Avantium CEO Tom van Aken: Na 20 jaar bijna klaar met revolutionaire bioplasticfabriek!

Wanneer we Tom van Aken spreken, heeft hij net enkele roerige dagen achter de rug. Het is donderdag 20 augustus en de dag ervoor heeft het beursgenoteerde bedrijf Avantium zijn halfjaarcijfers voor 2026 gepubliceerd, en aangekondigd dat er gezocht wordt naar nieuw kapitaal.

Het bedrijf plant om in de tweede helft van 2026 minimaal 55 miljoen euro te werven met een nieuwe aandelenemissie, wat de tweede keer is in ongeveer een jaar tijd. Beleggers reageerden teleurgesteld: Avantium verloor die woensdag bijna een vijfde van zijn waarde op de beurs.

Was Van Aken geschrokken van deze reactie? “Geschrokken is niet het juiste woord”, legt hij uit. “Ik was me bewust van onze aankondiging en de gevolgen die dat zou hebben voor onze investeerders en de aandelen. Een nieuwe uitgifte van aandelen leidt tot verwatering, en dat wordt door de markt ingeprijsd. Ik begrijp de teleurstelling bij onze aandeelhouders, dat raakt me echt. Het was geen gemakkelijke dag.”

Van petflessen naar peflessen

Na meer dan twintig jaar aan het hoofd van Avantium, dat hij in 2002 begon, is Van Aken niet snel meer van zijn stuk te brengen. Hij studeerde scheikunde en economie in Utrecht en begon zijn loopbaan bij DSM, waar hij het bracht tot directeur business development. Hoewel DSM een solide bedrijf is, was het hem te veilig, te corporate.

De dynamische start-up scene in de VS, waar hij voor DSM naartoe werd gestuurd, trok hem meer. Daar moest hij zijn.

In Nederland was Avantium destijds zo’n start-up. Opgericht in 2000 als spin-off van Shell, begon het bedrijf zich vijf jaar later te concentreren op een technologie om plantaardige suikers uit bijvoorbeeld maïs of tarwe om te zetten in furandicarbonzuur (FDCA), een essentiële bouwsteen voor hun product: polyethyleenfuranoaat (pef), een bioplastic onder de merknaam Releaf.

Avantium biedt hiermee een duurzamer alternatief voor traditionele pet-verpakkingen en materialen als aluminium en glas. Volgens een levenscyclusanalyse van het onafhankelijke Nova-Institut stoten pef-flessen tot 88 procent minder CO2 uit dan petflessen op basis van aardolie.

Van Aken, trots: “Als onze flessen straks bij Albert Heijn in de schappen liggen, dan heb ik het hele proces vanaf het allereerste experiment in de bedrijfskantine meegemaakt, tot het moment dat het een commercieel product wordt.”

Weinig referentiepunten

Als CEO heeft Van Aken zowat alles meegemaakt: een mislukte eerste beursgang in 2007 en een succesvolle tweede in 2017, de bouw van een proeffabriek in Geleen en een commerciële fabriek in Delfzijl, die in de herfst van 2024 officieel werd geopend door koningin Máxima.

Het was een euforisch moment, maar de feeststemming was van korte duur. De opstartfase was moeilijk, vertelt Van Aken. “Het opzetten van een ‘first-of-a-kind’-fabriek, de eerste in zijn soort, is extreem complex. Een enkele defecte pomp of een verkeerd meetresultaat kan al roet in het eten gooien.”

Had hij de uitdagingen onderschat? “Er is kritiek, dat snap ik, maar bij dit soort fabrieken is het lastig om vooraf een precieze tijdsinschatting te maken. Je weet niet wat je tegenkomt en hoeveel tijd je nodig hebt om technische problemen op te lossen. Er zijn weinig vergelijkingspunten.”

Om de opstartfase te overbruggen was extra financiering nodig omdat de kosten bleven doorlopen. In maart 2025 kondigde het bedrijf aan 40 miljoen euro te willen ophalen met een aandelenuitgifte, maar werd gehinderd door de chaos die de Amerikaanse president Donald Trump veroorzaakte met zijn importtarieven. De aandelenmarkt sloot, terwijl het bedrijf slechts voor enkele maanden geld in kas had, aldus een analyse van NRC.

Na zes maanden van stress kwam er in september van dat jaar een oplossing: een aandelenemissie die bijna 85 miljoen aan kapitaal opleverde, waarvan 15 miljoen van de Nederlandse overheid.

Zes tot twaalf maanden vertraging

Bij deze financiering hoorde ook een lening van 20 miljoen euro onder het regionale investeringsprogramma Nij Begun. Het bedrijf had ‘geanticipeerd’ dat dit geld al vorig jaar zou binnenkomen, maar meer dan een jaar later is deze financiering nu gekoppeld aan het succes van de nieuwe aandelenemissie.

Toen werd vorige zomer ook een probleem ontdekt met de lasnaden van de titaniumbuizen waar heet azijnzuur en broom doorheen stroomden, stoffen gebruikt in de productie van FDCA. Het laatste wat je wilt, is dat deze lekken. De lassen werden vervangen, een operatie die in april 2026 werd afgerond, wat een extra kostenpost van ongeveer 7 miljoen euro en maanden vertraging opleverde.

Vorig jaar september verwachtte Avantium nog dat de commerciële productie begin 2026 zou starten. “Ten opzichte van die tijdlijn hebben we zes tot twaalf maanden vertraging”, zegt Van Aken nu. “Dat heeft vooral impact aan de inkomstenkant. We hadden voor deze periode inkomsten begroot die nog niet binnenkomen.”

Goed gevulde pijplijn

Het bedrijf moet daarom opnieuw op zoek naar financiering. Ziet Van Aken, na wat hij in NRC het ‘zwaarste jaar uit zijn carrière noemde’, dit nog zitten? “Absoluut”, zegt hij. “We zijn nu dichter bij de eindstreep, dus er zijn minder risico’s dan een jaar geleden.” Natuurlijk wordt hij af en toe ‘stapelgek’ van de zoveelste defecte pomp of de zoveelste noodzakelijke software-update. “Maar elk opgelost probleem brengt ons dichterbij en vergroot de kans dat de fabriek succesvol kan draaien.”

Eind dit jaar moeten de eerste commerciële leveringen volgens Van Aken beginnen, en naar verwachting draait de fabriek in de tweede helft van 2028 op volle capaciteit. Dan kan Avantium in Delfzijl jaarlijks 5.000 ton bioplastic produceren. Dat wordt niet de enige bron van inkomsten, want daarnaast richt het bedrijf zich op omzet uit licentiecontracten met chemie- en biotechbedrijven die eigen bioplasticfabrieken bouwen.

Volgens Van Aken is de pijplijn al goed gevulde. Avantium heeft nu 22 afnamecontracten voor Releaf – onder meer met Albert Heijn, bierbrouwers Carlsberg en Ambev en luxeconcern LVMH – en voor toekomstige licentiefabrieken is al 150.000 ton aan productiecapaciteit gereserveerd. “Dat is 50.000 ton meer dan een half jaar geleden. Commercieel gaat het dus eigenlijk heel erg goed. Het product doet precies wat het moet doen, en er is veel vraag naar.”

Tegenslagen horen erbij

Een tweede reden voor zijn optimisme is dat de omstandigheden nu anders zijn dan een jaar geleden. “Vorig jaar, in maart 2025, stapte onze cfo op. Probeer dan maar eens direct een nieuwe financieel directeur te vinden. We hebben het geprobeerd, maar dat was met de situatie waarin we zaten erg lastig.” Op een gegeven moment moet je verder: de gesprekken met overheid, banken en investeerders voerde Van Aken daarom min of meer noodgedwongen met twee (opeenvolgende) interim-cfo’s. “Ze hebben goed werk verricht”, zegt hij. “Maar het was geen gemakkelijke situatie.”

Met de komst van Rogier van Wijk als cfo (mei 2026) en Floris Hekster als coo (per oktober 2026) zijn alle managementposities nu ingevuld. Van Aken: “De verantwoordelijkheden voor financiering, operationele uitvoering en commerciële ontwikkeling zijn nu duidelijker verdeeld. Bovendien kan ik het nu samen doen, de leuke én pijnlijke dingen delen.”

Overleggen met leiders die in dezelfde situatie zitten, helpt hem ook. “Maarten Bosch, de CEO van kweekvleespionier Mosa Meat, is bijvoorbeeld een goede vriend. We hebben dezelfde soort uitdagingen, dezelfde zorgen.”

Die pijnlijke dingen zijn part of the deal, vindt de CEO. “Tegenslagen horen erbij. We bouwen een bedrijf dat een industrie wil veranderen. Daar zit een enorme drive achter, een groot geloof dat we hier iets belangrijks aan het doen zijn. Maar dit soort innovaties kosten veel tijd, in ons geval twintig jaar, en doorzettingsvermogen.”

Wereldwijd netwerk van fabrieken

Een industrie veranderen kost ook geld. Over de jaren is er meer dan 500 miljoen euro in de bioplastic-pionier geïnvesteerd, en nu is er weer extra kapitaal nodig. Van Aken knikt. “Het duurt langer dan we hadden gehoopt en we moeten opnieuw kapitaal ophalen. Natuurlijk levert dat boze en teleurgestelde reacties op, dat begrijp ik heel goed. Veel aandeelhouders steunen Avantium al lange tijd en willen resultaten zien.”

Voelt deze nieuwe aandelenemissie voor beleggers niet ook een beetje als geld storten in een bodemloze put? Nee, reageert hij, want de technologie werkt. “Als je voorbij de emotie kijkt en de vraag stelt of er fundamenteel iets is veranderd aan de businesscase, dan is het antwoord nee.” En is er een plan B? “Er zijn altijd back-upscenario’s”, zegt Van Aken. “Maar het heeft geen zin om daarover te speculeren. Onze focus ligt volledig op het uitvoeren van dit plan.”

Hij is ervan overtuigd dat het lukt om de benodigde miljoenen op te halen. “Veel van de technologische en opschalingsrisico’s die er in het begin waren, zijn inmiddels weggenomen. Dat geeft me het vertrouwen dat ook de aandeelhouders het potentieel van de volgende fase zien. En laten we eerlijk zijn: denk je dat er niets meer met deze technologie zou gebeuren als wij er niet mee verder gaan? Welnee – dan komt er een partij uit een ander deel van de wereld om het bedrijf voor een prikkie over te nemen, en ons te bedanken voor al het voorwerk. Wij hebben hier in Nederland al het leergeld betaald, dus ik wil dat het succes hier ook neerslaat.”

Zijn taak als leider nu? Vertrouwen uitstralen, medewerkers en aandeelhouders blijven meenemen in het grotere plaatje en ondertussen resultaten boeken. Zijn toekomstbeeld: een wereldwijd netwerk van FDCA-fabrieken. “Aan dat portfolio bouwen we nu. Al heb ik niet de illusie dat ik nog CEO ben als de licentiefabrieken op grote schaal draaien. Tegen die tijd kan het heel goed zijn dat iemand anders het bedrijf in die volgende fase leidt.”

Wanneer vindt hij dat zijn werk klaar is? Hij grijnst: “Onze ambitie is om eind 2027 ebitda-positief te zijn. Dat is een mijlpaal waar ik natuurlijk bij wil zijn.”