100 Miljard Geëist voor BV Nederland: Topondernemers Eisen Eigen Investeringsbank!

#1 Waarom een nationale investeringsbank onmisbaar is

Toonaangevende figuren zoals Joost Farwerck (KPN), Roy Jakobs (Philips), Dolf van den Brink (Heineken) en Willem van der Leegte (VDL Groep), samen met de burgemeester van Eindhoven Jeroen Dijsselbloem, voormalig ASML-CEO Peter Wennink, beroepscommissaris Petri Hofsté, Techleap-icoon Constantijn van Oranje en Future Up-CEO Ankie van Wersch, zijn enkele van de zeventig prominenten die aandringen op de spoedige oprichting van een Nationale Investeringsbank (NIB).

Dit is niet de eerste keer dat deze oproep wordt gedaan; vorig jaar was er een vergelijkbaar initiatief met ongeveer vijftig handtekeningen. De regering heeft weliswaar geluisterd en het kabinet-Jetten heeft plannen om binnen twee jaar een Nationale Investeringsinstelling (NII) op te richten, maar de initiatiefnemers vinden dat dit niet snel genoeg gaat.

Zij menen dat het hoog tijd is voor actie. ‘Er is nog weinig gebeurd, terwijl de urgentie alleen maar toeneemt. Dit is cruciaal voor zowel onze economie als onze nationale veiligheid.’

Recente ontwikkelingen, zoals conflicten in het Midden-Oosten, benadrukken nog eens extra de noodzaak van een energietransitie. Daarnaast wachten in Nederland 15.000 bedrijven op een aansluiting op het elektriciteitsnet. Ook is er een ambitie om een eigen defensie-industrie op te bouwen, terwijl er een tekort van 80 miljard euro is voor essentieel onderhoud aan infrastructuur zoals wegen, bruggen en sluizen.

Volgens de ondertekenaars is er echter genoeg geld beschikbaar. Nederland heeft toegang tot 1.600 miljard euro aan pensioenvermogen. Een publieke bank zou dit kapitaal uit de markt kunnen trekken om zo meer investeringskracht te genereren. Hoewel Nederland verschillende financieringsregelingen kent, is het huidige systeem te gefragmenteerd.

#2 Is dit concept nieuw?

Integendeel, Nederland loopt juist achter omdat het een van de weinige Europese landen is zonder publieke investeringsbank. Landen zoals Frankrijk met Bpifrance, Duitsland met de KfW Development Bank, Italië met Cassa Depositi e Prestiti (CDP) en Portugal met Banco Portugués de Fomento (BPF) hebben al jaren dergelijke instellingen die financiering bieden aan strategisch belangrijke sectoren.

Zonder een dergelijke bank blijft Nederland achterlopen, waarschuwen de ondertekenaars. Bovendien kan Nederland momenteel geen aanspraak maken op fondsen die via de Europese Investeringsbank (EIB) worden verdeeld.

In het verleden had Nederland wel een investeringsbank, opgericht na de Tweede Wereldoorlog als de Maatschappij tot Financiering van Nationaal Herstel. Na de wederopbouw veranderde de focus naar langetermijninvesteringen en werd de instelling hernoemd naar De Nationale Investeringsbank (NIB).

Verkoop en privatisering

In 1999 werd de bank geprivatiseerd door de verkoop aan pensioenfondsen ABP en PGGM. Dit was het begin van NIBC Bank, die onlangs werd overgenomen door ABN Amro. Sindsdien is Nederland zonder dergelijke bank. Tien jaar na de privatisering stelde de SP voor om een nieuwe nationale investeringsbank op te richten. SP en PvdA pleitten in 2014 en 2015 voor respectievelijk een ‘nationale investeringsbank’ en ‘nationale innovatiebank’. Deze oproepen leidden begin 2018 tot de oprichting van Invest-NL.

Cees Oudshoorn, medeondertekenaar en voormalig directeur van ondernemersorganisatie VNO-NCW, vreest dat het kabinet ondanks de aankondiging misschien toch kiest om slechts enkele miljarden extra aan Invest-NL toe te kennen.

‘Dat is bij lange na niet genoeg’, stelt hij in gesprek met De Telegraaf. ‘Het verschil tussen Invest-NL en een Nationale Investeringsbank is het verschil tussen 3 miljard en 100 miljard euro.’

#3 Hoe zou dit in zijn werk gaan, en welk kapitaal is nodig?

Een nationale investeringsbank zou publieke (co)financiering moeten bieden voor projecten die de markt nog niet aandurft. Dit omvat zeker de energie- en klimaattransitie, maar ook steun voor scale-ups, startups, mkb-bedrijven, de transitie in landbouw en natuur, AI-ontwikkelingen, semiconductor-innovaties en de defensie-industrie.

Uiteraard is hier aanzienlijk kapitaal voor nodig. De initiatiefnemers suggereren een eigen vermogen van 10 tot 12 miljard euro, afkomstig van de overheid. Met dit vermogen kan de bank zelfstandig vreemd vermogen aantrekken op de private kapitaalmarkt, en daarmee een bedrag van ‘rond de 100 miljard euro’ mobiliseren. Een overheidsfonds zou alleen het kapitaal kunnen investeren dat erin is gestort.

#4 Waar moet dringend in geïnvesteerd worden?

De energietransitie vereist dringend een impuls. De Europese Commissie heeft in haar Clean Investment Strategy voorgesteld de investeringen in energietransitie te verhogen van 250 miljard naar bijna 700 miljard euro per jaar. De EIB en nationale investeringsbanken moeten deze investeringen voorfinancieren die nodig zijn voor het elektriciteitsnet, warmtenetten en waterstofinfrastructuur.

De defensie-industrie heeft ook een boost nodig. Pas sinds april 2025, ruim drie jaar na de Russische inval in Oekraïne, kunnen bedrijven een aanvraag indienen bij het SecFund voor een lening tot 5 miljoen euro. Dit is echter onvoldoende voor de benodigde verschuiving naar een producent van complete systemen, zoals aanbevolen door oud-ASML-topman Peter Wennink in zijn veelbesproken rapport.

Inzetten op sleuteltechnologieën

Verder loopt Nederland het risico achter te blijven in de ontwikkeling van strategische technologieën zoals quantum en fotonica. Nederland heeft weliswaar een leidende rol binnen Europa in de halfgeleiderindustrie dankzij ASML, maar speelt nog nauwelijks een rol in de ontwikkeling van nieuwe AI-oplossingen.

Hier is onder andere nieuwe infrastructuur voor nodig, zoals ‘supercomputer-rekencapaciteit’ voor de AI-transitie van bedrijven, wetenschap en overheid. Met deze nationale supercomputer kunnen diverse partijen meer experimenteren met AI.

Daarnaast is er een tekort aan financiering voor veelbelovende scale-ups – en voor industriële opschaling ontbreekt deze zelfs ‘volledig’. Hierdoor bestaat het gevaar dat onze kampioenen in handen vallen van Amerikaanse en Aziatische durfinvesteerders.

Fondsen zoals Invest-NL en Invest International doen wat ze kunnen, maar de schaal is ’te klein’ en de slagkracht ’te beperkt’. Het plan is om deze ‘bestaande instrumenten’ samen met onderdelen van het Nationaal Groeifonds te integreren in de nieuwe investeringsbank.

#5 Hoe wordt deze investeringsbank gerealiseerd?

De opzet van de bank is al beschreven in een rapport uit 2018. Met een gerichte inspanning kan de structuur binnen vier tot zes maanden operationeel zijn. Als eerste stap zou het ministerie van Financiën een financiële holding moeten creëren waarin het zijn aandelen in bestaande overheidsbanken en -fondsen onderbrengt. Deze holding zou dan de taak krijgen om de nationale investeringsbank te ontwikkelen.

Deze instelling krijgt geen normale bankvergunning, maar wordt bij wet opgericht en staat onder toezicht van DNB en AFM, met een onafhankelijk statuut en mandaat. Deze bank verleent geen subsidies, maar biedt een volledig scala aan financieringsmogelijkheden. De nieuwe bank wordt professioneel geleid en heeft eigen toegang tot de kapitaalmarkt, terwijl de staat garant blijft staan.

Zo ontstaat een instelling die dankzij het vliegwieleffect van het eigen vermogen niet alleen een grote ‘financieringsimpuls’ geeft, maar ook financiële en sectorale kennis bundelt door de integratie van bestaande instellingen en fondsen. Denk hierbij aan Invest-NL, Invest International, het Nationaal Warmtefonds en het Nationaal Groenfonds.

Dit artikel is op 14 april 2025 gepubliceerd en op 12 mei 2026 bijgewerkt.