Bijna een halve eeuw na de première roept Annie M.G. Schmidts Foxtrot weer op tot veilige abortus
Bijna vijftig jaar na de eerste opvoering van de musical Foxtrot, geschreven door Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink, klinkt de oproep voor veilige abortus opnieuw luid en duidelijk. Geschreven in een tijd van politieke onrust rondom abortus, blijken de thema’s vandaag de dag nog steeds relevant.
In het begin van 1977, het jaar dat Annie M.G. Schmidt haar vierde musical schreef, was Nederland in de ban van hevige abortusdiscussies. PvdA-politici Jan Lamberts en Hein Roethof hadden al zeven jaar gewerkt aan een wetsvoorstel om abortus te legaliseren. Hun voorstel, mede ingediend door Els Veder-Smit en Aart Geurtsen, werd in september 1976 goedgekeurd door de Tweede Kamer, maar strandde in december in de Eerste Kamer, tot grote frustratie van de voorstanders.
De afwijzing van het wetsvoorstel zorgde voor grote woede binnen de vrouwenbeweging. Kort na de stemming verzamelden zich 7000 demonstranten op het Amstelveld, roepend om verandering en het recht op lichaamsautonomie met leuzen als ‘VVD, weg ermee’ en ‘Niet terug naar de breinaald’.
Schmidt volgde het nieuws op de voet en was diep geraakt door het onderwerp. In interviews benadrukte ze het belang van mondigheid en zelfbeschikking. “Mensen moeten zelf kunnen beslissen over hun eigen lichaam, en daarvoor is deze wet noodzakelijk,” zei ze.
KVP-minister van Justitie Dries van Agt maakte het zijn missie om de abortuskliniek Bloemenhove in Heemstede te sluiten, een kliniek die voornamelijk buitenlandse vrouwen hielp die in eigen land geen toegang hadden tot veilige abortus. In mei 1976 gaf Van Agt groen licht voor een politie-inval in de kliniek, maar hij had niet verwacht dat honderden vrouwenactivisten de kliniek zouden bezetten om sluiting te voorkomen. De bezetting duurde bijna twee weken.
Hoewel Schmidt bekend stond om haar steun voor emancipatie, hield ze zich afzijdig van radicaal feminisme en nam niet deel aan de bezetting. Toch was Foxtrot een duidelijke uiting van haar feministische idealen, wellicht haar meest feministische werk.
Schmidt had een persoonlijke connectie met het thema abortus. In de jaren dertig, toen ze nog studeerde, werd ze ongewenst zwanger en hielp een geschorste dokter haar met de abortus. Deze ervaring verwerkte ze jaren later in Foxtrot:
Over tijd
de eenzaamheid
verlatenheid
over tijd
wat dat betekent weet een vrouw alleen
dat hebben we dan met elkaar gemeen
De musical, met als hoofdpersoon Josien die haar eigen ervaringen met ongewenste zwangerschap doorleeft, werd Schmidt’s meest autobiografische stuk.
In 1977 sprak Schmidt met Elsevier over het belang van het onderwerp abortus op het toneel: “Het is essentieel dat dit probleem behandeld wordt, vooral nu, met de zedelijkheidswetgeving die ons decennia terugwerpt.”
Abortus werd inderdaad gezien als een taboe en de angst en paniek die vrouwen ervoeren als ze ongewenst zwanger waren, was enorm. Vrouwen probeerden met gevaarlijke methoden zoals breinaalden en zeepspuiten zichzelf te helpen, vaak met ernstige gevolgen.
De angst en de urgentie van deze situaties werden krachtig verwoord in Foxtrot, een musical die zowel door critici als publiek bejubeld werd om haar moedige onderwerpkeuze. Schmidt, dankzij haar reputatie, had de artistieke vrijheid om een duidelijk standpunt in te nemen, iets wat destijds als zeer gedurfd werd beschouwd.
De discussie over abortus is ook vandaag de dag nog relevant. Nog steeds is abortus onderdeel van het Wetboek van Strafrecht en de strijd voor lichaamsautonomie blijft voortduren. De roep vanuit Foxtrot voor toegankelijke en veilige abortusvoorzieningen blijft actueel, en de wens om abortus als een normale medische handeling te zien wordt steeds luider.
Met Josien geeft Schmidt expressie aan een vaak onderbelichte emotie rondom abortus: opluchting. “Ik ben VRIJ,” roept Josien uit, zodra ze de keuze maakt om haar zwangerschap te beëindigen, een keuze waar ze zelf volledig achter staat.
Sanne Thierens is auteur van Mjoeziekul: Hoe Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink de Nederlandse musical vormgaven. In mei verschijnt haar boek De bezetting: De strijd om abortuskliniek Bloemenhove en baas in eigen buik.
Vergelijkbare berichten
- Legendarische Actrice Roekie Aronds (95) Overleden: Een Tijdperk Ten Einde
- Bekende Actrice Elsje de Wijn op 82-jarige Leeftijd Overleden: Nederland Rouwt
- Ontdek de Nieuwe Musical van Beatrix: Een Koninklijke Show in een Exclusief Theater
- Bekende Kostuumontwerper Ilse Vermeulen (60) Overleden: Een Verlies voor de Modewereld
- Ontdek het leven van Liesbeth List: Wandeltour met Daan Bartels als gids!
Loes Bakker is onderwijsspecialist met jarenlange ervaring in beleid en praktijk. Haar bijdragen gaan over vernieuwing, digitalisering en pedagogische kwesties in het onderwijs. Ze legt onderwijsontwikkelingen kritisch bloot, altijd met een hart voor leerlingen, leerkrachten én een toekomstgericht onderwijssysteem dat iedereen gelijke kansen biedt.