Drones Beschermen Europa Ondanks Scepsis: ‘Uitdaging Te Groot Voor Één Bedrijf’

In 2014 begon het allemaal als een uit de hand gelopen hobby voor drone-enthousiast Sander Smeets. Hij schreef mee aan besturingssoftware voor drones en zag commerciële mogelijkheden, hoewel de toenmalige quadcopters slechts kort konden vliegen op een enkele batterijlading. Dit was onvoldoende voor serieuze toepassingen zoals het inspecteren van hoogspanningsmasten of landbouwgewassen.

Een innovatieve dronecombinatie

Smeets kwam met een innovatief idee: hij voegde de vier propellers samen met de vleugels van een modelvliegtuig. Dit idee, hoewel eenvoudig, werd sceptisch ontvangen door andere drone-experts. ‘Je hebt geen verstand van aerodynamica’, was een reactie die hij vaak hoorde. Maar deze kritiek motiveerde Smeets alleen maar meer. Samen met een vriend maakte hij een prototype. Deze hybride drone kon verticaal opstijgen en vervolgens overgaan op horizontaal vliegen, wat aanzienlijk minder energie verbruikte. ‘Het werkte meteen toen ik gas gaf, een geweldig gevoel na zoveel scepticisme’, vertelt Smeets.

Meer dan tien jaar later is Smeets de directeur van een bedrijf met 90 werknemers, dat drones levert aan tientallen landen en een omzet in de miljoenen genereert. Deze drones zijn geavanceerd en kunnen verticaal opstijgen (VTOL). De ontwikkeling van DeltaQuad werd sterk beïnvloed door de Russische invasie in Oekraïne.

DeltaQuad voor en na Oekraïne

Vóór 2022 ontwikkelde Smeets drones die wereldwijd werden geprezen vanwege hun uithoudingsvermogen. ‘Onze eerste klant was uit Zuid-Korea’, herinnert hij zich. De landbouwsector toonde grote interesse in deze drones, vooral vanwege de mogelijkheid om camera’s te integreren voor gewasinspectie. ‘Je programmeert gewoon welk gebied je wilt inspecteren en de drone doet de rest.’

De autonomie van de DeltaQuad was een ander sterk punt. Als IT-specialist begreep Smeets het belang van software en droeg bij aan een open source besturingssysteem dat door veel drones wordt gebruikt. ‘Ik was een van de belangrijkste bijdragers en het bevalt me dat zelfs concurrenten mijn software gebruiken.’

Smeets financierde de start van zijn bedrijf met de opbrengst van de verkoop van een payrollbedrijf waar hij CTO was. DeltaQuad groeide zonder externe financiering en was altijd winstgevend. ‘Er was simpelweg geen geld om verlies te lijden.’

Herontwikkeling van de drone voor defensie

Sinds 2018 begon DeltaQuad ook defensieorders te ontvangen, beginnend met het Verenigd Koninkrijk. Het bedrijf groeide naar ongeveer dertig werknemers, waarbij defensie ongeveer dertig procent van de omzet uitmaakte. De vraag van deze klanten leidde tot de ontwikkeling van een nieuw type drone. De vleugels, gemaakt van met glasvezel versterkt kunststof, werden onzichtbaar voor radar. Het nieuwe ontwerp was 25 procent efficiënter dankzij vleugels die meer leken op die van een vogel, waardoor een grotere accu kon worden meegenomen die de vliegtijd verlengde. De software en andere elektronica moesten ook geschikt zijn voor hogere altitudes en ‘military grade’ worden, met soms een radio-installatie die alleen al 40.000 euro kostte.

De lading van de drone werd aanpasbaar, zodat gebruikers ter plaatse konden kiezen hoe ze het toestel wilden inzetten. ‘Soldaten hoeven niet verschillende drones mee te nemen; het is een totaal ander product geworden, met andere eigenschappen en in een andere prijsklasse.’

Toen Rusland Oekraïne binnenviel, zag Smeets dit als een directe aanval op Europa. ‘Een agressor die niet alleen Oekraïne, maar eigenlijk ook Europa aanvalt.’

Radicale keuze voor defensie

Smeets realiseerde zich dat zijn technologie levens kon redden aan het front. Hij stond voor een moeilijke keuze. ‘Ik dacht aan mijn grootvader, die in de Tweede Wereldoorlog in het verzet zat. Hij zette alles op het spel voor onze vrijheid. Wat zou ik doen als Nederland wordt aangevallen? Het was duidelijk voor mij. Misschien slaat het een generatie over, maar nu is het onze beurt om de vrije wereld te verdedigen.’

DeltaQuad moest radicaal kiezen voor de defensiemarkt, omdat deze markt heel andere eisen stelt dan de commerciële markt, vooral wat betreft het tempo van innovatie. ‘Het is een moeilijke keuze omdat je met drones de wereld probeert te verbeteren, en dan ga je opeens een markt in waar, eerlijk gezegd, levens worden beëindigd, ook al zijn onze drones ongeschikt en sowieso te duur voor wapens of munitie.’

Niet alle medewerkers bleven

Smeets besprak zijn besluit met alle medewerkers. ‘Ik gaf iedereen de vrije keuze: als het niets voor jou is, mag je je bij mij melden. Ik respecteer dat volledig, help je om een rol te vinden binnen het bedrijf waar je je wel prettig bij voelt, of help je iets anders te vinden.’ Drie mensen kozen voor dat laatste.

Snel innoveren met feedback uit Oekraïne

Op het slagveld in Oekraïne, waar de oorlog letterlijk met drones wordt uitgevochten, gaan de ontwikkelingen razendsnel. ‘Vliegt je drone op een GPS-systeem dat bestand is tegen drie stoorzenders? Jammer, dat werkt niet meer als er een maand later vier of vijf staan, en nog wat later 8 of 9.’ Ex-soldaten uit Oekraïne werken voor DeltaQuad en zorgen voor nauwkeurige feedback vanuit het veld. Dit is onderdeel van het ‘Battlefield Resilience’-programma. ‘Zij worden vertrouwd door de mensen daar, en weten ook hoe ze moeten doorvragen en testen wat de problemen zijn. Je krijgt anders alleen als feedback: hij doet het niet meer.’

Het herijken van DeltaQuad

De verkoop van verkenningsdrones is niet genoeg. In Oekraïne moet alles ook blijven werken. DeltaQuad heeft 2023 en 2024 grotendeels besteed aan het ontwikkelen van zijn toestel, maar had 2024 nodig om zich te herijken, zoals Smeets dat noemt. Het zet een servicecenter op met voldoende reserveonderdelen – een project op zich om daar de exportvergunningen voor los te krijgen. Er kwam een trainingsprogramma voor de soldaten daar.

DeltaQuad kan inmiddels binnen vier tot zes weken een innovatie uitrollen. Echter, tegen de tijd dat de handtekeningen zijn gezet, zijn de specificaties vaak alweer achterhaald. Daarom bevat elke offerte een extra post voor toekomstige doorontwikkeling. ‘Klanten bestellen functionaliteit. Mocht het budget uiteindelijk niet nodig zijn voor innovatie, dan zetten we het om in extra leveranties.’

Zoveel mogelijk China-vrij

De toeleveringsketen wordt strakker beheerd dan ooit. Voor elk onderdeel zijn minimaal twee leveranciers beschikbaar, uit landen waarvan de politieke stabiliteit wordt meegewogen bij de keuze. Mocht er reden zijn om van leverancier te wisselen, dan is er voldoende voorraad om over te kunnen schakelen op het alternatieve onderdeel zonder dat de productie onderbroken wordt. ‘We hebben geprobeerd de drone zoveel mogelijk China-vrij te maken. En we hebben ook klanten die geen Amerikaans radiosysteem willen.’

Na de transformatie zijn er ook veiligheidsrisico’s voor het bedrijf en zijn medewerkers. Smeets kan er juist om die reden weinig over zeggen, behalve dat de MIVD op bepaalde momenten meekijkt. Bepaald werk is bovendien zó ingericht dat niemand in z’n eentje iets kan saboteren. Software doorloopt sowieso meerdere controles voordat het in een drone komt.

Ethische commissie keurt Servië af

Tot slot kwam er een ethische commissie. Die toetst leveringen aan de eigen code: DeltaQuad levert technologie ter verdediging van de vrije wereld, ter bescherming van mensenrechten en mensenlevens. De code is strakker dan de compliance met wettelijke regels rond de export van defensiemateriaal. Aan Servië wordt bijvoorbeeld niet geleverd. India is ook een lastig verhaal, vanwege grensconflicten en de banden met Rusland. ‘Aan de andere kant wil je India niet in de handen van Rusland duwen.’

Opschalen bij VDL in Born

Wat ook is veranderd dankzij de oorlog in Oekraïne: de omvang van het bedrijf. Na ‘herijkingsjaar 2024’ produceert DeltaQuad sinds 2025 volop, en lang niet alleen voor de enorme order die de Nederlandse Defensie plaatste. Vrijwel alle vrije democratische NAVO-landen zijn klant. In de loop van dit jaar schaalt de productie verder op, bij het voormalige VDL Nedcar in Born, waar de productiecapaciteit tot tien keer zo groot kan worden zonder dat DeltaQuad zelf veel extra mensen hoeft aan te nemen.

Over aantallen wil Smeets zelf weinig kwijt, en ook een eerder bericht dat DeltaQuad in 2025 honderden drones verwachtte te produceren, wil hij niet bevestigen, omdat het noemen van concrete productievolumes ‘raakt aan defensieafspraken en operationele veiligheid’.

Samenwerken met Oekraïense startups

DeltaQuad is hoe dan ook een belangrijke speler geworden in Nederland en Europa. En daarbij hoort een bepaalde verantwoordelijkheid. In Oekraïne werkt het samen met lokale startups. Zij leveren nieuwe technologie, DeltaQuad integreert die in zijn platform als die een bewezen bijdrage levert.

‘Zo zorgen we voor een markt waarin die startups kunnen doorgroeien binnen Europa en versterken we het ecosysteem, vanuit het besef dat snelle innovatie is wat Europa op voorsprong kan zetten. En die innovatie komt van startups’, zegt Smeets. ‘Als die zich melden en zeggen dat ze iets beter of anders kunnen doen, zeggen wij: laat maar zien. En als een eerste opdracht succesvol verloopt, maken we vervolgstappen.’

In Nederland levert Intellic software die maakt dat straks één piloot meerdere drones tegelijk kan besturen. Batterijstartup Tulip Tech is weer een meester in accupakketten die de vliegtijd van de gevleugelde drone weten op te stuwen tot 8 uur.

Samenwerking in de drone-industrie aanjagen

Smeets ziet zichzelf niet als concurrent van andere dronebedrijven, ook niet de grotere spelers. ‘We werken samen, zelfs met partijen die rechtstreeks met ons concurreren. De uitdaging om Europa te kunnen verdedigen is nu eenmaal te groot voor één bedrijf. Bovendien moeten alle drones zelf in de praktijk ook met elkaar samenwerken.’

Het is een mentaliteit die volgens Smeets cruciaal is voor het toekomstige succes van de Nederlandse drone-industrie. Hij spreekt liever over de ‘technische defensie-industrie’. Drones zelf zijn maar één onderdeel van de innovatie. Je hebt ook nieuwe software nodig, radarsystemen, en autonome voertuigen. Een zelfrijdende truck voorkomt dat een chauffeur zijn leven moet riskeren om die drones naar het front te brengen.’

Om de samenwerking aan te jagen, organiseerde DeltaQuad vorig jaar het European Defense Innovation Forum in Den Haag, met bedrijven en vertegenwoordigers van defensie en overheden, ook uit Oekraïne. Hij ziet dat Nederland inmiddels een stap maakt van innovatie naar productie. ‘Nederland staat redelijk op de kaart wat innovatie betreft, maar haalt nu ook productie weer naar Nederland.’

Een gemengd gevoel

Hoe het voelt om een snelgroeiend defensiebedrijf te leiden? Gemengd, zegt Smeets. Als vader van jonge kinderen heb je natuurlijk zo je gedachten over de persoonlijke veiligheid van jezelf en je team. ‘Het is een fenomenale uitdaging en ik voel me vereerd dat ik überhaupt in de positie verkeer om iets te kunnen doen. En tegelijkertijd voelt dat ook als een plicht. Maar we hopen wel dat er snel vrede komt in Oekraïne.’

Oekraïne lijkt wel bepalend voor de toekomst van zijn industrie, maar ook als de oorlog in het land voorbij is, gaat de groei door. ‘Oekraïne is een belangrijke markt, maar niet de enige defensiemarkt. Onze focus ligt op de verdediging van Europa, waar aan de oostgrens de Baltische staten en de Scandinavische landen onze drones kopen. Eigenlijk zijn wij het meest gebaat bij vrede. Want wat ga je dan doen? Heel strak surveilleren bij de buitengrenzen die permanent bewaakt moeten worden.’