Tryater viert succes: Uitverkocht ‘Ienakterfestival’ eert Fries amateurtheater!

Op een klein tafeltje in de drukke lobby van het Tryatergebouw aan de Oostersingel in Leeuwarden, omringd door een zee van koffiekopjes, rust een indrukwekkend geweer. Niemand lijkt er aandacht aan te schenken. De vrolijke groep eromheen, die zich tegoed doet aan gebak, is de eigenaar van het wapen. Later zal iemand met dit geweer klaarstaan om een wolf te schieten, maar voor nu viert het toneelgezelschap Kom mar op! uit Suwâld hier een feestje.

Dit jaar viert Tryater zijn zestigste verjaardag met verschillende evenementen, waaronder een eerbetoon aan het rijke Friese amateurtoneel waar het in 1965 uit voortkwam. Zes amateurgezelschappen, waaronder dus Kom mar op!, en twee gelegenheidsgroepen bestaande uit individuele spelers, hebben recent eenakters opgevoerd die speciaal voor deze gelegenheid zijn geschreven. Deze werden gepresenteerd tijdens het Ienakterfestival op 21 en 22 maart.

Johannes Keekstra, hoofd publiek bij Tryater, vertelt overweldigd te zijn door de respons op de oproep voor deelname. We staan bij een groot schema in de lobby, omgeven door overvolle tassen met toneelspullen die de groepen hebben meegebracht. Sommige voorstellingen waren al snel uitverkocht, en de betrokkenheid van zowel acteurs als publiek is groot. Het festival vormt vaak een vrolijke reünie van bekenden en familie.

Keekstra had vooraf gevraagd naar mijn beheersing van het Fries, aangezien dat de voertaal is. Mijn passieve kennis is redelijk, maar als dat niet zo was, zijn er altijd oplossingen te vinden; toegankelijkheid staat voorop bij het gezelschap. Bij het vijftigjarige jubileum experimenteerde men nog met simultaanvertaling via oortjes, maar inmiddels zijn er ‘smart glasses’ geïntroduceerd. Deze brillen tonen de vertaling onderin het gezichtsveld. Normaal gesproken wordt er met boven- of ondertiteling gewerkt, maar het Ienakterfestival blijft toch een beetje een besloten aangelegenheid; hoewel er ook niet-Friestaligen meedoen, en er bijvoorbeeld in ‘Een verlaten zwembad’ van Sanne Schuhmacher passages op haar verzoek in het Fries zijn vertaald door Peter Sijbenga.

De opzet van het festival

Vijf teksten worden door acht groepen opgevoerd; sommige teksten worden dus door meerdere groepen gebruikt. Zo speelt bijvoorbeeld ‘Kerreven’ (geschreven door Doutsen van Gosliga) zowel door de amateurclub Theater in de wijk uit Leeuwarden als door de gelegenheidsgroep Botervloot.

De kern van het verhaal: een authentieke, oude camping wordt overgenomen door de vakantieparkgigant Botervloot, tot groot verdriet van de vaste gasten die er vele mooie herinneringen hebben. Spontaan ontvoert een van hen de grote slechterik, de baas van Botervloot. Terwijl ze om de beurt de wacht houden, krijgen de personages en hun relatie tot hun bijzondere kampeerplek steeds meer diepte.

Elk gezelschap heeft een half uur om hun eenakter te spelen; het is fascinerend om de verschillende interpretaties van de regisseurs naast elkaar te zien. ‘Kerreven’ heeft een vleugje Tsjechov: net zoals de personages in de ‘Kersentuin’ van de beroemde Russische schrijver, halen de campinggasten continu herinneringen op. De nostalgie is sterk, maar geleidelijk wordt duidelijk dat verandering soms juist een goed idee is.

Opvallende thema’s

Ook andere stukken raken aan het thema van vasthouden en loslaten. ‘De Wolf’ door Maaike Bergstra, wordt naast Kom mar op! ook gespeeld door Toneelgroep Verder uit Drachten. Het stuk stelt de vraag wat we moeten behouden en wat beter losgelaten kan worden – waar zijn we eigenlijk bang voor? En ‘Een verlaten zwembad’, gespeeld door De Pionier Theatercreaties uit Dokkum, toont op een mooie en grappige manier hoe nostalgie niet altijd in de weg hoeft te staan van nieuwe ervaringen met nieuwe mensen.

Omdat er zoveel mensen individueel hadden gereageerd, en er ’te veel spelers’ waren voor het aantal personages, liet regisseur Brecht Wassenaar haar acteurs regelmatig van personage wisselen. In ‘Stijldansen voor senioren’ (ook gespeeld door Nut & Genoegen uit Easterlittens), een sterk script van Wessel de Vries, spelen de acht amateurs van Wassenaars gelegenheidsgroep Tryater Ienaks op een vloeiende manier zes totaal verschillende senioren, waarbij een simpel kledingstuk de verandering van personage aanduidt. ‘Dat leek me een leuke dynamiek’, zegt Wassenaar na afloop in de foyer. Ze repeteerden sinds november in het gebouw van Tryater, waar zijzelf als speler aan verbonden is. ‘We konden echt samen onderzoeken’, zegt zij. ‘Normaal werk je in zes weken naar het eindproduct, nu hadden we ruim de tijd.’ Ze lacht: ‘We moesten ook leren dansen.’

Stijldansen gaat eveneens over afscheid nemen en de moed om nieuwe dingen te omarmen – zoals je op een bepaalde manier verbinden aan mensen en situaties die je niet kent. Ook deze voorstelling is al uitverkocht. ‘We denken na over extra speelbeurten’, zegt Wassenaar. ‘Er zijn nog veel mensen die het willen zien. De reguliere groepen kunnen het stuk in hun eigen dorp opnieuw opvoeren, maar een gelegenheidsgroep kan dat natuurlijk niet.’ Intussen is het een hechte club geworden. Het thema van het stuk is zo eigenlijk samengevallen met hun huidige werkelijkheid. Hoe mooi is dat.