Kumasi lanceert cacaosapfabriek in Ivoorkust: Boost voor inkomen duizenden boeren!

Lars Gierveld, journalist bij RTL, ervoer dit zelf tijdens het filmen van een documentaire over cacaoproductie in West-Afrika. De armoede onder de boeren in Ghana, nabij Kumasi, kon hij niet negeren. Daar proefde hij het sap van de cacaovrucht, dat hem verraste met een smaak die lijkt op een combinatie van lychee, mango en limoen, maar dan net anders. Dit bracht hem op een spannend idee: wat als we iets nuttigs met dit sap kunnen doen?

Flash forward naar het heden. Vanaf september dit jaar start een nieuwe sapfabriek in Ivoorkust met de jaarlijkse productie van 30.000 liter sap voor de eerste grote klant, het Ivoriaanse sapmerk Ivorio. Hierdoor zullen spoedig 5.000 cacaoboeren profiteren van een extra inkomstenbron door een product te leveren dat ze al verbouwen. Kumasi plant om de productie volgend jaar op te voeren naar 300.000 liter.

De uiteindelijke keuze viel op Ivoorkust in plaats van Ghana, wat een strategische beslissing was, volgens medeoprichter Linda Klunder. In 2023 verhuisde zij voor twee jaar naar Ivoorkust om samen met diverse partners de nieuwe fabriek op te zetten. ‘Ghana bood weliswaar de eerste inspiratie, maar de markt daar is gecompliceerd en sterk politiek gereguleerd. Voor een nieuwkomer is dat lastig. Ivoorkust kent ook strikte reguleringen, maar daar hebben we sterkere connecties en onze plannen voor lokale verwerking sluiten goed aan bij de ambities van de overheid,’ legt ze uit.

Financiering van de Chocolonely Foundation

Kumasi werkt samen met cacaohandelaar ETG/Beyond Beans voor de fabriek. Beyond Beans kent het cacaoboeren netwerk goed en zorgt dat de boeren de juiste training ontvangen. Ook voor de Chocolonely Foundation, die elk jaar 1 procent van de opbrengst van Tony’s Chocolonely ontvangt, is de cacaomarkt bekend terrein. De stichting investeerde in het benodigde kapitaal voor Kumasi. ‘Als stichting kunnen we ons permitteren om te investeren in projecten en bedrijven die de cacaoketen willen veranderen’, verklaart Anna Laven, voorzitter van de Foundation. ‘Dit is de eerste keer dat we een financiële bijdrage leveren aan een sociale onderneming waar grote commerciële partijen bij betrokken zijn. We zijn hier kritisch op, maar het voorstel van Kumasi voldeed aan onze voorwaarden: het dient de lokale gemeenschappen in Ghana en Ivoorkust en verhoogt de inkomens van boerenfamilies die ook aan Tony’s leveren op een innovatieve manier.’

Logistiek is 90 procent van het succes

De weg naar de fabriek was bezaaid met hindernissen. Het vinden van de juiste partners, financiering en vooral logistiek vereiste doorzettingsvermogen. ‘Een goed businessplan is één ding, maar de praktijk pakt altijd anders uit. Zeker als de infrastructuur en cultuur anders zijn dan je gewend bent’, deelt Klunder. ‘Toen we voor het eerst met een grote groep boeren zouden persen, kwam er niemand opdagen. Er bleek een begrafenis te zijn in het dorp. Dan kun je je hele Excel-planning wel vergeten en opnieuw beginnen. Flexibiliteit is cruciaal.’

Volgens Klunder is succes voor 90 procent afhankelijk van logistiek. Het netwerk van de duizenden cacaoboeren waar Kumasi mee samenwerkt is zeer gefragmenteerd, deels omdat zij vaak op kleine percelen van gemiddeld 2 tot 3 hectare werken. Een uitgebreid netwerk is nodig om voldoende sap te verzamelen. ‘Technisch gezien is wat we doen niet het allermoeilijkst. Maar het verzamelen van sap bij duizenden boeren, vooral met de slechte infrastructuur zoals modderige wegen, is een enorme uitdaging,’ legt ze uit.

Productie verhogen

Kumasi wil de productie van de fabriek de komende tijd verder verhogen. Daarvoor moet het bedrijf nieuwe markten aanboren. ‘Er zijn genoeg boeren en cacaosap. Nu willen we de andere mogelijkheden van het sap laten zien,’ zegt Klunder. Volgens haar zijn er tal van andere toepassingen voor het sap, zoals in frisdranken, als smaakmaker in chocoladevullingen, zuivel, ijs en cocktails. Kumasi onderzoekt ook nuttige toepassingen voor de schil van de cacaovrucht. Een deel van de afgedankte schillen wordt al verwerkt tot vloeren.

‘Uiteindelijk willen we onze afzet fiftyfifty verdelen tussen export en lokale consumptie’, vervolgt Klunder. ‘Cacao is traditioneel op de export gericht, maar sappen worden in West-Afrika veel gedronken. Lokale consumenten snappen meteen wat sap is, het past bij hun bestaande gewoontes. In Europa moet je nog uitleggen dat cacaosap geen chocolademelk is.’

Sap uit de cashewnoot

‘Kumasi is sterk in het creëren van afzetmarkten’, zegt Chocolonely Foundation-voorzitter Laven. ‘Het is indrukwekkend dat ze een lokale partij hebben gevonden die al grote hoeveelheden sap kan afnemen. Als de vraagkant niet op orde is, wordt het nooit wat. Inmiddels heeft Kumasi met een aantrekkelijk product laten zien dat het kan. Ook voor de Chocolonely Foundation zijn hier waardevolle lessen uit te trekken. In de toekomst willen we vaker dit soort innovatieve projecten ondersteunen.’

Klunder is van plan om de afvalstromen van nog meer tropische lekkernijen te valoriseren. ‘Er zijn zoveel voedselketens waar onbenutte kansen liggen. Neem de cashew. De noot is feitelijk slechts 10 procent van het geheel. De rest is een vrucht: de cashewappel. Wat kunnen we daarmee doen? Kumasi kan het startpunt zijn voor toegang tot nog veel meer producten.’

Dit artikel is eerder verschenen op Change Inc., het platform voor duurzaam nieuws in het bedrijfsleven.