Nieuwe Box 3: Hoe Zweden Unicorns Creëert met Slimmere Vermogensbelasting!

In Stockholm vindt men meer unicorns per capita dan in steden als New York of Londen. Dit is geen toeval. Sinds 2003 heeft Zweden een eenvoudige, doch geniale belastinghervorming doorgevoerd: geen belasting voor de verkoop van aandelen in niet-beursgenoteerde ondernemingen, mits de opbrengst opnieuw wordt geïnvesteerd in andere niet-beursgenoteerde ondernemingen.

Dit systeem leidde tot een bloeiend startup-ecosysteem. De grondleggers en vroege medewerkers van bedrijven zoals Skype, Spotify, Klarna en King brachten hun expertise, netwerken en kapitaal over naar nieuwe startups die zij oprichtten. Stockholm huisvest nu 48 unicorns, in een stad met minder dan een miljoen inwoners. De totale marktwaarde van Zweedse bedrijven is 169 procent van het BBP, meer dan het dubbele van het EU-gemiddelde.

Het Zweedse succesmodel blijft draaien

Dit model werkt nog steeds voortreffelijk. Anton Osika, die startte als eerste engineer bij Sana Labs en later medeoprichter werd van Depict.ai, heeft in 2023 Lovable opgericht, nu gewaardeerd op 6,6 miljard dollar met een jaaromzet van 200 miljoen dollar. Dit maakt het tot het snelst groeiende softwarebedrijf in Europa.

Opgebouwd door iemand die begon als werknemer en zichzelf ontpopte tot ondernemer. Dit is de kracht van het vliegwiel en het type ondernemer dat elk land zou moeten willen cultiveren. De wijze waarop vermogensbelasting wordt geheven, kan hierin een significante rol spelen.

Onlangs heeft de Tweede Kamer een voorstel goedgekeurd voor een nieuwe wet die Box 3 herstructureert, waarbij echte rendementen worden belast in plaats van fictieve rendementen.

Nederland krijgt internationale kritiek

De interpretatie van ‘echte’ rendementen betekent echter dat ook niet-gerealiseerde vermogenswinsten worden belast. Hoewel er uitzonderingen zijn voor bepaalde startups en vastgoed, is deze benadering internationaal bekritiseerd en bespot als een belasting op ongerealiseerde vermogenswinst.

Er zijn grofweg drie methoden om vermogenswinst op startup-aandelen te belasten:

•  1. Belast niet-gerealiseerde winst jaarlijks (het Nederlandse Box 3-voorstel)
•  2. Belast bij verkoop (het Amerikaanse model)
• 3.  Stel belasting uit bij herinvestering (het Zweedse model)

Box 3 en de PayPal Mafia

Het praktische verschil wordt duidelijk door de beroemde PayPal Mafia als voorbeeld te nemen. PayPal werd verkocht voor 1,5 miljard dollar in 2002. Sleutelfiguren zoals CEO Peter Thiel en anderen bezaten minder dan 5 procent van de aandelen. Volgens het Nederlandse voorstel zouden ze jaarlijks belast worden op winst die ze niet konden realiseren.

In plaats daarvan richtten ze bedrijven op zoals Palantir, LinkedIn en YouTube, die samen meer dan 1,8 biljoen dollar marktwaarde en meer dan 100.000 banen creëerden.

Aandelen worden een giftige last

De belasting op hun niet-gerealiseerde winst zou jaarlijks 20-40 miljoen dollar bedragen hebben. Wat hun bedrijven nu genereren? Alleen al aan loonbelasting komt dit neer op 2,5 miljard dollar per jaar.

Onder een systeem dat niet-gerealiseerde winst belast, had PayPal waarschijnlijk nooit aandelen aan werknemers uitgegeven. Waarom zou je, als het een last wordt waarover je jaarlijks belasting moet betalen?

Niet stoppen bij het Amerikaanse model

Startup-ecosystemen hebben hun eigen dynamiek. Het Amerikaanse model is al een verbetering, maar het Zweedse model toont aan dat het nog beter kan.

Minister Heinen, de tekentafel wacht. Wees ambitieus, en neem een voorbeeld aan Zweden.

Jeroen Westerbeek is ondernemer en oprichter van Monday Merch, een wereldwijde full-service merchandise partner gevestigd in Rotterdam. Eerder richtte hij het horlogemerk Woodwatch op.