Een van de meest iconische afbeeldingen uit de moderne kunst werd lange tijd gezien als een hemelse visie, ontsproten aan de verbeelding van de Nederlandse schilder Vincent van Gogh.
Nieuw onderzoek suggereert echter dat Van Goghs “De sterrennacht” minder een product van pure fantasie is en mogelijk gebaseerd was op een daadwerkelijk, zomers ochtendhemelbeeld.
Onderzoekers van Kyung Hee University in Yongin, Zuid-Korea stellen dat Van Gogh de hemellichamen die hij op het doek vastlegde mogelijk echt heeft waargenomen vanuit zijn uitzicht in het gesticht in Saint-Rémy-de-Provence, waar hij herstelde van een reeks psychische crises.
“Observatie en verbeelding worden vaak als een of-of gezien, maar ‘De sterrennacht’ laat zien dat beide tegelijk op hetzelfde doek kunnen bestaan,” verklaarden de auteurs van de studie, die deze week werd gepubliceerd in Nature.
De eerder aangenomen datering van het werk was juni 1889, gebaseerd op een brief die Van Gogh op 18 juni aan zijn broer Theo stuurde, waarin hij schrijft aan “een nieuwe studie van een sterrenhemel” te werken, en op de inzinking die Van Gogh in juli doormaakte en waardoor hij wekenlang niet kon schilderen.
De onderzoekers opperen echter dat wanneer Van Gogh de scène rond 22 juli 1889 heeft geschilderd, de maan, Venus en het Hyaden-sterrenveld in het schilderij overeen zouden komen met de sterrenhemel die hij vanuit het raam van het gesticht zag, waardoor het werk meer een weergave van de werkelijkheid dan louter verbeelding zou zijn.

Om deze mogelijkheid te toetsen, identificeerden de onderzoekers een richel ten zuidwesten van het gesticht die overeenkomt met een eerdere schets van Van Gogh.
“Ik stond op de plek waar Vincent 130 jaar eerder had gestaan,” aldus Elijah Jeong-hyun Kim, eerste auteur van de studie en astronoom aan Kyung Hee University.
Met behulp van astronomische software reconstrueerden Kim en zijn team het ochtendlijk hemelbeeld voor elke dag in juni en juli 1889.
“Om de vraag binnen de wetenschap te brengen, die kwantitatieve gegevens vereist, moesten we de mate van overeenkomst tussen de sterpatronen in het schilderij en de echte hemel meten, met gebruik van vormgeometrie en statistiek,” legde Kim uit.
In Van Goghs schilderij staat de maan boven Venus, dus spitsten de onderzoekers hun analyse toe op de drie dageraden waarop die rangschikking voorkwam.
Van de drie mogelijke data bleek 22 juli de beste match, met een ochtendhemel die de rangschikking van de afnemende maansikkel, Venus en de Hyaden weerspiegelde zoals afgebeeld in het schilderij.
De onderzoekers geven wel aan dat deze uitkomsten niet doorslaggevend zijn en merken op dat Van Gogh vermoedelijk elementen van de hemel van meerdere avonden combineerde.
De studie is gepubliceerd in het tijdschrift Scientific Reports. De onderzoekers benadrukten echter dat hun bevindingen niet definitief zijn; Kim zei dat Van Gogh mogelijk luchten van verschillende dagen samensmolt tot het uiteindelijke werk.
Andere deskundigen zijn niet overtuigd.
Vertegenwoordigers van het Van Gogh Museum in Amsterdam, die niet bij het onderzoek betrokken waren, houden vast aan de datering van juni 1889.
Volgens het museum maakte Van Gogh het werk op een doek dat begin juni werd aangeleverd, stuurde op 2 juli een schets naar zijn broer Theo, en leed rond 22 juli aan een zware inzinking die zijn werk meer dan een maand lamlegde.
“Van Gogh gaf niet om exacte gelijkenissen,” aldus een woordvoerder van het museum. “De posities van de hemellichamen in het schilderij kunnen dus geen betrouwbare basis vormen om het werk te dateren.”
Daarnaast is het lieflijke dalstadje op het schilderij fictief en wordt aangenomen dat het werk overdag is geschilderd vanuit Van Goghs atelier in het gesticht, dat geen ramen had.
In 2024 toonden wetenschappers aan dat het schilderij opmerkelijk goed aansluit op astronomische principes van onze hemel, wat suggereert dat de kunstenaar zijn tijd ver vooruit was wat betreft 19e-eeuwse wetenschappelijke inzichten.
Wetenschappers denken dat Van Goghs krachtige penseelvoering doelbewust is ingezet om rekening te houden met niet-zichtbare, ongelijkmatige luchtstromingen — bekend als turbulentie — die het uiterlijk van de nachtelijke hemel beïnvloeden.
De onderzoekers identificeerden in Van Goghs stijl wat zij “verborgen turbulentie” noemden.
De kunstenaar lijkt principes te hebben gecompenseerd uit de vloeistofdynamica die pas bijna een eeuw later formeel werden beschreven.
De ruimtelijke uitwerking en de doelbewuste lichtaccenten bleken in overeenstemming met de daadwerkelijke bewegingen van de atmosfeer binnen de schaal van zijn bewegingsenergie — wetenschappelijk bekend als de wet van Kolmogorov uit 1940.
Vergelijkbare berichten
- Astrofysica Studie: Heeft Venus Haar Eigen Maan Opgeslokt?
- Drie verwoestende asteroïden kunnen binnen weken de aarde raken: Energie miljoen keer sterker dan Hiroshima!
- Nieuw Onderzoek Beweert: Lijkwade van Turijn is Kunst, Niet van Jezus
- Duizenden mogelijke UFO’s gespot op foto’s uit de jaren ’50: nog voor satellieten!
- Artsen dichtbij genezing HIV met baanbrekende ontdekking: “Zoiets nog nooit gezien!”

Eva schrijft gepassioneerd over cultuur, geschiedenis en maatschappelijke thema’s. Ze onderzoekt trends in kunst en erfgoed, met een bijzondere interesse voor Europese invloeden. Haar artikelen combineren diepgang en toegankelijkheid, waardoor cultuur op een boeiende manier wordt gepresenteerd voor een breed, nieuwsgierig lezerspubliek binnen én buiten Nederland.