Internationaal Community Arts Festival: Ontdek de kracht van dialoog!

In Rotterdam neemt het International Community Arts Festival (ICAF) bezoekers mee op een creatieve reis, waarbij ze samen met kunstenaars de kans krijgen om alternatieve realiteiten te verkennen en vorm te geven. Van het bouwen aan een toekomstige stad tot het zich inleven in gigantische dierenpoppen, de ervaring is interactief en immersief. ‘Bezoekers zijn niet enkel toeschouwers, maar vanaf het begin medescheppers’, benadrukt artistiek directeur Jasmina Ibrahimovic.

Gedurende veertien dagen presenteert het ICAF verspreid over Rotterdam een reeks installaties, films, workshops en voorstellingen door internationale kunstenaars die zich richten op belangrijke maatschappelijke vraagstukken zoals klimaatverandering, sociale ongelijkheid en geestelijke gezondheid. Met het thema Ruimte voor verbeelding worden bezoekers aangemoedigd om na te denken over het creëren van ruimtes voor ontmoeting, reflectie en samenwerking in een tijd waar zowel fysieke als mentale ruimtes onder druk staan. ‘De sleutel tot het oplossen van veel maatschappelijke conflicten en dilemma’s ligt in onze gezamenlijke capaciteit om alternatieve realiteiten te verbeelden’, stelt Ibrahimovic. ‘In community arts is het publiek geen passieve toeschouwer, maar vanaf het begin een actieve medeschepper.’

Een inspirerend voorbeeld hiervan is de kunstinstallatie Town Anywhere van Ruth Ben-Tovim (UK), waarbij festivalbezoekers worden uitgenodigd om een dag lang mee te bouwen aan een toekomstige stad in de Laurenskerk, het enige gebouw in Rotterdam dat de bombardementen heeft overleefd. Iedereen mag meedenken, tekenen en bouwen aan een stad die zorg, onderwijs, bestuur en openbare ruimtes omvat.

Ben-Tovim, die zichzelf ziet als kunstenaar, facilitator en activist, maakt dit collectieve artistieke proces mogelijk door gereedschap en materialen te bieden waarmee deelnemers hun ideale stad kunnen vormgeven. Ze verschuift de focus van het individu naar de gemeenschap, beginnend bij persoonlijke behoeften en uitbreidend naar de dromen en verlangens van een groep. Dit proces wordt steeds verder uitgebreid.

‘Ben-Tovim stimuleert continu de ontwikkeling en bevraging van de onderlinge relaties binnen de gemeenschap’, verklaart Ibrahimovic. ‘Wat betekent het om een gemeenschap te zijn? Hoe verhouden we ons tot elkaar en hoe kunnen we samenleven met onze diverse behoeften, zonder onszelf te verliezen?’ Ze benadrukt het belang van wederkerigheid en gelijkwaardigheid in deze relaties, zowel tussen de kunstenaar en de deelnemers als onderling.

De toekomst van community art
‘Solidariteit is het fundament van community art’, meent Ibrahimovic. ‘Community artists streven ernaar bruggen te bouwen ondanks bestaande verschillen.’ Deze vorm van activisme zoekt niet het conflict op, maar probeert diverse levenswijzen met elkaar te verbinden door bonding and bridging. ‘Veel mensen denken dat sommige conflicten niet meer bespreekbaar zijn. Maar de kunstenaars die wij uitnodigen stellen nadrukkelijk dat we nooit voorbij de dialoog zijn. Empathie opwekken, de dialoog aangaan en actie ondernemen blijven essentieel voor vooruitgang.’

Een ander voorbeeld is OsoToriOso, een langlopend project waarbij traditionele houten huizen, gebouwd door vrijgekochte of bevrijde slaven in Suriname, centraal staan. Deze huizen, symbolen van trots en gemeenschap, zijn gemaakt van kwetsbaar materiaal en dreigen te verdwijnen, net als de identiteit van hun bouwers. Samen met de Surinaamse gemeenschap in Rotterdam bouwen de makers van Stichting Under The Blue Surface een maquette en halen ze verhalen op van oudere generaties om deze door te geven aan een nieuwe generatie binnen de Surinaamse diaspora.

Vijftig dierenpoppen door de stadsjungle
‘Community artists zetten altijd een stap extra voor verbinding’, legt Ibrahimovic uit. ‘Ze blijven onderzoeken wat een gemeenschap vormt, wie dat bepaalt en welke mechanismen van in- en uitsluiting er zijn.’ Het hoogtepunt van deze editie van het ICAF is The Herds, waarbij vijftig grote papieren dierenpoppen door de stad bewegen. Deze worden bestuurd door meer dan honderd Rotterdammers die een vierdaagse training hebben gevolgd om zich in te leven in de dieren en de esthetiek en choreografie van het project te begrijpen. De dieren, op de vlucht in de stad, confronteren ons met onze individualistische consumptiemaatschappij.

‘Zuabi gebruikt verbeeldingskracht en grote gebaren om mensen emotioneel te raken, om hen weer liefde voor onze wereld te laten voelen’, licht Ibrahimovic toe. ‘Dit project is een katalysator voor gesprekken en acties, aangewakkerd door een vonk van verliefdheid.’

Ibrahimovic besluit: ‘We zitten vast in een kramp als het gaat om thema’s als klimaat, genocide of inclusiviteit. We zijn te bang om fouten te maken, wat ons verlamt. Maar community art gezelschappen ondernemen actie, leren van fouten en proberen het opnieuw. Laten we die kramp doorbreken. Elke kleine stap helpt om de radars weer te laten draaien.’