Eindhovense startup bestrijdt gifaardbeien met revolutionair ‘bliksemwater’: Natuur als inspiratie!

Toen Erik Hertel (45) Maritieme Technologie studeerde, moest hij een keuzevak kiezen: duurzame ontwikkeling. Dit keuzevak was niet zijn favoriet, herinnert hij zich met een lach. ‘Het was meer een verplichting. Niemand nam het echt serieus.’

Destijds, begin 2000, was er nog een wat alternatief imago verbonden aan duurzaamheid. Een carrière in duurzaamheid? Dat zag Hertel en zijn studiegenoten niet zitten. Ze ambieerden liever een loopbaan bij Shell, dat gezien werd als de ultieme carrièredoelstelling. ‘Dat was het summum,’ zegt hij.

Zelf vond Hertel een positie bij Damen Shipyards Group. Hij werkte er meer dan vijftien jaar en klom op tot managing director van de cruise, ropax & offshore-divisie, die zich onder andere bezighield met de bouw van op maat gemaakte cruiseschepen en luxejachten. Maar na verloop van tijd begon hij twijfels te krijgen.

‘Bliksemwater’

Naarmate hij ouder werd, merkte Hertel dat duurzaamheid vaak een bijzaak bleef in de corporate wereld. ‘Ook binnen mijn sector was het geen prioriteit. Op een bepaald moment raakte ik verwikkeld in een discussie over wat we nu eigenlijk aan het oplossen waren. Damen is een prachtig bedrijf en ik heb er veel geleerd, maar eind 2020 besloot ik toch om verder te kijken.’

Hertel is nu al meer dan vijf jaar werkzaam bij de agritech-startup VitalFluid in Eindhoven en sinds januari 2023 is hij daar CEO.

Onlangs kondigde het bedrijf een Series A-financieringsronde van 17,2 miljoen euro aan, geleid door Invest-NL en ondersteund door bestaande aandeelhouders zoals Horticoop, de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM), Future Food Fund, Graduate Ventures, Innovation Industries, VDL Participaties en Goeie Grutten, en nieuwkomer Alder Tree Investments.

VitalFluid heeft een gewasbeschermingsproduct ontwikkeld dat geen pesticiden of chemicaliën bevat. Dit is op zichzelf niet nieuw, maar de wijze waarop is dat wel; het bedrijf produceert geen korrels of vloeistof, maar desinfecterend water, genaamd plasma activated water, dat in de media al snel ‘bliksemwater’ is genoemd.

Oplossing geïnspireerd door de natuur

De plasmatechnologie van VitalFluid bootst feitelijk hetzelfde proces na als een bliksemflits tijdens een onweer. De bliksem verandert de lucht in een geleidend plasma, waarbij enorme energie vrijkomt. Hierbij ontstaan verbindingen van stikstof en zuurstof die oplossen in het regenwater.

Interessant is dat door één van deze verbindingen, nitriet (NO2), het water tijdelijk antibacteriële eigenschappen krijgt. Vervolgens verandert het nitriet in nitraat (NO3), wat door planten wordt opgenomen als voedingsstof.

Paul Leenders en Polo van Ooij, de oprichters van VitalFluid, creëerden een apparaat dat dit effect simuleert met enkel lucht, water en elektriciteit. Hertel, enthousiast: ‘Ze noemen het een nature-based solution. Dat is toch geweldig? Ik denk dat we voor oplossingen veel vaker naar de natuur zouden moeten kijken.’

Hertel kwam in contact met de in 2014 opgerichte startup via Robertjan Zonneveld, die met zijn bedrijf VanWaarde investeert in duurzame ondernemingen en ook geïnvesteerd had in VitalFluid. ‘Dat wist ik niet toen ik hem opzocht’, vertelt Hertel. ‘Ik was net vertrokken bij Damen en aan het uitzoeken wat mijn volgende stap zou zijn. Ik was onder de indruk van Robertjan als ondernemer en vroeg of hij mee wilde denken. “Is VitalFluid niet iets voor jou?” stelde hij voor.’

Focusverschuiving naar gewasbescherming

Zijn eerste vraag was: ‘Wat is plasmatechnologie?’ Maar toen hij eenmaal begreep hoe het werkte, was Hertel snel overtuigd. ‘Na vijf jaar van pionieren waren Paul en Polo op het punt gekomen dat de technologie uit het laboratorium kon en dat er een bedrijf omheen gebouwd kon worden. Ze hadden een werkend product en zochten iemand om een commerciële strategie te ontwikkelen. Zo ben ik erbij betrokken geraakt.’

Het eerste product was anders dan de gewasbeschermer waar VitalFluid nu mee bezig is. Met de plasmatechnologie kun je twee kanten op: als je het bliksemwater enkele dagen laat staan, kun je CO2-neutrale kunstmest produceren. Maar dit proces was niet efficiënt genoeg, omdat er veel meer actieve stikstof nodig was. Hertel: ‘Wel twintig keer meer.’

Resultaat: de duurzame kunstmest was veel te duur. ‘Kunstmest is een commoditymarkt’, legt Hertel uit. ‘Onze prijs was drie keer hoger dan die van reguliere kunstmest en dat wilden de boeren niet betalen. Om het product competitief te maken, was een enorme efficiëntieslag nodig. “Daar hebben we de tijd niet voor”, zeiden onze aandeelhouders.’

Experiment met twee boeketten

Ondertussen hadden Leenders en Van Ooij verder gewerkt aan hun bliksemwater en de actieve desinfecterende stof weten te isoleren, produceren en stabiel op te slaan – lang genoeg om gewassen enkele dagen tot een week te beschermen.

‘Dat klinkt misschien eenvoudig, maar dat was het niet’, zegt Hertel. ‘Om je een idee te geven: de allereerste test die Paul en Polo deden, was een experiment met twee bossen rozen. Eén in een vaas met gewoon water, een in een vaas met hun plasma-geactiveerde water. Ze konden duidelijk zien welk boeket het langst mooi bleef, maar het was een uitdaging om te achterhalen door welke werkzame stoffen dat kwam. Bij zo’n reactie ontstaan tientallen componenten.’

In 2023 volgde een belangrijke focusverschuiving. Dit was ook het moment dat Hertel de leiding overnam van voormalig CEO Leenders. ‘Paul is niet iemand die warm loopt voor het organiseren en structureren van een bedrijf’, zegt Hertel. ‘Hij innoveert liever. Hij heeft VitalFluid inmiddels verlaten en heeft een nieuw bedrijf opgericht; hij onderzoekt nu of dezelfde technologie ook kan worden gebruikt voor de behandeling van huidziekten en wonden.’

Leasecontracten voor vijf jaar

De eerste ‘bliksemmachines’ zijn inmiddels geïnstalleerd bij zeven Britse aardbeientelers en houden 100 hectare aan aardbeienvelden schimmelvrij. Is dit product wel de basis voor een stabiele onderneming? Ja, zegt Hertel, om meerdere redenen. ‘We verkopen onze machines niet, maar leasen ze aan onze klanten. De eerste klanten tekenden meteen een contract voor vijf jaar. Dat was voor ons een echte doorbraak; het zorgt voor stabiele, terugkerende inkomsten.’

De leasekosten van VitalFluid zijn concurrerend met wat telers normaal gesproken kwijt zijn aan chemische gewasbeschermingsmiddelen. Hertel: ‘Voor onze huidige klanten is dat ongeveer 3.000 tot 4.000 euro per hectare per jaar.’

Telers worden steeds meer gedwongen om naar alternatieven voor pesticiden te kijken, omdat de residunormen – de regels voor wat er aan chemisch residu op voedingsmiddelen mag achterblijven – steeds strenger worden. De Europese Unie heeft limieten vastgesteld, en in Nederland hanteren de meeste supermarkten volgens de stichting Pesticide Action Network Netherlands nog strengere eisen dan deze wetten voorschrijven.

Aardbeien vol pesticiden

VitalFluid heeft bewust gekozen voor aardbeien als eerste gewas. Hertel legt uit: ‘Aardbeien behoren tot de top drie van de zogenaamde ‘dirty dozen’. Dat zijn de groenten- en fruitsoorten waarop de meeste pesticiden worden aangetroffen.’

En niet onbelangrijk: het middel beschermt gewassen minstens zo goed tegen ziekten en schimmels, zo blijkt uit testen. Soms zelfs beter. ‘Tijdens proeven met meeldauw, een van de meest hardnekkige schimmels bij aardbeien, was het aandeel aangetaste planten vier tot vijf keer lager dan bij planten die met chemische bestrijdingsmiddelen waren behandeld.’

Dan, nuchter: ‘Als het niet had gewerkt, zouden onze klanten het ook niet gebruiken.’

100 machines in 2028, of eerder

Sinds de oprichting heeft VitalFluid ruim 24 miljoen euro aan financiering opgehaald, waaronder 2 miljoen euro met een kapitaalinjectie van BOM en VDL (2022), en 5 miljoen euro met een seedronde waarbij landbouwinvesteerders als Future Food Fund en Horticoop aan boord kwamen.

De Series A-ronde moet het bedrijf nu helpen om commercieel op te schalen. ‘We willen een grotere salesorganisatie opzetten en daarmee het komende jaar doorgroeien tot leasecontracten voor 40 tot 50 machines’, vertelt Hertel. ‘Onze ambitie is om tegen 2028 op 100 machines te zitten, maar ik denk dat dat al eerder lukt.’

De machines worden gebouwd door de VDL Groep, die naast investeerder ook de productiepartner is. ‘Wij doen de engineering, zij de assemblage. Momenteel kosten onze machines ongeveer evenveel als een luxe Tesla. Als we de productie opschalen, kan ook de kostprijs omlaag.’

Nog geen groen licht in EU

Op dit moment heeft VitalFluid voor 700.000 tot 800.000 euro aan recurring revenue, in 2030 moet de terugkerende omzet zijn opgelopen tot ‘tientallen miljoenen’. Naast het Verenigd Koninkrijk richt VitalFluid zich op groei in de Verenigde Staten, met name in de landbouwstaat Californië. Een ingang heeft de startup al. ‘We werken samen met de grootste aardbeienteler ter wereld, Driscoll’s. Dat is een Amerikaans bedrijf.’

In Europa loopt de goedkeuring nog. In het VK is VitalFluid al goedgekeurd door de Health and Safety Executive (HSE) en in de VS door de Environmental Protection Agency (EPA), legt Hertel uit. ‘Omdat ons product geen chemische pesticide is, kregen we binnen zes maanden goedkeuring van de autoriteiten.’

In de EU wordt geen onderscheid gemaakt tussen chemische en niet-chemische bestrijdingsmiddelen. Hier moet VitalFluid hetzelfde traject doorlopen als chemische middelen, wat drie tot vier jaar kan duren. Toch heeft Hertel goede hoop dat het sneller kan. ‘De onderzoeken naar de langetermijneffecten van schadelijke stoffen kunnen we hopelijk overslaan.’ Grijnst: ‘Die zijn er bij ons niet.’