht worden.’

Mike Odenhoven van sociale onderneming Sumthing vult aan: ‘Voor ons is steward-ownership echt een onderscheidend kenmerk. Het heeft geholpen dat we toegelaten werden tot 1 procent for the Planet, waardoor aangesloten bedrijven via Sumthing bijdragen aan natuurherstel. Met deze rechtsvorm tonen we: we zitten er voor de lange termijn.’

Dit artikel verscheen eerder op Change Inc., dat net als MT/Sprout deel uitmaakt van MT MediaGroep.

Lees ook deze artikelen op Change Inc.:

• Dit bedrijf wil meer natuur herstellen dan er verloren gaat, dus logisch dat het steward-owned werd
• Steward-ownership als nieuwe rechtsvorm? Het wordt hoog tijd
• In dit circulaire mini-dorp gaat de Nederlandse top van het bedrijfsleven de nieuwe economie ontwerpen