Zelfs na hun scheiding bleven Joke Bruijs en Gerard Cox onlosmakelijk met elkaar verbonden
Joke Bruijs en Gerard Cox, ooit getrouwd maar later gescheiden, bleven elkaar door dik en dun steunen, zoals ze het zelf omschreven: ‘We zijn onafscheidelijk gescheiden.’ Niet lang na het overlijden van Gerard Cox is ook Joke Bruijs (geboren in Rotterdam, 1952) overleden. Zij leed al jaren aan een ernstige vorm van Parkinson, een ziekte die haar uiteindelijk haar stem kostte.
In 1985 was de rust binnen de cabaretgroep Don Quishocking hersteld na onenigheid over de affiniteit van George en Anke Groot met de Indiase goeroe Bhagwan. Anke besloot echter niet mee te werken aan hun nieuwe stuk Kaltes Grauen, dat het verhaal vertelde van Erika Mann en de Duitse literair-progressieve cabaretgroep Die Pfeffermühle. Een Don Quishocking zonder vrouwelijke inbreng was echter ondenkbaar.
Audities op de zolder van Fred Florusse leverden niets op, waarna hij dacht aan Joke Bruijs, die hij van de radio kende. Hij twijfelde of zijn collega’s open zouden staan voor deze blonde amusementsartieste. Hij vroeg hen tien seconden te wachten met hun reactie na het noemen van haar naam. Na die tien seconden waren ze unaniem positief. George Groot had Bruijs diezelfde week nog zien optreden met haar jazzband Terrific en was overtuigd van haar vocale kwaliteiten.
De initiële aarzeling van Fred was niet vreemd; Joke Bruijs had zich tot dan toe voornamelijk bewogen in de minder diepgaande amusementssector.
Opgroeien in Rotterdam-Zuid
Joke Bruijs groeide op in een muzikale familie in het niet al te welvarende Rotterdam-Zuid. Haar moeder werkte in een kledingwinkel en haar vader was kraanmachinist in de haven. Voor de oorlog trad haar vader Kees op met Johnny Hoes in The Four Dutch Serenaders. Joke wilde graag de muziek in, maar ‘Rotterdam-Zuid was geen springplank voor het podium’ en geld voor een opleiding was er niet.
Op dertienjarige leeftijd nam ze het heft in eigen handen en deed mee aan een talentenjacht gepresenteerd door Jos Brink in Rotterdam. Ze loog over haar leeftijd, want de minimumleeftijd was vijftien. Ze won, maar werd uitgesloten van de landelijke finale toen de Arbeidsinspectie haar echte leeftijd ontdekte. Ze bleef echter in beeld als zangeres van de Rotterdamse popgroep The Spitfires.
Op haar vijftiende debuteerde ze bij het VARA Dansorkest, waar ze vertrouwd raakte met het jazz-repertoire. Ze sloeg platencontracten voor minderwaardig liedrepertoire af en koos voor optredens in jazzclubs. Ze zong in achtergrondkoortjes met Rotterdamse leeftijdsgenoten zoals Patricia Paay en Anita Meyer, en trad op met orkesten als The Skymasters en The Ramblers.
Cabaretier Jan Blaaser herkende haar komische talent en haalde haar weg bij het VARA-dansorkest in 1970. Dat jaar deed ze mee aan het Nationale Songfestival met het nummer Okido. Bij Blaaser, en later bij het komische televisieduo De Mounties en door optredens met Ted de Braak en Mini & Maxi, kreeg zij haar opleiding. In Wij mogen alles zeggen. De geschiedenis van Don Quishocking, zegt Bruijs: ‘Daar kan geen academie tegenop. Ik heb het vak echt op het biljart geleerd.’
In 1984 zou ze de hoofdrol spelen in de musical Little Shop of Horrors, maar de productie werd afgelast omdat theaterdirecteuren twijfelden aan haar talent en uitstraling. Teleurgesteld keerde ze terug naar haar oude vak: optreden in jazzclubs met haar band Terrific. Toen klopte Don Quishocking bij haar aan.
Kritisch cabaret
Toen bekend werd dat Joke Bruijs zou meewerken aan een programma van Don Quishocking, was er volgens haar een golf van afkeuring te voelen in Amsterdamse theatercafés zoals De Smoeshaan. ‘Alsof ik iets vreselijks had gedaan tijdens de oorlog.’ In de recensies en na afloop van de voorstellingen werd haar bijdrage echter geprezen. Vaak hadden mensen niet door dat een als compliment bedoeld ‘Dat had ik nooit van u verwacht, u heeft er een fan bij’ eigenlijk niet als compliment was bedoeld. ‘Mijn vakmanschap is altijd even groot geweest. Ook bij De Mounties. Wat is daar trouwens verkeerd aan? Iemand die de hele dag in de haven werkt, wil ’s avonds met een pils in de hand naar De Mounties kijken. Natuurlijk is er in de wereld meer aan de hand dan lekker onnadenkend lachen om De Mounties. Maar is het misdadig, dom of ordinair om van zo’n show te houden?’
Joke Bruijs, het enige meisje tussen broers, genoot enorm van de samenwerking met de vier mannen van Don Quishocking. Niet alleen vanwege het succes, maar ook vanwege de intensieve repetities. ‘Als zangeres of in de revue is er niemand die vraagt “wat er achter zit”. Ik word gedwongen op een andere manier na te denken over wat ik doe.’ De mannen van Don Quishocking plaatsten Joke Bruijs niet in een bepaald hokje en daardoor werd zij een volwaardig lid van de herrezen Don Quishocking. De vier mannen kregen van Bruijs ieder een exemplaar van de Penthouse waarin zij naakt schitterde.
In Kaltes Grauen vertolkte Bruijs onder meer het harde nummer Frau X. Zij speelde een hypocriete winkelierster in Hitler-Duitsland, voor wie leugen en bedrog geen bezwaar waren, zolang de buurt er maar niets van merkte. Voor haar en haar man was oorlog een uitstekend middel om binnen- en buitenlands kwaad te bestrijden.
‘Er komt ook oorlog; nou wij maken geen bezwaren
Waar hebben we dat leger anders voor
De industrie kan er alleen maar wel bij varen
Ik en mijn man, wij hebben zulke dingen door
Als wij dan telkens op de radio horen
Hoe in het buitenland over ons wordt gepraat
Dat andere mensen zich daar nou toch niet aan storen
Ik en mijn man, wij maken ons voortdurend kwaad’
Ook aan Instituut Zwagerman, het volgende programma van Don Quishocking uit 1987, over een uiterst cynisch adviesbureau, heeft Joke Bruijs nog meegedaan. Na dit programma ging ieder zijn eigen weg. Fred Florusse ging weer verder bij het VARA-radioprogramma In de Rooie Haan (de voorloper van Spijkers met Koppen) en regisseerde twee soloprogramma’s van Joke Bruijs, die de smaak van kritisch cabaret te pakken had. In 1988 stond ze alleen op het podium in een programma met de veelzeggende titel Helpers weg.., eerste ronde, waarin de zangeres een gescheiden vrouw speelt die een nieuw leven begint. Bruijs balanceerde vakkundig tussen de soms al te lollige meid en de serieuze vrouw. Dat beeld werd nog versterkt in het zeer persoonlijke en felle programma Gepeperd (1990), met een scherpe aanklacht tegen Winnie Mandela, de vrouw van Nelson Mandela, die tijdens de gevangenschap van haar man een eigen legertje had opgebouwd en geen tegenspraak duldde:
‘Jij bent dus die kleine verklikker?’
vraagt zij, ‘sta eens op van de grond:
Dan, als hij staat, geeft ze ‘m een vuistslag;
de jongen proeft bloed in z’n mond.
Maar toch blijft hij moedig ontkennen.
Dan geeft ze ‘m een stomp in z’n maag.
En daarna pakt Winnie Mandela
de zweep en wéér stelt zij die vraag.
Zo wordt Stompie Seipei gemarteld.
De grond kleurt zich heel langzaam rood.
Dan zegt Winnie: ‘Jongens, het spijt me,
mijn armen doen pijn … Sla hem dood.’’
In 1994 speelde Joke Bruijs de hoofdrol in de door Fred Florusse geregisseerde musical Kaat Mosel, over de bekende Rotterdamse mosselkoopvrouw die in de 18e eeuw een rol speelde in de politieke strijd tussen de Patriotten en de Oranjegezinden.
Onafscheidelijk gescheiden
De titel van haar eerste solo Helpers weg.., eerste ronde kan niet los worden gezien van haar relatie met cabaretier-zanger Gerard Cox. De toen 21-jarige Bruijs ontmoette de twaalf jaar oudere Cox tijdens de opnames voor het populaire muziekprogramma Op losse groeven van Chiel Montagne. Cox scoorde in 1973 zijn grote hit ’t Is weer voorbij die mooie zomer. De ontmoeting leidde een aantal jaren later tot een huwelijk dat tien jaar standhield. Tegenover de Volkskrant vertelde Bruijs: ‘Maar toen werd ik 35 en was ik er ineens klaar mee. Hij ging zijn eigen gang en ik had liever iemand die meer aandacht aan me besteedde. Daarbij waren de rollen omgedraaid: toen we elkaar leerden kennen, was hij nog vooral bekend van het geëngageerde cabaret en deed ik de feesten en partijen – inmiddels was het andersom. Hij was mijn held niet meer.’
Na de scheiding trouwde Bruijs nog met de gefortuneerde vastgoedondernemer Boris Bayerden en (tot haar dood) met de gerenommeerde jazzvibrafonist, slagwerker en arrangeur Frits Landesbergen. Maar de vriendschap met Cox bleef bestaan en resulteerde in meerdere theater-, tv- en filmproducties, waarin de twee een stel speelden. Als Bertus en Sjaan (Vreemde praktijken), Willem en Hetty (Alles went behalve een vent), Harry en Ali (De oase bar) en in de bioscoopfilm Casa Coco als Toon en Pleun, jeugdliefdes die elkaar op Bonaire na lange tijd weer terugzien.
Vooral de door Cox geschreven tv-serie Toen was geluk heel gewoon, die van 1994 tot 2009 door de KRO werd uitgezonden, en de geromantiseerde sfeer opriep van de jaren vijftig en zestig, was een enorm succes. Cox speelde de mopperende, eigenwijze, conservatieve buschauffeur Jaap Kooiman en Bruijs de vrolijk redderende, verstandige, progressieve Nel. De serie won in 1999 de Gouden Televizier-Ring. Bruijs speelde ook nog een tijdje mee in de RTL-soap Goede Tijden, Slechte Tijden.
Tussen haar acteerwerk door heeft Bruijs een aantal albums opgenomen, waaronder You make me feel so young en On the road.
Arbeidsethos
Haar Rotterdamse arbeidsethos en het ’the show must go on’-gevoel waren altijd sterk aanwezig, ook om zich af te sluiten van ellende. Toen zij tussen 2004 en 2006 in de André van Duin Revue speelde, kreeg zij borstkanker. Ze vertelde het aan niemand, om niet elke avond vragen te krijgen. Bruijs werd zeven weken lang elke dag bestraald, maar ’s avonds merkte niemand iets aan haar. De dag na de operatie, toen de borstkanker weer was teruggekomen, stond ze ’s avonds op een jazzfestival. Op de dag van de crematie van haar vader trad ze ’s avonds op in Den Haag, op een feestavond van een verzekeringsmaatschappij, en op de sterfdag van haar moeder stond ze ’s avonds op het toneel. ‘Ik kon werken. Dat heeft me altijd op de been gehouden.’
In 2017 vierde Joke Bruijs haar vijftigjarig jubileum met een gala-concert in De Doelen. In 2022 kondigde zij haar pensioen aan vanwege haar ziekte, die haar geheugen aantastte. Voor de gelovigen geldt: Cox en Bruijs zijn sinds deze week weer herenigd.
Vergelijkbare berichten
- Sterren Vandaag Inside in Rouw: Afscheid van Joke Bruijs
- Ontdek de waarheid over Gerard Cox: Alles wat je dacht, kan nu weg!
- Hebben Gordon en Gerard Joling alweer contact? Ontdek het nu!
- Gerard Joling onthult schokkende details over Gordon: Lees zijn verbijsterende bekentenis!
- Gerard Joling deelt intieme beelden: Bekijk nu de exclusieve ingreep!
Loes Bakker is onderwijsspecialist met jarenlange ervaring in beleid en praktijk. Haar bijdragen gaan over vernieuwing, digitalisering en pedagogische kwesties in het onderwijs. Ze legt onderwijsontwikkelingen kritisch bloot, altijd met een hart voor leerlingen, leerkrachten én een toekomstgericht onderwijssysteem dat iedereen gelijke kansen biedt.