Masterplan Wennink: Nederland kan nog steeds vooroplopen! Ontdek hoe

Volgens Peter Wennink bevindt Nederland zich op een kruispunt. Op verzoek van minister Karremans van Economische Zaken presenteerde hij afgelopen vrijdag de Nederlandse versie van het bekende Draghi-rapport: een routekaart om Nederland zelfvoorzienend te houden in de toekomst.

Politici en bedrijfsleiders keken uit naar deze analyse, aangezien zij voelen dat het de verkeerde kant op gaat met Nederland. Bedrijven ervaren dit door overbelaste elektriciteitsnetwerken, trage en ingewikkelde procedures, en een tekort aan talent – de problemen zijn bekend.

Dit resulteert in vertraagde economische groei, terwijl Nederland juist groei nodig heeft om de welvaartsstaat te ondersteunen, defensie te versterken en de energietransitie te financieren.

Groei door arbeidsproductiviteit

Wennink waarschuwt dat de groeiprognoses van het CPB en DNB, die een groei van slechts 0,5 tot 0,9 procent voorzien, onvoldoende zijn. Er is minimaal 1,5 tot 2 procent groei nodig om alle kosten te dekken – en idealiter meer, om ook in de toekomst te kunnen investeren.

In het verleden groeide de economie doordat steeds meer Nederlanders aan het werk gingen. Maar met een historisch hoge arbeidsparticipatie en toenemende vergrijzing is dat geen haalbare kaart meer – hoewel Nederlanders gemiddeld minder werken dan mensen in landen zoals Canada of Nieuw-Zeeland.

De benodigde groei moet dus voornamelijk komen uit een verhoging van de arbeidsproductiviteit, stelt Wennink. Hiervoor is het noodzakelijk dat er de komende tien jaar minimaal 151 tot 187 miljard euro extra wordt geïnvesteerd in technologie, innovatie en hoogproductieve sectoren.

Dit geld moet voornamelijk komen van private investeerders: pensioenfondsen, banken en verzekeraars, maar ook van durfkapitalisten en de spaarrekeningen van huishoudens, waar momenteel 600 miljard euro tegen een laag rendement vaststaat. Wennink wil dit kapitaal ‘mobiliseren’.

Van AI tot biotechnologie

Wat te doen met deze miljarden? Ook dat heeft Wennink uitgebreid beschreven, met een overzicht van meer dan vijftig projectvoorstellen van dertig consortia. Deze vallen binnen vier strategische domeinen waarin Nederland historisch sterk is of strategisch relevant kan worden: digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie, en life sciences en biotechnologie.

Wennink volgt een benadering die ook door Invest-NL is voorgesteld in een recente marktanalyse: probeer niet de nieuwe ChatGPT te creëren, maar focus op technologische niches waarin Nederland wereldwijd kan uitblinken. Elk land kiest immers zijn specialisaties, merkt Wennink op. ‘Zuid-Korea focust op halfgeleiders, Frankrijk op quantumtechnologie, de VS en China op AI.’

Een voorbeeld van een sleuteltechnologie waarin Nederland volgens hem een verschil kan maken, is fotonica. Fotonische chips, die informatie overbrengen met lichtdeeltjes in plaats van elektrische stroompjes, zijn sneller, zuiniger en nauwkeuriger. Nederland heeft momenteel een leidende positie in deze technologie, maar zonder opschaling verliezen we snel onze voorsprong, waarschuwt de topman.

Een van de projectvoorstellen is dan ook een megaproject voor de grootschalige industriële productie van fotonische chips in Nederland, met een budget van 1,95 miljard euro.

Nationale kampioenen

Een andere groeimarkt is quantumtechnologie; verwacht wordt dat het wereldwijde marktpotentieel de komende tien jaar met een factor dertig zal groeien. Nederland heeft al een bloeiend ecosysteem van wetenschappers, talenten en startups, maar het is nog geen volwaardige industrie. Het QuantumValley-project moet hier verandering in brengen, met een benodigd budget van 9,4 miljard euro over de komende vijftien jaar.

Andere voorstellen omvatten de ontwikkeling van een AI-Gigafabriek in Rotterdam, die rekencapaciteit voor AI als eindproduct levert. ‘Europa heeft momenteel slechts 5 procent van de wereldwijde rekencapaciteit. Is dat genoeg? Ik denk van niet,’ zegt Wennink.

Ook het opschalen van cel- en gentherapieën voor ziekten zoals kanker of het uitbreiden van robotica in de land- en tuinbouw behoren tot de plannen. Innovatieve technologieën zoals de kleinschalige modulaire kernreactor van Thorizon, de gesmolten zoutbatterij waar Nobian Battery Chemicals aan werkt met Exergy Storage, of de silicium-anodefolie van LeydenJar, die de batterijcapaciteit met de helft kan verhogen, worden ook genoemd.

Deze lijst biedt een duidelijk overzicht van onze nationale kampioenen.

Nationale investeringsbank

Er ligt in totaal ruim 126 miljard dollar aan investeringspotentieel klaar, waarvan ongeveer 70 procent privaat ingevuld kan worden. Maar het rapport gaat ook over hoe Nederland zijn publieke investeringen moet organiseren, omdat het huidige systeem te gefragmenteerd en traag is, volgens Wennink.

Als alternatief stelt hij voor om een nationale investeringsbank op te richten, gebaseerd op de staatsfondsen Invest-NL en Invest International, met een fonds van 10 tot 20 miljard euro om strategische projecten op te schalen. Daarnaast pleit hij voor een nieuw innovatie-agentschap naar het model van het Amerikaanse Darpa, met een budget van 1,5 tot 2 miljard euro om doorbraaktechnologieën te stimuleren.

De lijst met projectvoorstellen is geen theoretische oefening. De betrokken partijen zijn klaar om te beginnen, maar kunnen pas investeren als de basisvoorwaarden zijn verbeterd, benadrukt Wennink. ‘Deze moeten binnen vijf jaar op orde zijn. Dit vereist consistent, betrouwbaar en stabiel overheidsbeleid, mogelijk gemaakt door steun van een meerderheid van het kabinet en het parlement.’

Zal dit kabinet er komen? ‘Ik heb met vijf partijleiders gesproken en heb sterk de indruk dat zij de urgentie van mijn boodschap begrijpen. Als dat zo is, zeg ik: neem dan ook de politieke verantwoordelijkheid om er iets aan te doen.’

Veel van zijn voorstellen komen overeen met wat Rob Jetten en Henri Bontenbal in december in hun gezamenlijke rapport opschreven. De stikstofuitstoot verlagen, zodat er weer gebouwd kan worden. Netcongestie aanpakken, en daarmee de lijst van meer dan 14.000 organisaties die op een aansluiting wachten, verkorten. De elektriciteitsprijzen ‘substantieel’ verlagen om meer gelijk te worden met die van buurlanden, onder meer door de nationale CO2-heffing af te schaffen.

‘Auto met vier platte banden’

Onderwijs wordt in het tussentijdse rapport van D66 en CDA relatief beperkt behandeld, terwijl Wennink juist de nadruk legt op het versterken van STEM-opleidingen (science, technology, engineering, mathematics) en het belang van een Nationale Talentagenda. Dit omvat meer financiering voor technische opleidingen, een betere aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven, omvangrijke omscholingstrajecten en meer ruimte voor internationale studenten en expats.

Het is haalbaar, stelt Wennink. Hij beschouwt het rapport bovenal als een ‘rapport van optimisme’. ‘Dit zijn geen onmogelijke uitdagingen. Ons land kan van het stikstofslot af, we kunnen ons talent beter benutten, we kunnen onze innovatie-ecosystemen laten bloeien. En we kunnen een concurrerende, groene industrie in Nederland opbouwen.’

Maar dan moeten wel alle basisvoorwaarden worden voldaan, benadrukt hij. Want de man die Nederland in 2024 nog beschreef als ‘fat, dumb and happy’, is een jaar later niet veel optimistischer. Hij vergelijkt Nederland met een ‘auto met vier platte banden’. ‘En die moeten alle vier vervangen worden.’