Gedurende het afgelopen jaar heb ik talloze fictieve schurken op het toneel gezien, in stukken zoals Hoge bomen, The Imposter en The Actor. Deze personages gingen over de schreef. Nu wordt mijn aandacht getrokken door iemand die echt de fout in is gegaan: Thijs Römer, die drie jaar geleden veroordeeld werd voor online zedenmisdrijven met minderjarigen. In zijn stuk Een vorm van eenzaamheid reflecteert hij op zijn fouten en de tijd die hij in de gevangenis doorbracht.

Na een maand gevangenschap, het onvermogen om 13.800 euro schadevergoeding aan zijn slachtoffers te betalen en een periode van werkloosheid, koos Römer ervoor om zijn verhaal te doen in een theaterstuk.

Voor degenen die bekend zijn met Hoge bomen zullen de gelijkenissen met dat meesterwerk snel duidelijk zijn. Het rijke, gelaagde script van Koen Caris vertelt over een regisseur die enkele jaren na onthullingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag, een stuk maakt over zijn eigen daderschap. In Hoge bomen lijkt het alsof deze regisseur vooral zijn eigen straatje probeert schoon te vegen zodat hij verder kan gaan met wat hij het belangrijkst vindt: kunst creëren.

Medeplichtigheid
Voordat ik deze zaal binnenstapte, passeerde ik buiten bij de ingang enkele demonstranten. Zij verafschuwen het feit dat Römer op het podium staat en beschuldigen de toeschouwers van medeplichtigheid. Ik ben hier niet voor mijn plezier, en ik vraag me af of dat mij vrijpleit.

Waarom ben ik hier?

Of het juist is om Römer aandacht te geven in plaats van mij te richten op de slachtoffers, weet ik niet zeker. Maar ik heb niet voor niets geschreven over die eerdergenoemde voorstellingen, door ze te recenseren of de makers te interviewen over hun keuzes om fictieve daders te portretteren. Ik ben het ermee eens dat we niet zozeer het daderperspectief nodig hebben om empathie op te wekken, maar dat we moeten begrijpen hoe mensen tot bepaalde daden komen om misbruik in de toekomst te voorkomen.

Ik vind dat we hierover moeten blijven praten. Daarom sta ik open voor Een vorm van eenzaamheid. Het is ook belangrijk dat we als samenleving nadenken over hoe we omgaan met daders die hun straf hebben uitgezeten. Welke plaats gunnen we hen in de samenleving?

LEES  Milo Rau Onthult: Hoe We Vechten voor een Zachte Wereld!

Chaos
Op het podium wordt Römer vergezeld door Yorick Zwart, die als een strenge cipier met ducttape een kleine cel afbakent op het grote, witte toneel. We volgen Römers maand in de gevangenis, waar hij diverse opvallende personages ontmoet en zich angstig terugtrekt in zijn cel als iemand ‘kankerpedo’ naar hem roept.

De sobere uitvoering overstijgt soms het typische gevangenisverhaal van een gedetineerde die worstelt met eenzaamheid en de gevaarlijke omgeving achter de tralies. Vooral de interactie tussen Römer en Zwart werkt goed; de laatste fungeert als het geweten van Römer en stelt scherpe vragen zoals: ‘Zou je zelf aangifte hebben gedaan?’ en ‘Wat ging er mis tijdens het proces waardoor je overkwam als een afstandelijk, ongevoelig persoon?’

Een vorm van eenzaamheid blijft dicht bij Römers ervaringen en focust op zijn gevoelens en gedachten. Hij is angstig en onrustig, en maakt zich zorgen om zijn familie die achterblijft met de chaos. Overdag bouwt hij vriendschappen op met andere gedetineerden en reflecteert in zijn dagboek op gebeurtenissen uit het verleden.

Hoe het met de slachtoffers gaat, lijkt Römer echter minder bezig te houden. Hij benoemt af en toe kort wat hij heeft gedaan, zonder diep in te gaan op zijn daden. Misschien heeft hij een reden om zich wat afzijdig te houden, maar het voelt als een gemis dat hij zich niet meer probeert in te leven in degenen die nog altijd de gevolgen van zijn acties ondervinden.

Soms komen we dichter bij wat aanvoelt als de kern, bijvoorbeeld wanneer Römer zichzelf afvraagt: ‘Waarom ben ik hier?’ Hij lijkt te willen begrijpen welke keuzes hem in de gevangenis hebben doen belanden, maar een echt antwoord blijft uit, alsof het te ingewikkeld of te kwetsbaar is om diep op in te gaan.

LEES  Roy Peters Nieuwe Leider Dood Paard: Revolutionaire Veranderingen Verwacht!

Ook blijft de vraag waarom hij op dit podium staat onbeantwoord. Waarom moet zijn verhaal voor een publiek verteld worden?

Spijtbetuiging
Tegen het einde krijgen we te horen dat Römer spijt heeft. Hij voelt zich bezwaard, gegeneerd en schuldig over het leed dat hij heeft veroorzaakt. Hij had zijn acties moeten en kunnen voorkomen. Hij lijkt dit oprecht te menen en het lijkt een last te zijn die hij altijd met zich meedraagt.

Ik weet niet welke waarde zijn spijtbetuiging heeft. Persoonlijk vind ik het ergens goed om iemand op het podium te zien die eerlijk en oprecht toegeeft dat hij een dader was en pijn ervaart door zijn beslissingen. Dit maakt hem niet per se sympathieker voor mij. Ik ben niet van mening dat dit het rechtvaardigt om zijn perspectief alle ruimte te geven. Maar ik zie de waarde ervan in dat een veroordeling tot deze bewustwording heeft geleid; zijn straf heeft hem bewuster gemaakt van de gevolgen van zijn acties, die hij zichzelf niet lijkt te kunnen vergeven.

Maar heeft deze spijtbetuiging waarde voor de slachtoffers? Heeft het waarde voor het gesprek over grensoverschrijdend gedrag? Heeft het waarde voor ons als samenleving? Hierop heb ik geen antwoorden. Ik weet dat de slachtoffers het de afgelopen week zwaarder kunnen hebben gehad sinds bekend werd dat Römer weer op het podium staat, en ik weet dat als ik over de voorstelling schrijf ik daaraan bij kan dragen.

Ik heb het hoofdpersonage Leyla uit de voorstelling Hoge bomen om op terug te vallen. Ze confronteert de regisseur die haar verkrachtte en die nu een voorstelling wil maken, voortdurend met zijn egocentrisme: ‘Jij hebt jezelf wéér de zon gemaakt waarin jij je blind staart.’ ‘Wat jij geleerd hebt, heb ik geleefd.’ ‘Natuurlijk mag je terugkeren naar de samenleving, maar daarmee heb jij niet gelijk weer recht op een publiek.’ ‘Waarom moet jij weer dingen maken? Waarom kun jij niet gewoon onzichtbaar blijven?’

Zou Römer die voorstelling gezien hebben? (Zo niet, Theater Bellevue en Het Nationale Theater stellen vast nog wel de tekst beschikbaar.)

LEES  Ontdek de topkandidaten van 2023: Wie wint de Piket Kunstprijzen?

Onbeantwoorde vragen
Römer sluit Een vorm van eenzaamheid af met enkele woorden van zijn grootvader: ‘Theater is het mooiste wat er is. Hopelijk tot een volgende keer.’

Het voelt onbevredigend om hier te eindigen – ik heb nog zoveel vragen die onbeantwoord zijn en die ik Römer zou willen stellen. Vragen die wellicht noodzakelijk zijn om echt verder te komen, vragen waar we als samenleving antwoord op willen.

Wat lag er aan jouw gedrag ten grondslag? Welke rol speelde macht in jouw handelingen? Hoe kun je voorkomen dat het opnieuw gebeurt?

Heb je je sinds je veroordeling in het onderwerp verdiept? Heb je artikelen en boeken gelezen, documentaires gekeken, voorstellingen bezocht? Heb je geprobeerd de bredere mechanismen te begrijpen achter jouw grensoverschrijdende gedrag?

Heb je je voorgesteld welke vorm van eenzaamheid een slachtoffer de rest van haar leven moet verdragen?

Heb je nagedacht over hoe je andere perspectieven dan dat van jezelf mee kon nemen in deze voorstelling? Hebben er vrouwen aan meegewerkt? Heb je advies ingewonnen bij mensen met kennis?

Wat vind jij dat je met deze voorstelling bijdraagt aan de samenleving en het gesprek over grensoverschrijdend gedrag?

Vind je dat je recht hebt op een publiek?

Zou je ook onzichtbaar kunnen blijven?