Yellowstone-supervulkaan: wetenschappers voorspellen tot 1,3 miljard voortijdige doden

Het model was ronduit schokkend.

Britse wetenschappers luidden de noodklok nadat ze een apocalyptisch draaiboek hadden opgesteld waarin precies wordt beschreven wat er zou gebeuren als de beruchte supervulkaan onder Yellowstone echt zou uitbarsten.

“Een superuitbarsting van deze omvang zou een bedreiging vormen voor de beschaving zoals wij die kennen,” schreven de auteurs recentelijk in een bijdrage voor The Conversation.

De vulkanische structuur die diep onder de 30 bij 45 mijl grote Yellowstonecaldera ligt, behoort tot de best onderzochte ter wereld vanwege de mogelijkheid van een superuitbarsting — een gebeurtenis waarbij meer dan 230 kubieke mijl magma, gesteente en as de atmosfeer in worden geslingerd.

De Yellowstone-supervulkaan heeft in de afgelopen 2,1 miljoen jaar drie van dergelijke enorme uitbarstingen geproduceerd, waarvan de laatste 631.000 jaar geleden plaatsvond. Die allesvernietigende uitbarsting deed het leven binnen honderden kilometers van de bron uitsterven, verspreidde as over Noord-Amerika en veroorzaakte effecten die wereldwijd voelbaar waren.

Hoewel onze voorouders destijds nog niet op het Noord-Amerikaanse continent aanwezig waren en de gebeurtenis dus niet zelf hebben meegemaakt, vrezen sommige onderzoekers dat een volgende uitbarsting tegenwoordig wel degelijk consequenties voor de mensheid kan hebben.

Om in te schatten hoe verstrekkend de schade zou kunnen zijn, bestudeerden de onderzoekers — onder leiding van Ilan Kelman, hoogleraar rampen aan University College London, en Matthew Blackett, lector fysische geografie en natuurlijke risico’s aan Coventry — hoe landen in recente jaren met grootschalige rampen zijn omgegaan.

“Wat volgt is een gedachte-experiment over wat er in het ergste denkbare scenario zou kunnen gebeuren,” schrijven ze.

Eén maand vooraf zou een toename van aardbevingen de seismologen opvallen, wat volgens het model zou leiden tot een opwaardering van het alarmniveau van “normaal” naar “advies”.

Drie weken voor een mogelijke uitbarsting escaleert die bevingactiviteit sterk: de trillingen worden oppervlakkiger en de geisers en andere hydrothermale verschijnselen gedragen zich veel onregelmatiger.

Een week later kondigen deskundigen een kans van 85–92% aan dat er binnen drie weken een catastrofale uitbarsting zal plaatsvinden; het vulkanische waarschuwingsniveau wordt dan verhoogd naar “waakzaam”.

Er zou een evacuatiezone worden afgekondigd die zich 62 mijl (ongeveer 100 km) buiten Yellowstone National Park uitstrekt en naar schatting zo’n 200.000 bewoners treft, van wie velen hun toevlucht zouden zoeken in het buitenland.

Op de dag van de uitbarsting zou magma het hydrothermale systeem van Yellowstone binnendringen, waardoor “oververhitte stoom, modder en verbrijzelde rotsblokken” tot mijlenhoog de lucht in worden geslingerd. Enkele uren later zou gasrijk magma door de oppervlakte breken en een kolossale eruptiekolom opwerpen die tot 31 mijl (50 km) de atmosfeer in reikt.

Daaropvolgende stromingen van hete, snel voortbewegende gasbrij, as en rotsfragmenten zouden zich over grote afstanden verspreiden, meteen tot wel 1.000 doden veroorzaken, landbouwgrond in acht staten vernietigen en elektriciteits- en watervoorzieningen ontregelen.

Tussen drie dagen en een week na de eruptie zou een groot deel van Noord-Amerika verduisterd zijn door as; Billings, Montana, zou bijvoorbeeld meer dan drie voet (bijna een meter) as kunnen krijgen. Ondertussen beginnen toeleveringsketens, riool- en verwarmingssystemen en mobiele netwerken te haperen en uit te vallen.

Na twee weken veroorzaakt de asval het blokkeren van wegen, het verstoppen van afwateringssystemen en dwingt het tot het sluiten van luchthavens, spoorwegen en boerderijen. De VS, Canada, Mexico en de meeste landen in het Caribisch gebied en Midden-Amerika zouden noodtoestanden uitroepen.

Tussen vier en zes maanden na de eruptie leggen ademhalingsproblemen een zware druk op ziekenhuizen, terwijl de schade aan de Noord-Amerikaanse landbouw de wereldwijde voedselprijzen tot ongekende hoogten doet stijgen.

Dit, gecombineerd met een bankencrisis, zou leiden tot een wereldwijde recessie.

Tien jaar later zouden veel mensen wereldwijd een meer agrarische levensstijl hebben aangenomen; wie vlees eet, zou grotendeels afhankelijk zijn van jagen op wild. Toch zouden honger en massale migratie wijdverbreid blijven.

De onderzoekers schatten dat wanneer het stof enigszins neergedaald is, “er 0,7–1,3 miljard voortijdige sterfgevallen als gevolg van de uitbarsting en haar nasleep kunnen optreden.”

Een lichtpuntje is dat eerdere episodes van zulke ongekende vulkanische kracht het leven op aarde weliswaar ingrijpend veranderden, maar de mensheid niet hebben uitgeroeid — en daar volgens hen geen bewijs voor is dat dat bij een toekomstige uitbarsting anders zou zijn.

Gelukkig is er geen directe aanwijzing dat een uitbarsting van Yellowstone op korte termijn gaat plaatsvinden. Op basis van de drie eerdere uitbarstingen ligt de gemiddelde tussenpoos rond de 725.000 jaar, wat zou suggereren dat we technisch gezien nog zo’n 100.000 jaar te gaan hebben voordat de volgende mogelijk plaatsvindt.

Zoals deskundigen van de US Geological Survey echter opmerken: “Dit is gebaseerd op het gemiddelde van slechts twee tijdsintervallen tussen de erupties, wat weinig betekenis heeft.”

Bovendien, zelfs als de caldera weer eens zou uitbarsten, hoeft die eruptie niet per se zo groot te zijn als de meest recente enorme gebeurtenis — en er vond bijvoorbeeld een lavastroom plaats zo’n 70.000 jaar geleden die veel kleiner was.

De onderzoekers benadrukken ten slotte dat vulkanen zich niet altijd voorspelbaar gedragen en dat uitbarstingen geen vaste, betrouwbare schema’s volgen.