Nederlandse theatermakers getroffen: Meta-blokkade raakt cultuursector!

Meta, de overkoepelende organisatie van Facebook en Instagram, heeft recent wereldwijd accounts die content over LHBTI+, erotiek of abortus deelden, verwijderd of geblokkeerd. Dit omvat ook accounts van performers en theatergroepen in Nederland, die hierdoor vaak duizenden volgers verloren.

Het lijkt erop dat vooral contentmakers gericht op bepaalde doelgroepen zoals de LHBTI+-gemeenschap of die erotisch getint materiaal publiceren, door Meta aan de kant zijn gezet. Het bedrijf stelt dat deze accounts de platformregels hebben overtreden, echter zonder hiervoor concreet bewijs te leveren. Deze actie kan duiden op een verschuiving naar een meer conservatieve houding van het bedrijf.

Een duidelijk voorbeeld is het account van Striptopia, een organisatie die shows organiseert met paaldansen, drag, striptease en performancekunst, gericht op het doorbreken van stigma’s. Oprichter Maggie Saunders geeft aan dat hun account 8.700 volgers had. ‘Het heeft jaren gekost om dit op te bouwen,’ zegt ze. Het verlies van het account heeft grote gevolgen. ‘Dit was ons voornaamste platform voor zichtbaarheid. Het heeft al een aanzienlijke impact gehad op mijn inkomen en dat van de performers waarmee ik werk, die vaak een crew van meer dan dertig mensen omvat. Het plotseling verdwijnen van onze online aanwezigheid legt enorme financiële en emotionele druk op ons allemaal. Wanneer platforms LHBTI+ personen, sekswerkers en seksuele expressie algoritmisch onderdrukken, verwijderen ze niet alleen content; ze wissen ook levenswijzen, gemeenschappen en culturen.’

Striptopia’s account is permanent opgeheven vanwege beschuldigingen van mensenhandel, ook al is het een legaal en legitiem entertainmentbedrijf. ‘Ik leid Striptopia zoals elke andere entertainmentbedrijfseigenaar,’ reageert Saunders. ‘We organiseren evenementen op bekende locaties zoals Melkweg, 013, Dynamo, Down The Rabbit Hole Festival en ADE.’

Ook Anna-Liisa (artiestennaam: Antartica) van The Skin Deep Collective, een groep gericht op sensuele performancekunst vanuit een vrouwelijk perspectief, zag haar persoonlijke account (13.000 volgers) en het account van haar collectief (6.000 volgers) verdwijnen. Als professioneel artiest is ze volledig afhankelijk van sociale media om haar werk te promoten en haar levensonderhoud te verdienen. ‘Jaren van mijn leven zijn tegen mijn wil in gecensureerd. Sociale media boden mij de kans om een carrière op te bouwen, maar uiteindelijk eisen ze hun tol.’ Niet alleen wordt haar collectief nu uitgesloten van hun promotie- en netwerkkanalen, ze ervaart ook hoe er angst wordt gezaaid over hun identiteit. ‘Ze richten zich op queer, seksueel onafhankelijke vrouwen – vrouwen die niet passen binnen fascistische en feodale ideeën over vrouw-zijn.’

Anna-Liisa heeft een achtergrond in het ontwikkelen van dergelijke algoritmes en ziet een gevaar in de algoritmes waarmee bedrijven zoals Meta opereren. ‘Het algoritme ondermijnt onopgemerkt de basis van onze menselijkheid en samenleving. Het beïnvloedt onze gedachten, gedrag, meningen en acties, maar ook onze energie en ons vermogen om te communiceren, verbinding te maken en deel te nemen aan de samenleving. Ik weet dit omdat ik begrijp hoe deze algoritmes worden ontworpen. Meta bouwt ze, en doet dit onder invloed van de persoonlijke opvattingen van Trump. Dat deze vorm van censuur nu plaatsvindt, is geen toeval. Maar eerlijk gezegd vraag ik me af, gezien hoe AI werkt, of Meta nog wel volledige controle heeft over het monster dat ze zelf hebben gecreëerd.’

Actrice, regisseur en schrijver Marloes IJpelaar van Club Lam heeft eerder al ervaring opgedaan met de grillen van Meta. Een paar jaar terug werd het Facebook-account van haar gezelschap verwijderd. ‘Dit is nooit hersteld’, zegt ze. ‘We hebben onze volgers nooit teruggekregen en konden zelfs onze oorspronkelijke naam niet meer gebruiken. Op ons nieuwe Facebook-account hebben we slechts een fractie van de volgers over.’

Het account van Club Lam is niet meegenomen in de meest recente verwijderingsronde door Meta, maar IJpelaar ziet wel veranderingen in het Instagram-universum. ‘Wij verschijnen niet meer op de for you-pagina, ik weet zeker dat we al shadowbanned zijn, vanwege een foto met te veel naakt voor de standaarden van Instagram.’

De vrees voor een nieuwe blokkade is groot. ‘Als theatercollectief zijn we enorm afhankelijk van de pers. Sociale media bieden de vrijheid om je eigen content en verhaal online te zetten. Je creëert zichtbaarheid voor mensen die de krant niet lezen, en bereikt een geheel nieuwe doelgroep. Je account fungeert als een soort visitekaartje. Mensen zoeken je vaak als eerste op Instagram op. Het biedt een loophole om tussen gevestigde makers te komen.’

‘Schandalig,’ noemde Lotje Beek van de burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom (BOF) de wereldwijde blokkade afgelopen vrijdag in een reactie tegen de NOS. Volgens haar past dit in een bredere trend bij Meta, dat eerder al zoekresultaten voor bijvoorbeeld #democrats beperkte en abortusaccounts verwijderde. Zij roept de Europese Commissie op om in te grijpen, omdat een dergelijke strenge beoordeling van social media-accounts of berichten op basis van een ideologische of politieke insteek in strijd is met de Europese wetgeving.

Striptopia, The Skin Deep Collective en Club Lam willen alle drie een andere weg inslaan in de toekomst, om zich minder afhankelijk te maken van platforms als die van Meta. Saunders pakt de communicatie weer op door het aanmaken van groepen op Telegram, Signal en WhatsApp, en een nieuwsbrief. ‘Als korte termijn oplossing’ maakt ze nu ook sociale media-pakketten voor partners, waarmee zij informatie namens hun kunnen delen. ‘Dit is wel tijdrovend, we moeten een nieuwe taal ontwikkelen – een die ons zichtbaarheid toestaat, zonder dat onze partners hetzelfde risico lopen als wij.’ In de toekomst wil ze bereik creëren ‘zoals dit vroeger gebeurde: tastbare materialen, offline netwerken en fysieke ontmoetingen’. Er zit volgens haar ook iets krachtigs in fysieke marketing: ‘objecten en ruimtes die van persoon tot persoon gaan en verhalen vertellen zonder dat ze gefilterd of gewist worden’.

Ook Anna-Liisa heeft op onder andere Telegram een persoonlijk kanaal en een kanaal voor haar collectief opgezet. Het liefst distantieert ze zich van Instagram. ‘Het was allemaal rozengeur en maneschijn toen het trendy was om queer, neurodivergent en seksueel vrij te zijn. En wat gebeurt er nu? Ze orchestreren ons vertrek met censuur, schrikmiddelen en een gevoel van machteloosheid.’ Performance art is volgens haar in tijden van fascisme van ontzettend belang. ‘Het creëert verzet en gemeenschap. We moeten manieren vinden om ons te verenigen, verbonden te blijven en in elkaars bewustzijn te blijven zonder de content algoritmes.’

Club Lam bereidt zich al langer voor op een leven waarin Instagram een minder grote rol speelt. Het collectief werkt aan een eigen app, waar hun content op te zien zal zijn, maar ook een chatbox waarin ‘lammetjes’ elkaar kunnen ontmoeten. Het idee is dat mensen die elkaar via de app leren kennen, contact kunnen maken in de foyer van een voorstelling: hier krijgen ze een button, waardoor mensen weten dat ze elkaar aan kunnen spreken. ‘Dit platform moet een safe space zijn waarin ik zelf de controle heb en we jong en oud kunnen verbinden. Instagram is een handig visitekaartje, maar mensen durven nog vaak niet de stap van de app naar de foyer te zetten. Wij willen door middel van deze app mensen verder brengen naar een echte community.’