Zomerstop theaters: Kampen investeert in WKO-put, thermische jas en moderne toneeltoren!

In de zomerperiode, wanneer veel theaters hun deuren sluiten, vinden achter de gesloten gordijnen tal van activiteiten plaats. Van het installeren van nieuwe trekkenwanden en het uitvoeren van duurzaamheidsinitiatieven tot de jaarlijkse grote schoonmaak, er wordt volop gebruik gemaakt van de periode waarin er geen voorstellingen zijn. Theaterkrant gaat op ontdekkingstocht en onderzoekt wat er allemaal gebeurt in de theaterzalen gedurende de zomerstop.

Deze zomer, als je de immense 250-tons telescoopkraan op de Nieuwe Markt in Kampen passeert en de strikte doch rechtvaardige bouwopzichter bij de artiesteningang van de Stadsgehoorzaal ontmoet – mits je veiligheidsschoenen en een helm draagt – en je vervolgens een stoffige gang betreedt, zie je de scheuren in de muren van de toneeltoren. Projectmanager Henk Sips vertelt dat vroeger een sterke man handmatig de decors, soms wel honderd kilo zwaar, op en neer bewoog met de touwen.

Sinds 2004 heeft het theater geautomatiseerde trekkenwanden met dubbele remmen. Als deze remmen geactiveerd worden, legt Sips uit, komt er een enorme druk op de constructie te staan, vergelijkbaar met het plotseling remmen op een snelle fiets.

‘De krachten die dan vrijkomen zijn veel groter en drukken herhaaldelijk op het gebouw, niet slechts van één trekkenwand, maar van meerdere tegelijk. De oorspronkelijke structuur uit 1974 was hier niet op berekend.’ De scheuren werden vorige herfst zichtbaar tijdens de ‘nationale kierenjacht’, een initiatief om warmteverlies te beperken door alle gaten en kieren van het gebouw te isoleren.

Directeur Jelle Wouda vertelt dat het duidelijk was dat er snel actie ondernomen moest worden. ‘Als theatergezelschappen jaar na jaar hun decors moeten aanpassen om hier op te treden, zouden ze uiteindelijk Kampen overslaan.’ Daarom wordt er deze zomer een nieuwe stalen constructie in de bestaande toneeltoren geplaatst om de druk te verminderen (kosten: 1,5 tot 2 miljoen euro).

Deze verbouwing is slechts één onderdeel van een reeks ingrijpende aanpassingen. Er wordt gewerkt aan verduurzaming, tribunes worden vervangen, het theater stapt over van gas naar duurzamere energiebronnen, en het plein voor het gebouw krijgt een nieuwe inrichting. Er wordt ook een interne verbinding met de aangrenzende gebouwen, zoals de kerk uit 1227, gerealiseerd. Andere tegenslagen zijn de noodzaak om de fundering aan te pakken (circa 182.000 euro) en het verwijderen van asbest (circa 140.000 euro).

Het theater in Kampen, gebouwd in 1890, diende vroeger als ziekenhuis en school. De kleedkamers waren ooit klaslokalen, compleet met schoolbankjes en inktpotten; het oude strafhokje herbergt nu een luxe massagestoel. De grote zaal biedt plaats aan 470 bezoekers en de vlakkevloerzaal aan 120. Een groot deel van de programmering is gericht op de lokale gemeenschap; op voorstellingsdagen staat het plein vol met fietsen.

Op dit moment is echter al het meubilair en een deel van de tribune in de grote zaal bedekt met plastic. Het kleine vestzaktheater wordt gebruikt als opslagruimte, en de bouwvakkers houden pauze in de artiestenfoyer.

De renovatieprojecten zullen enkele jaren duren, maar vinden vooral plaats tijdens de vier zomermaanden. In de andere acht maanden van het jaar is het theater geopend en worden er 130 voorstellingen gegeven. De afgelopen drie jaar stonden in het teken van verduurzaming, een noodzakelijke stap volgens Wouda. ‘We hebben eerst de buitenkant aangepakt, isolatie vervangen, speciaal glas voor monumentale panden geplaatst, alles geschilderd. Begin dit jaar zijn ze begonnen met het aanleggen van de WKO-put.’

WKO, legt Sips uit, staat voor Warmte Koude Opslag: een enorme ondergrondse energieopslag die in de zomer warmte opslaat voor de winter, en in de winter kou bewaart voor de zomer. Sips werkt voor Sifapro, een bedrijf gespecialiseerd in de verduurzaming van monumentale panden en theaters. De WKO-put in Kampen bevindt zich tien meter van de gevel van het theater. Onder de bestrating van de Nieuwe Markt loopt een buizensysteem 90 meter diep, waaruit straks warm en koud water kan worden opgepompt voor verwarming of koeling van het theater.

Een WKO-systeem is volgens Sips bijzonder geschikt voor theaters vanwege de ‘interne warmtelast’ die ze genereren: elke avond brengen honderden mensen warmte mee, en ook de apparatuur zoals lampen, koelingen en versterkers zorgen voor warmte. Deze warmte werd voorheen vaak met airco’s naar buiten geblazen, maar met een WKO kan deze worden opgeslagen voor gebruik in koudere maanden. Dit kan op de lange termijn een aanzienlijke besparing opleveren, vooral als de energiekosten blijven stijgen, zoals verwacht wordt.

Wouda geeft aan dat ook de aangrenzende kerk en buurtbewoners van het plein uiteindelijk zullen profiteren van de WKO-put. Volgens de planning zal 90 procent van de verbouwingen tegen 2027 voltooid zijn, en een jaar later zullen alle details zijn afgerond. Maar tot die tijd blijft het theater gewoon voorstellingen aanbieden: vanaf eind oktober is het theater weer geopend voor publiek, die er, afhankelijk van het weer, comfortabel warm of aangenaam koel bij zullen zitten.