Tech scaleups veroveren Amsterdam: Zal de volgende groei-golf elders plaatsvinden?

Veel snelgroeiende ondernemingen kiezen voor de Randstad, met een sterke voorkeur voor Amsterdam. Uit het Top 250 Insights Report van het Erasmus Centre for Entrepreneurship (ECE) blijkt dat 78 van de 250 snelst groeiende Nederlandse bedrijven in Amsterdam gevestigd zijn, wat neerkomt op één op de drie.

Dit jaar markeert de tiende editie waarin ECE de 250 snelstgroeiende Nederlandse ondernemingen presenteert, gerangschikt op alfabetische volgorde zonder specifieke ranking. Het betreft bedrijven met een hoofdkantoor in Nederland die over de laatste drie jaar een gemiddelde jaarlijkse groei van 20 procent in omzet en/of personeelsbestand hebben laten zien.

‘Historische’ verschuiving

Hoewel de concentratie van groeibedrijven in Amsterdam niet geheel onverwacht is, duidt dit volgens de onderzoekers op een ‘historische’ verschuiving ten opzichte van 2017, het jaar van de eerste meting. Destijds waren de groeibedrijven nog redelijk evenredig verdeeld over het hele land met vitale subclusters in verschillende regio’s.

Tien jaar verder zijn deze clusters aanzienlijk gekrompen. Zo is het aantal groeibedrijven in Zwolle gedaald van acht naar drie, en in Veenendaal van zeven naar twee. Alkmaar heeft het grootste verlies geleden: van elf groeibedrijven naar slechts één.

De concentratie van snelgroeiende bedrijven is nu voornamelijk in de grote steden te vinden, met Amsterdam als koploper waar nu 78 bedrijven gevestigd zijn, meer dan alle top vijf steden samen tien jaar geleden (66 bedrijven).

Deze steden huisvesten nu samen 138 bedrijven, een verdubbeling. Na Amsterdam heeft Rotterdam met 21 bedrijven (8,4 procent) de meeste snelle groeiers, gevolgd door Utrecht (19 bedrijven, 7,6 procent), Eindhoven (10 bedrijven, 4 procent) en Delft (10 bedrijven, 4 procent).

Ruimte in de regio

De groeibedrijven van een decennium geleden hadden aanzienlijke ruimte nodig voor bijvoorbeeld fabrieken of magazijnen. Een voorbeeld hiervan is Action, dat nu meer dan 3.300 winkels en negentien distributiecentra in Europa heeft, maar zijn wortels heeft in het regionale Zwaagdijk.

Action staat dit jaar voor de vijfde keer in de lijst. Ook Picnic, Skins en Wibra zijn opgenomen. Zij vormen echter een uitzondering, aangezien de retailsector niet meer de groeimotor is die het ooit was. Op het hoogtepunt (2018/2019) was een op de vijf groeibedrijven (19 procent) een retailer, maar dit is teruggelopen tot een op de twintig (5,2 procent).

Met de volwassenwording van e-commerce heeft de focus zich verlegd naar consolidatie en efficiëntie, volgens het rapport.

Digitaal schaalbaar

De meerderheid van de groeibedrijven bevindt zich in de tech- en softwaresector (31 procent). Deze producten en diensten hebben als voordeel dat ze digitaal schaalbaar zijn, wat inhoudt dat ze kunnen groeien zonder dat de kosten proportioneel toenemen.

Adyen, dat al negen keer in de top 250 stond, wordt door de onderzoekers gezien als het ultieme voorbeeld. ‘Een enkel betalingsplatform dat met minimale aanpassingen in verschillende markten en voor verschillende klanttypes ingezet kan worden.’

Deze bedrijven vinden vooral in Amsterdam een thuisbasis. Hotelsoftwareleverancier Mews, reis-app Polarsteps, wervingsplatform TestGorilla, betalingsverwerker Silverflow en cryptobeurs Bitvavo zijn hier gevestigd. En natuurlijk Adyen, hoewel dit fintechbedrijf dit jaar de lijst niet heeft gehaald.

In plaats van fysieke ruimte zoeken deze bedrijven voornamelijk naar talent en investeerders. Dit zelfversterkende effect zorgt ervoor dat hoe meer talent en kapitaal zich in Amsterdam concentreren, des te sterker de aantrekkingskracht op nieuwe groeibedrijven wordt.

Geavanceerde maakindustrie in de lift

Het kan wel eens een tijdelijk fenomeen zijn, want er is al een nieuwe golf van groeibedrijven in opkomst. Na jaren waarin software de overhand had, zien we nu een significante toename in het aantal snelgroeiende bedrijven in de geavanceerde maakindustrie (o.a. chiptechnologie en quantum), energie, en agri & food, die juist wel behoefte hebben aan ruimte.

Industriële technologiebedrijven vertonen een sterke groei. Met 36 bedrijven vertegenwoordigen zij nu 14 procent van de snelgroeienden, een toename van 800 procent ten opzichte van 2017.

Je hoeft alleen maar naar de financieringsuccessen van het afgelopen halfjaar te kijken. Zo werd chiptester Nearfield Instruments een unicorn na een investeringsronde van 330 miljoen euro, haalde Axelera AI 250 miljoen dollar op voor AI-chips en scoorde Quantware 152 miljoen euro voor quantumchips.

Volgens de onderzoekers bevinden deze bedrijven zich op het snijvlak van ondernemerschap en de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd. Ze profiteren ook van beleid zoals de European Chips Act, bedoeld om Europa technologisch minder afhankelijk te maken van de VS en China.

Schone energie, duurzamer voedselsysteem

Europa streeft ook naar meer schone energie en een duurzamer voedselsysteem. Dit is terug te zien in de sterke toename van snelgroeiende bedrijven in de energie- en agrisector, met respectievelijk een groei van 500 en 200 procent.

Onder de topbedrijven in energie vinden we snellaadbedrijf Fastned, ijzerbrandstoffabrikant Rift, zonnepaneel-optimalisator Taylor, duurzame vliegtuigbrandstoffenleverancier SkyNRG en Carbyon, dat CO2 uit de atmosfeer afvangt. In de agri en food sector zijn er bedrijven zoals Agurotech, die sensoren voor de landbouw ontwikkelen, FieldBee en Bbleap, beide actief in technologie voor precisielandbouw, en algenkweker Phycom.

Groeit de duurzaamheid binnen deze bedrijven ook? Helaas geldt dit voornamelijk voor bedrijven waarbij de groei expliciet gekoppeld is aan groene transities, zoals de energie- of eiwittransitie.

Hoewel veel bedrijven duurzaamheid benadrukken, blijkt uit het onderzoek dat slechts een minderheid daadwerkelijk meetbare resultaten boekt. Van de 250 groeibedrijven hebben slechts vijftien een impactrapport gepubliceerd en zijn er dertien een B Corp, wat wijst op ‘breedte zonder diepte’. Een diepgaande institutionele verankering van duurzaamheid blijft zeldzaam, volgens de onderzoekers.