Nederland Droneland: 125 Startups, Mega-Fabriek in Born & Orders van Honderden Miljoenen!

Drone-startups zijn al ruim een decennium actief, maar tot voor kort bleven ze veelal in de startfase, zoekend naar de juiste marktbenadering en wachtend op doorbraak. Dat veranderde allemaal met de oorlog in Oekraïne.

Volgens Nederlandse drone-ondernemers was het lange tijd experimenteren met civiele toepassingen, maar nu drones cruciaal zijn in het conflict met Rusland, is de vraag naar hun producten explosief gestegen.

‘De omvang van onze huidige operaties is ongekend’, stelt Bernd Rietberg, CEO en medeoprichter van Tulip Tech, een specialist in dronebatterijen. ‘Twee jaar geleden was een order van duizend eenheden al groot; nu werken we met honderdduizenden tegelijk. We mikken op een miljoen dit jaar, en zelfs dat is niet het eindpunt.’

Tulip Tech levert onder andere batterijpakketten aan DeltaQuad, een Nederlandse fabrikant van verkenningsdrones met vleugels. Ook daar is de productie flink opgevoerd sinds oprichter Sander Smeets de defensiemarkt betrad. Een overstap die je niet zomaar maakt, overigens. ‘Je wilt de wereld verbeteren met drones, en dan beland je ineens op een markt waar levens beëindigd kunnen worden, hoewel onze drones ongeschikt en te duur zijn voor wapengebruik.’

Investeerders stappen in bij DeltaQuad

Zo vertelde Smeets vorige maand aan MT/Sprout. Recent is bekend geworden dat de investeringsfondsen Parcom en Keen Ventures een meerderheidsbelang in zijn bedrijf hebben genomen. Dit geeft financiële ruimte om de groeiambities te realiseren, aldus Smeets. Over het exacte bedrag van de investering en de productieaantallen zwijgt hij, gezien veiligheidsoverwegingen en klantafspraken.

DeltaQuads werken effectief samen met de AI-software van Intelic, die het mogelijk maakt voor één militair om meerdere drones van verschillende fabrikanten tegelijkertijd te bedienen.

Intelic verviervoudigt jaarlijks

Intelic’s Nexus-platform draait momenteel op meer dan 1.000 licenties in Oekraïne, zo deelde oprichter Maurits Korthals Altes eerder met MT/Sprout. Het bedrijf groeit enorm. ‘We zijn elk jaar verviervoudigd. Ik dacht steeds dat het niet weer kon, maar het lukte steeds.’ In 2026 wil Intelic groeien naar 20 miljoen euro, en na 2028 zelfs naar meer dan 100 miljoen.

De samenwerking tussen deze drie dronespecialisten is geen toeval. Startups in defensie en veiligheid rijpen snel en bouwen samen aan een ecosysteem dat Nederland kan profileren als een dronemacht.

Defensie zet in op Nederland als dronemacht

De Nederlandse defensie staat aan hun kant. Defensie is allereerst een belangrijke lokale klant, maar de ambities reiken verder. Binnen enkele jaren wil Nederland de Europese leider zijn in droneontwikkeling en -productie, een doelstelling van het Actieplan Productiezekerheid Onbemande Systemen (APOS), dat investeringen en nauwe samenwerking tussen defensie, industrie en kennisinstellingen bevordert.

Op korte termijn profiteren de drone-ondernemers van concrete orders. En die blijven binnenstromen. Oekraïne koopt massaal drones en onderdelen, en de Nederlandse defensie heeft alleen al voor 2024 400 miljoen euro gereserveerd voor drones voor Oekraïne, bovenop een extra 700 miljoen van vorig jaar.

De bedoeling is dat de helft van deze drones uit Nederland komt. Beide landen tekenden in december een overeenkomst voor gezamenlijke productie.

VDL bouwt een dronecampus in Born

In Born, Limburg, leidt de betrokkenheid van defensie al tot concrete resultaten: een groot deel van de voormalige VDL Nedcar-fabriek wordt gehuurd door defensie. VDL zal er onder meer de assemblage voor DeltaQuad en Tulip Tech verzorgen, en eveneens voor de Nederlands/Zwitserse dronefabrikant Destinus.

DeltaQuad kan hierdoor zijn productie vertienvoudigen zonder meer personeel aan te nemen. VDL zal ook batterijpakketten assembleren voor Tulip Tech. CEO Rietberg: ‘We zijn erg blij met deze ontwikkeling en met de visie van defensie om in Born een drone-campus te creëren, waar bedrijven zich vestigen om bij te dragen aan de verdediging van Europa. We zijn trots om daar deel van uit te maken.’

Snel innoveren in een dynamische oorlogscontext

De strategische visie van Defensie is veelbelovend, maar de dronebedrijven opereren al op de voorgrond. Als startups kunnen zij veel sneller inspelen op de veranderende vraag naar betaalbare drones uit Oekraïne. Smeets: ‘Werkt je drone tegen drie stoorzenders? Jammer, maar dat is niet genoeg als er een maand later vier of vijf zijn, en later nog meer.’

DeltaQuad kan nu binnen vier tot zes weken een innovatie doorvoeren. Maar dat is alleen mogelijk omdat Smeets collega’s heeft in Oekraïne zelf.

Aanwezigheid op de grond in Oekraïne

Dat is een ander sterk punt van de Nederlandse dronespecialisten: ze zijn daadwerkelijk aanwezig in Oekraïne, hebben er sterke banden met lokale branchegenoten, de overheid en militaire eenheden met eigen budgetten. Oekraïense ex-militairen verzamelen feedback uit het veld voor DeltaQuad. Smeets: ‘Zij worden vertrouwd door de lokale bevolking, weten de juiste vragen te stellen en identificeren de problemen accuraat.’

Volgens Korthals Altes, die met Intelic de MT/Sprout Challenger Award won, is samenwerken met Oekraïners ‘simpel en tegelijkertijd complex’. De sleutel: aanwezig zijn op de grond. ‘Je moet extreme toewijding tonen en betrouwbaar zijn. Oekraïners zijn gewend aan voortdurende innovatie en accepteren dat niet alles altijd werkt zoals verwacht. Wat ze niet waarderen zijn westerse bedrijven die een product leveren en daarna lange tijd niets van zich laten horen, terwijl ze thuis opscheppen dat hun producten ‘getest in de strijd’ zijn.’

Dutch Defense Cluster opent kantoor in Kyiv

Nederlandse startups zijn zichtbaar in Oekraïne, en werken ook daar samen. Tulip Tech is een van de aanjagers achter het Dutch Defense Cluster, een alliantie van Nederlandse bedrijven die onlangs een kantoor in Kyiv opende. Oekraïners kunnen daar terecht voor zaken doen of samenwerken met Nederlandse defensietechnologiebedrijven, en andersom.

Dit is een resultaat van een kleine handelsmissie in 2024. De betrokken ondernemers hielden contact met elkaar. Rietberg: ‘Je moet echt in Oekraïne geweest zijn om te begrijpen wat daar gebeurt. Het belangrijkste is om met mensen te praten om te weten te komen wat ze echt nodig hebben. Dat lukt niet op afstand met Teams-gesprekken. Aan het front wordt intensief geïnnoveerd. Als je daar als leverancier niet bij bent en de feedback niet gebruikt, word je door concurrenten voorbijgestreefd.’

Samenwerking, ook met concurrenten

Om samenwerking te stimuleren, organiseerde DeltaQuad vorig jaar het European Defense Innovation Forum in Den Haag, met bedrijven en vertegenwoordigers van defensie en overheden, ook uit Oekraïne. Oprichter Smeets: ‘We werken samen, zelfs met partijen die direct met ons concurreren. De uitdaging om Europa te kunnen verdedigen is te groot voor één enkel bedrijf. Bovendien moeten alle drones ook in de praktijk met elkaar kunnen samenwerken.’

DeltaQuad is ook de drijvende kracht achter een bredere coalitie van defensie-startups en scale-ups: de Deeptech Defence Alliance (DTDA), die ’technologie uit het lab naar het slagveld’ wil brengen en de export van Nederlandse defensietechnologie wil vertienvoudigen. Nederlandse startups, maar ook de eerste buitenlandse partijen hebben zich bij de alliantie aangesloten, die onder meer op handelsbeurzen van zich wil laten horen.

125 Nederlandse defensie-startups

‘Er is enorm veel potentie in het Nederlandse dronelandschap’, zegt Ties Klinkhamer van Keen, dat met zijn European Defence and Security Fund eerder investeerde in onder meer Intelic en recent in DeltaQuad. ‘Vergeet de cijfers niet: wij zien 125 Nederlandse startups die actief zijn op het gebied van defensie.’

Keen scant heel Europa op veelbelovende techbedrijven en spreekt wekelijks talloze startups. ‘Nederland wordt gezien als een voorloper op het gebied van drones. Heel Europa kijkt met enige jaloezie naar hoe onze ondernemers contacten hebben in Oekraïne, maar ook goede banden hebben met de industrie in West-Europa en landen zoals Estland.’

De Nederlandse dronestartups hebben ook een goede positie om samen te werken met de grote Europese defensieconcerns, die ook als investeerder steeds actiever worden, legt Klinkhamer uit. ‘De innovatie gaat daar trager, daarom willen ze die binnenhalen om hun eigen productlijnen aan te vullen en te verbeteren.’

Bottlenecks: testcapaciteit en groeikapitaal

Zoals alle techstartups kampen ook Nederlandse drone-ondernemers met een relatief kleine thuismarkt. Expansie in Europa is uitdagend, omdat defensie overal eigen regels hanteert voor de inkoop van materieel en de voorwaarden waaraan dat moet voldoen. En ondanks de urgentie stroomt het groeikapitaal ook nog niet rijkelijk in Nederland.

Naast het fonds van Keen is er ook nog SecFund, dat namens Defensie 125 miljoen euro heeft gereserveerd voor startups in defensie en veiligheid, maar beide investeren vooral in de eerste fase, voorafgaand aan de groeifase waarin DeltaQuad inmiddels verkeert. Eerder nam private equity-investeerder Parcom overigens al Robin Radar Systems over, de expert in het detecteren van drones.

Klinkhamer: ‘Maar de grootste bottleneck die wij horen van ondernemers is het gebrek aan testcapaciteit. Om in het veld te kunnen testen, kom je in Nederland al snel bij Defensie uit, terwijl ondernemers liever hun eigen faciliteiten zouden gebruiken. Natuurlijk zitten bij Defensie veel mensen die snel willen innoveren met de nieuwste technologie, maar de organisatie heeft ook een trage kant. Dan biedt Oekraïne betere mogelijkheden, of samenwerking met een grote Europese of Amerikaanse partij.’

Dronemuur en strategische autonomie

Ook als in Oekraïne de vrede uitbreekt, blijft er een enorme groeimarkt open voor Europese bedrijven. Navo-landen zullen ten minste hun buitengrenzen permanent willen laten bewaken door drones. De Europese Commissie heeft, tussen andere ambitieuze defensieplannen, aangekondigd eind 2027 een ‘dronemuur’ klaar te willen hebben.

Een andere drijvende kracht achter de vraag naar drones is de Europese strategische autonomie. De EU wil dat de lidstaten tegen 2035 60 procent van hun defensiebudgetten binnen Europa besteden. Drones worden nu nog maar voor 30 procent van hun waarde in Europa geproduceerd, berekende Rabo Research onlangs. Als dat Europese aandeel moet verdubbelen, profiteren daar de landen van met de grootste defensie-industrie van – Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje.

Gigafactory voor dronebatterijen

Maar de Nederlandse dronesector heeft goede kaarten om relatief sneller te groeien dan de gevestigde orde, met straks een aandeel van 3,4 procent in de totale uitgaven. Van oudsher waren we een toeleverancier van de lucht- en ruimtevaartindustrie, dankzij de samenwerking tussen dronebedrijven en de productie bij onder meer VDL in Born kan dat veranderen, denken de Rabo-onderzoekers. Hoe meer productiecapaciteit, hoe groter het aandeel in de taart is.

Rietberg van Tulip Tech heeft goed door dat productiecapaciteit enorm belangrijk is voor succesvol doorgroeien. ‘Wij maken momenteel een voorstel, samen met de Nederlandse industrie, voor een gigafactory voor dronebatterijcellen met een capaciteit van 1 miljoen batterijpakketten. De NAVO is eigenlijk ontzettend afhankelijk van China voor batterijcellen en andere batterijmaterialen. ‘Als morgen China de kraan zou dichtzetten, ligt de droneproductie in, bijvoorbeeld, Oekraïne binnen een aantal weken stil.’