Maarten van Hinte: Een Dynamische Kijk op Theater, Blijf Bewegen!

‘Hier, samen in dit moment en deze ruimte, zijn we onderdeel van een lange geschiedenis van verandering en verzet. Dit moment kan niet gemanipuleerd, gecensureerd of verwijderd worden. Er is geen algoritme, bot of provider die nu tussen ons in kan staan. Dat is onze superkracht. Live and direct.’ Zo resoneren de woorden van Maarten van Hinte na. Gisterenmiddag gaf hij de Staat van het Theater in de Meervaart in Amsterdam, waarmee hij tevens het Nederlands Theater Festival opende.

Het was een viering, een lofzang, een kritische beschouwing en een verzetsmoment tegelijk in de drukbezochte zaal van theater Meervaart, waar Maarten van Hinte de Staat van het Theater verkondigde. Tijdens zijn toespraak werd hij muzikaal ondersteund door DJ Lovesupreme (ook bekend als Gaby Damude), die het publiek meenam op een auditieve reis langs het verleden en ‘vergeten’ helden.

De Staat van het Theater werd daarmee ook een belichaming van de geest van hiphop, zoals Van Hinte het zelf beschreef: ‘Voor mij staat hiphop voor het besluit gehoord te worden. Het is de cirkel, de cypher, waar iedereen gelijk is. Het gaat om delen, solidariteit, samenkomen, live and direct, en spitten. Het betekent grenzeloos bewegen, geven en nemen, call and response. Het gaat om de mogelijkheid om veelzijdig en meervoudig te denken. Het gaat om joy.’

Maarten van Hinte reflecteerde op zijn pad binnen de theaterwereld, dat hij begon met zijn ‘partner in mind, time and crime’, Marjorie Boston, in de marge met het MC Theater (nu De Krakeling), het theater dat zij zelf oprichtten en hun eerste groep Made in da Shade. Vanuit de marge werken was en is hun kracht. Van Hinte bepleit dat theater niet als doel gezien moet worden, maar als middel om de wereld om ons heen te veranderen. Dit komt ook tot uiting bij Rightaboutnow Inc., waar hij samen met Marjorie Boston de artistieke leiding heeft en verhalen die vaak in de schaduw blijven belicht.

Zijn passie voor beweging vanuit de marge benadrukte hij ook door aandacht te vragen voor de vaak over het hoofd geziene mensen in de theaterwereld, zoals de producenten, bouwers, stagiairs, communicatiemedewerkers, kaartverkopers, koks en kostuummakers, zonder wie de theaterervaring niet mogelijk zou zijn.

Hij pleitte verder voor het creëren van ruimte voor vernieuwing en experiment, en voor toegankelijke plaatsen die ook ander publiek dan het gebruikelijke theaterpubliek kunnen bereiken: ‘We vieren de kunstwereld als een plaats voor vernieuwing en experiment, waar creatieve geesten vrijuit kunnen denken, een open-minded arena voor vrije ontmoetingen en ontdekkingen. Maar de werkelijkheid is vaak een bunker waar gelijkgestemden schuilen om de status quo te beschermen tegen een veranderende wereld.’

Hoewel er veel humor in de toespraak van Van Hinte zat, was hij kritisch over de modewoorden ‘diversiteit en inclusie’. Deze termen worden in het theaterlandschap vaak oppervlakkig gebruikt als een checklist om subsidies te verkrijgen. Tegelijkertijd is er onder theatermakers kritiek dat ‘diversiteit en inclusie’ identiteitspolitiek en de cancel culture bevorderen, wat ten koste zou gaan van ‘universele’ thema’s. Van Hinte benadrukt echter dat diversiteit geen doelwit moet zijn, maar een uitgangspunt: ‘En dan geen maatschappelijk uitgangspunt, geen politiek uitgangspunt, geen educatief uitgangspunt, maar een artistiek uitgangspunt. Bewustzijn van de bredere cultureel-historische context waarin je werkt, ongeacht het project, en met wie of hoe je het maakt, is een kwaliteit, een artistieke kwaliteit, die het werk actueel en relevant houdt.’

Van Hinte spreekt over die ‘bredere cultureel-historische context’ als delusion en exclusion. ‘Delusion: het valse beeld van een hiërarchie gebaseerd op huidskleur, een beeld dat vier eeuwen geleden is gecreëerd om het koloniale bedrijfsmodel van uitbuiting, mensenhandel en slavernij moreel en ethisch te rechtvaardigen. Dat model heeft de basis gelegd voor onze moderne tijd, zowel financieel als cultureel. Exclusion is het middel waarmee dit valse beeld in stand wordt gehouden.’

Volgens Van Hinte ligt de kern van diversiteit en inclusie in het erkennen van de verhalen en mensen die eeuwenlang werden uitgesloten van deelname aan cultuur, en van wat überhaupt als cultuur werd gezien: ‘Diversiteit betekent nieuwe stemmen toelaten, nieuwe verhalen omarmen, zeker. Maar het begint met het erkennen dat je hele culturele ‘traditie’ hybride is, en dat je gevormd bent door de mensen die je hebt onderdrukt. Inclusie begint met het erkennen van uitsluiting, zowel in het verleden als in het heden. Dit zal nieuwe deuren openen die gesloten blijven als je je eigen geschiedenis niet onder ogen ziet. En die deuren zijn de deuren naar de toekomst.’

Van Hinte benadrukt ook dat verhalen universeel worden als de luisteraar de moeite neemt om zichzelf in een verhaal te herkennen: ‘Inclusie is niet alleen mensen de ruimte geven om te spreken, het is vooral de moeite nemen om echt naar hen te luisteren. Dat is waar het begint. Waar het eindigt, dat weten we niet… but that’s the point. Toegeven dat je het niet weet, is waar kennis begint.’

Aan het einde van zijn toespraak nodigde Van Hinte het publiek uit om op te staan en te dansen op de beats van DJ Lovesupreme. Niet alleen om te luisteren en na te denken, maar ook om te voelen wat de kracht van de Staat van het Theater kan zijn. Net zoals een dj vinylplaten manipuleert, is theatermaken ook het manipuleren van systemen, het voortdurend ‘remixen’ van disciplines, verhalen, verleden en heden.

Het gaat om blijven bewegen, soms tegen de stroom in zwemmen, maar de staat van het theater is vooral samenkomen, right about now. Zoals Van Hinte zegt: ‘Hoe dit dingen in beweging kan brengen, maakt machthebbers bang. So let’s move. Keep moving. Don’t stop. Whatever happens, keep moving!’