Willem Dafoe Belicht Belang Theater: “Nooit Essentiëler Dan Nu!”

Vandaag vieren we WereldTheaterDag! Elk jaar vraagt het International Theatre Institute een vooraanstaande persoonlijkheid uit de theaterwereld om een boodschap te delen met de theatergemeenschap. Dit jaar is de eer aan Willem Dafoe, artistiek leider van het Theater van de Biënnale van Venetië en medeoprichter van The Wooster Group. ‘Theater, als een allesomvattende kunstvorm, toont ons het verleden, het heden en wat onze wereld zou kunnen zijn.’

Ik ben acteur, voornamelijk bekend door mijn rollen in films. Echter, mijn ware passie ligt bij het theater. Van 1977 tot 2003 was ik onderdeel van de Wooster Group, waar ik originele producties creëerde en opvoerde in The Performing Garage in New York en internationaal toerde. Daarnaast heb ik samengewerkt met bekende regisseurs zoals Richard Foreman, Robert Wilson en Romeo Castellucci. Tegenwoordig ben ik de artistiek directeur van de Biënnale van Venetië. Mijn recente benoeming, gecombineerd met wereldgebeurtenissen en mijn verlangen om terug te keren naar het theater, hebben mijn overtuiging in de unieke en positieve kracht van theater verder versterkt.

In de vroege jaren van mijn betrokkenheid bij de Wooster Group, trokken onze voorstellingen vaak slechts een handjevol toeschouwers. We hadden een ongeschreven regel dat als er meer acteurs dan publiek waren, we de voorstelling konden afzeggen. Echter, we hebben nooit een voorstelling geannuleerd.

Veel van onze gezelschapsleden waren niet formeel opgeleid in theater, maar kwamen uit diverse achtergronden. We waren geen aanhangers van het motto ‘the show must go on’, maar voelden wel een sterke verplichting om onze interacties met het publiek voort te zetten.

We repeteerden vaak overdag en toonden ’s avonds onze werken als een work-in-progress. Soms werkten we jaren aan een stuk, terwijl we onszelf onderhielden met tournees van oudere producties. Langdurige projecten konden soms eentonig worden en repetities vermoeiend, maar de work-in-progress voorstellingen waren altijd opwindend, ondanks dat het kleine publiek soms een harde kritiek leek op onze relevantie.

Dit liet mij inzien dat, ongeacht het aantal toeschouwers, het publiek essentieel is voor het betekenis geven aan theater. Zoals het spreekwoord luidt: JE MOET ERBIJ ZIJN OM TE WINNEN. De gedeelde, realtime ervaring van een creatieve daad, die weliswaar georkestreerd en vormgegeven is, maar altijd uniek blijft, vormt zeker de ware kracht van theater. Sociaal en politiek gezien is theater belangrijker dan ooit voor ons begrip van onszelf en de wereld.

De ‘olifant in de kamer’ betreft nieuwe technologieën en sociale netwerken, die verbinding beloven maar mensen juist lijken te isoleren. Dagelijks gebruik ik mijn computer, hoewel ik geen sociale media heb. Ik heb mezelf zelfs opgezocht op het internet en AI gebruikt voor informatie. Toch kan niemand ontkennen dat echt menselijk contact lijkt te worden vervangen door interacties met apparaten. Hoewel sommige technologieën nuttig zijn, draagt het gebrek aan persoonlijk contact bij aan een crisis in waarheid en realiteit. Het internet kan vragen oproepen, maar het faalt vaak om de verwondering te vangen die theater kan creëren. Die verwondering is gebaseerd op aandacht, betrokkenheid en een spontane gemeenschap van aanwezigen.

Als acteur en theatermaker blijf ik geloven in de kracht van theater. In een wereld die steeds meer verdeeld en gewelddadig lijkt, is het onze taak als theatermakers om te voorkomen dat theater verwordt tot een louter commerciële activiteit gericht op vermaak, of een stoffige bewaarder van tradities. In plaats daarvan streven we ernaar om de kracht van theater te gebruiken om mensen, gemeenschappen en culturen te verbinden en vooral om ons te laten nadenken over onze toekomst… Goed theater daagt onze denkwijze uit en moedigt ons aan om te dromen over wat we nastreven.

We zijn sociale wezens, biologisch ontworpen om met de wereld te interageren. Elk zintuig is een poort naar ontmoeting, en door deze ontmoetingen begrijpen we beter wie we zijn. Via verhalen, esthetiek, taal, beweging en scenografie kan theater, als een complete kunstvorm, ons laten zien wat was, wat is en wat onze wereld kan zijn.