Kiki Lauwers bouwt Europa’s eerste gesmoltenzoutreactor: Ze twijfelde eerst over de baan!

‘Kijk!’ zegt Kiki Lauwers, terwijl ze haar telefoon doorzoekt. ‘Hier is het berichtje nog.’ Ze leest voor: ‘Hi Kiki, we hebben hier een start-up met tien mensen die een nieuwe CEO zoeken. Ze zijn een nucleaire reactor aan het bouwen. Iets voor jou?’

Het bericht kwam van een voormalige collega, Onno Krap. De start-up, genaamd Thorizon, is nu uitgegroeid tot een scale-up met vijftig werknemers en staat bekend als een van de meest veelbelovende deeptechbedrijven van Nederland.

Peter Wennink prees het bedrijf in zijn bekende Rapport Wennink als een van de ondernemingen die cruciaal zijn voor de toekomst van Nederland. Ook internationaal krijgt Thorizon erkenning. Hun gesmoltenzoutreactor is opgenomen in het Franse overheidsprogramma voor nucleaire innovatie en is aangewezen als een sleutelproject van de Europese Industriële Alliantie voor Small Modular Reactors (SMR’s).

Had Lauwers dit allemaal verwacht toen ze dat bericht ontving? Absoluut niet, glimlacht ze. ‘Ik wilde eerst niet eens reageren. Ik had hetzelfde beeld dat veel mensen nog steeds hebben over kernenergie: gevaarlijk en afval producerend.’ Ze negeerde het bericht aanvankelijk.

Spannend avontuur

Krap gaf echter niet op. Hij wist dat Lauwers, die eerder leiding gaf aan de innovatieafdeling van Bol.com en daarna chief product officer bij Kinly was, net een sabbatical had genomen om na te denken over haar volgende carrièrestap. Ze was op zoek naar een rol in deeptech.

‘Ik heb lucht- en ruimtevaarttechniek gestudeerd aan de TU Delft, maar dat nooit toegepast’, vertelt ze. ‘Ik wilde terug naar mijn roots. Wat Elon Musk met SpaceX bereikt heeft, het revitaliseren van een stagnerende sector, dat inspireerde mij enorm. Ook al ben ik moeder van drie kinderen, ik ben een workaholic. Als ik toch zoveel werk, wil ik iets betekenisvols doen.’

Krap stelde haar voor om tenminste een gesprek aan te gaan. Misschien zou ze iets interessants leren. Lauwers geeft toe dat hij gelijk had. ‘Ik was verrast en een beetje beschaamd toen ik ontdekte dat kernenergie eigenlijk CO2-vrije energie is. Over nucleaire energie bestaan veel misverstanden. Thorizon kan helpen deze misvattingen uit de wereld te helpen en de grootste uitdagingen van kernenergie aanpakken. Dat leek me een spannend avontuur.’

Nieuw soort kernreactor

Thorizon ontwikkelt een revolutionair nieuw type kernreactor op basis van gesmolten zout. In tegenstelling tot traditionele kerncentrales, waarbij de brandstof bestaat uit vaste splijtstofstaven, gebruikt deze reactor een vloeibaar zoutmengsel waarin de nucleaire splijtstof is opgelost.

Deze mix bevat uranium, en idealiter ook plutonium en thorium, gewonnen uit het afval van andere kerncentrales. Het zoutmengsel dient tegelijkertijd als brandstof en koelmiddel, wat zorgt voor een zelfregulerend systeem. Een extern noodkoelsysteem is niet nodig, wat de reactor niet alleen duurzamer maar ook inherent veiliger maakt.

Waarom wordt deze technologie nog niet op grote schaal toegepast? Een belangrijke reden is dat het zout de reactorvaten aantast. Thorizon zegt dit probleem opgelost te hebben door de reactorvaten te vervangen door cartridges die elke vijf tot tien jaar worden vernieuwd. Dit systeem is vergelijkbaar met de cartridges in een printer.

Oefenen voor Nieuwsuur

Toen Lauwers in mei 2023 bij Thorizon kwam, had het bedrijf net zijn eerste grote investering van 12,5 miljoen euro binnen en was het klaar om zijn verhaal breder te verspreiden. Ze vertelt met een glimlach: ‘Een van de vragen tijdens mijn sollicitatie was of ik in vijf minuten op Nieuwsuur kon uitleggen waarom de technologie van Thorizon zo goed is.’

Lauwers had al media-ervaring. ‘Bij Bol.com was ik landendirecteur voor de Belgische markt, waar ik ook woordvoerder was.’

Daarnaast was er een goede klik met medeoprichter en chief science officer Sander de Groot, die al sinds 2020 aan ‘zijn’ kernreactor werkt, een spin-off van de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG).

Thorizon heeft inmiddels 42,5 miljoen euro opgehaald om hun plannen te realiseren. Daarvan komt 20 miljoen van Invest-NL en Positron Ventures, de provincies Noord-Holland, Noord-Brabant en Zeeland, en een aantal regionale investeerders, en 10 miljoen van de Franse overheid.

Een belangrijke nieuwe stap was de overeenkomst met EPZ, de exploitant van de enige kerncentrale in Nederland (in Borssele, Zeeland) en NRG Pallas, het bedrijf achter het reactorcentrum in Petten (Noord-Holland), die onlangs getekend werd voor de bouw van de eerste commerciële gesmoltenzoutreactor van Europa.

De ‘Thorizon One’ moet in 2034 klaar zijn en zal in Zeeland gebouwd worden. Ook de handtekeningen van de betrokken provincies en investeerders Impuls Zeeland, ROM InWest en Invest-NL staan onder de overeenkomst.

‘Nucleaire renaissance’

De keuze voor Zeeland was verrassend, lacht Lauwers. ‘Drie jaar geleden hadden we net die Franse subsidie binnen en een kantoor in Lyon geopend. Er was een grote kans dat we het bedrijf daarheen zouden verplaatsen. In Frankrijk, waar 70 procent van de energie uit kernenergie komt, is veel meer expertise en prestige in de sector.’

Maar ook in Nederland is de houding ten opzichte van kernenergie veranderd. Lauwers’ aankomst bij Thorizon viel samen met een ‘nucleaire renaissance’ in Nederland. ‘Rond die tijd herzag D66 zijn standpunt over kernenergie, waardoor er politiek een meerderheid voor ontstond. Inmiddels is 80 procent van de Tweede Kamer voorstander. Er is veel momentum voor kernenergie, specifiek voor ons type kernenergie. Er werd lang gekeken naar het verlengen van de levensduur van bestaande kerncentrales, maar het kabinet-Jetten zet juist in op grootschalige nieuwbouw.’

De aankondiging dat de Brabantse techbedrijven VDL Groep en Demcon meewerkten aan de gesmoltenzoutreactor, en vervolgens ook EPZ met de industriële producent Schelde Exotech, gaf Thorizon extra geloofwaardigheid, aldus Lauwers. Plus natuurlijk de belangrijke vermelding in het Rapport Wennink.

‘Innovatie is essentieel voor de concurrentiekracht van Nederland. Met de inzet op SMR’s hebben we een kans om bij te dragen aan de energietransitie én een concurrentiepositie in deze nieuwe industrie op te bouwen.’

Snelheid is van essentieel belang

De scale-up profiteert ook van het feit dat er in Nederland minder concurrentie is dan in Frankrijk. Is er gestreden om het bedrijf? ‘Een beetje wel. Maar we kunnen onze plannen ook het snelst in Nederland realiseren. In 2027 starten we met de bouw van een testfaciliteit en in 2028 met de bouw van een nucleaire demonstrator bij NRG Pallas. Die komt op een plek waar al vergunningen en een bestemmingsplan voor nucleair onderzoek zijn. We kunnen hier veel sneller bouwen.’

In een zeer competitieve markt is die snelheid cruciaal. ‘Als je niet voortdurend zoekt naar de snelste manier om dit te bereiken, ga je marktaandeel verliezen. Als wij onze installatie pas in 2050 opleveren, zijn we te laat. Dan heeft de energietransitie zich al grotendeels voltrokken.’ Het jaar 2034 is volgens Lauwers zowel realistisch als ambitieus. ‘Het is spannend’, zegt ze. ‘Maar het is haalbaar.’

Het grootste potentiële struikelblok is de financiering. Voor de testopstelling is ’tussen de 50 en 100 miljoen euro’ nodig, voor de bouw van de nucleaire demonstrator 150 miljoen euro en voor de bouw van de commerciële reactor 750 miljoen tot 1 miljard euro. ‘We hebben een strakke planning. Om die te halen moet er veel werk parallel gebeuren, maar zonder voldoende kapitaal kunnen niet alle treinen tegelijk gaan rijden.’

Investeerders zijn nog niet zover

De commerciële reactor in Zeeland zal waarschijnlijk gefinancierd kunnen worden door schuldfinanciering van banken en de Europese Investeringsbank (EIB), verwacht Lauwers, omdat Thorizon tegen die tijd waarschijnlijk overtuigende energiecontracten kan voorleggen.

De Thorizon One krijgt een capaciteit van 100 megawatt, genoeg om 250.000 huishoudens van stroom te voorzien, of misschien zelfs meerdere datacenters. ‘Het zou geweldig zijn als we straks de Europese datacenters van grote techbedrijven van energie kunnen voorzien’, zegt Lauwers, vergelijkbaar met wat nucleaire startups X-Energy en Kairos Power in de Verenigde Staten doen voor Amazon en Google.’

Maar de kapitaalintensieve fase daarvoor zal voornamelijk steunen op durfkapitaal. Helaas zijn private investeerders nog niet zo ver als overheden, merkt Lauwers. ‘Breakthrough Energy Europe mag bijvoorbeeld niet in nucleair investeren, terwijl Breakthrough Energy in de VS onder leiding van Bill Gates daar juist wel flink op inzet.’

Vorige week had ze weer drie e-mails van fondsen in haar inbox met de boodschap dat nucleair buiten hun mandaat valt. ‘Dat is jammer, want de poel is al niet groot. Er zijn nu eenmaal niet zoveel grote deeptechfondsen in Europa, en de meesten investeren ook nog eens vooral in software.’

Verreweg het moeilijkste ooit

Leiding geven aan een deeptechbedrijf is verreweg het moeilijkste dat ze ooit heeft gedaan. ‘En ik houd van moeilijke dingen, dus dat zegt veel. We proberen iets te doen dat extreem ingewikkeld is, zonder de financiële rust om dat uit te voeren. Het geld om door te kunnen blijven gaan moet ondertussen ook geregeld worden, want we hebben nog geen omzet. De cash curve gaat simpelweg richting nul tot er weer geld binnenkomt.’

En echt, zegt ze, het is bijna oneerlijk hoeveel tijd fundraising kost. ‘Als ik in een investeringsronde zit, gaat daar 80 procent van mijn tijd en aandacht naartoe. Dat vind ik lastig, want ondertussen zit ik met een team dat in onzekerheid verkeert. Ik wil ze zoveel mogelijk geruststellen, maar tegelijkertijd wil ik transparant zijn. Ik ga ze geen bla-blaverhaal wijsmaken. Die balans blijft een zoektocht. Hoever ga je in het delen van je twijfels?’

Thorizon is niet de enige die de eerste commerciële gesmoltenzoutreactor van Europa wil bouwen. Een week na de aankondiging kwam het Franse Stellaria met een eigen bericht; ook deze nucleaire ontwikkelaar werkt aan een reactor die volgens hetzelfde principe werkt, maar dan in Frankrijk. In 2035 moet de installatie klaar zijn.

Alles uit de kast halen

Stellaria is zowel partner als concurrent, legt Lauwers uit. ‘We doen gezamenlijk onderzoek naar de bestraling van onze zoutbrandstof bij NRG Pallas, om de kosten te kunnen delen.’ Ze grijnst: ‘Maar natuurlijk vinden wij dat wij de beste technologie en de beste mensen hebben, en de beste partners om dit voor elkaar te krijgen. Zo’n race geeft ook energie. Het is een extra motivatie om alles uit de kast te halen.’

Daarbij kijkt ze, ook al is het niet meer populair om te zeggen, toch af van wat Elon Musk bij SpaceX heeft bereikt. Musk is goed in het creëren van urgentie – maar waar hij dat doet door om de zoveel tijd complete teams te vervangen, hanteert Lauwers liever extreem ambitieuze kwartaaldoelen. Zo ambitieus dat ze soms bijna onmogelijk lijken.

Stretching the bar, noemt ze dat. ‘Het doel is om 80 procent van die doelen te halen. Niet alles hoeft te lukken. Het gaat erom dat de lat maximaal wordt opgerekt.’

De keuze voor de locatie van de demonstrator in Petten was zo’n doel. De deadline was 16 april, punt. ‘Die dag hadden we namelijk een afspraak met de Franse overheid. Begin februari hadden we daar een vergadering met alle aandeelhouders over. Toen kwam de vraag op tafel: wat kunnen we doen om die meeting zo indrukwekkend mogelijk te maken?’

Dus schreef ze die deadline op de flipchart. ‘Ik zei al dat ik van moeilijke dingen houd. Onze salesdirecteur, Paul Glaubitz, zat er ook bij. Die zei: “Kiki, dit is hartstikke gek. Maar ik vind het mooi, we gaan het proberen.” Dat is voor mij de lol. Je weet dat het bijna niet kan lukken en dan lukt het tóch.’