Constantijn lanceert fonds voor scaleups: “Een vliegwiel voor Nederlandse innovatie!”

Deze week hebben Nederlandse startups zich gepresenteerd die in januari naar CES gaan, de meest omvangrijke technologiebeurs wereldwijd in Las Vegas. Traditiegetrouw reist Constantijn van Oranje, het gezicht van Techleap, met hen mee.

Onlangs is bekend geworden dat Techleap voor nog eens drie jaar verder kan. Het ministerie van Economische Zaken heeft hiervoor bijna 15 miljoen euro toegezegd. Dit is op zich positief, vertelt Van Oranje in een interview met MT/Sprout. Echter, net zoals in voorgaande jaren kan de organisatie hiermee niet al haar activiteiten financieren.

‘Dit budget is specifiek bedoeld voor onze werkzaamheden ter ondersteuning van deeptechscaleups en het versterken van het deeptechecosysteem. We zullen de organisatie opdelen in een stichting die zich richt op het gesubsidieerde deeptechprogramma en een bv voor de overige activiteiten.’

Zelfvoorzienend model

Het deeptechprogramma focust zich op ‘future compute’, betreffende technologieën als chips, quantum, fotonica, energie- en klimaattechnologie en mogelijk defensie. Voor programma’s zoals Rise, dat scaleup-ondernemers ondersteunt, dienen de deelnemers zelf te betalen.

Daarnaast moet de AI-hub, een initiatief van Techleap in samenwerking met andere partijen om een centrale plek voor AI-startups te creëren, gefinancierd worden uit huur- en sponsorinkomsten, waaronder die van Deloitte en de techbedrijven Nebius en Amazon Web Services.

‘Dit is een proces dat al drie jaar bezig is’, zegt Van Oranje. ‘Bij de vorige toekenning van subsidies werd al verwacht dat het community-werk rondom scaleups zelfvoorzienend zou zijn.’

Van Oranje zal de komende drie jaar zeker betrokken blijven, bevestigt hij. ‘Ik heb Techleap zes jaar geleden mede opgericht als opvolger van Startup Delta, dus ik ben gemotiveerd om door te gaan.’

Ondernemers investeren in ondernemers

Een nieuw initiatief van Techleap is het oprichten van een eigen investeringsfonds voor scaleups binnen het netwerk. Dit nog naamloze fonds is bedoeld om bedrijven in de groeifase te ondersteunen met bedragen tussen de 500.000 en 1 miljoen euro, als aanvullende financiering. ‘Dit biedt hen extra liquiditeit en kan waardevol zijn wanneer ze meer aandeelhouders nodig hebben bij toekomstige financieringsrondes.’

De grootte van het Techleapfonds staat nog niet vast, maar het is duidelijk dat het kapitaal afkomstig zal zijn van ervaren ondernemers binnen de Techleap-gemeenschap. ‘We werken met top ondernemers die hun tijd investeren in het coachen van andere ondernemers’, legt Van Oranje uit. ‘Zij stellen voor om ook te investeren om zo een band te onderhouden met de scaleups.’

Dit is een poging om wat Van Oranje ‘de heilige graal van een startup-ecosysteem’ noemt te realiseren: een zelfversterkend proces waarbij ervaren ondernemers hun kennis en nu ook hun kapitaal teruggeven aan de volgende generatie.

Verdienvermogen over het hoofd gezien

Dit alles is onderdeel van de bredere missie van Techleap: het stimuleren van een dynamische economie in Nederland, om onder andere onze welvaart te behouden.

‘Hiervoor is disruptieve innovatie noodzakelijk, en die komt niet van grote bedrijven zoals Philips of KLM. Disruptie is ook niet in het belang van deze gevestigde bedrijven. Ze zijn uiterst belangrijk, maar als je wilt dat onze economie blijft meegaan met nieuwe technologische ontwikkelingen, zoals nu met AI, dan moet je ervoor zorgen dat we onze kennis en expertise omzetten naar meer bedrijven die ook sneller kunnen opschalen.’

Van Oranje geeft vanzelfsprekend geen stemadvies. ‘Maar ik moet wel zeggen dat ik verbaasd ben over hoe weinig er de laatste tijd gesproken is over ons verdienvermogen en over hoe we concurrerend blijven als Nederland.’

En als er al een debat is, raken partijen verstrikt in details in plaats van de grote vragen te stellen, aldus de prins. Niet over hoe we de zorgkosten in de toekomst betaalbaar houden, maar over de hoogte van het eigen risico.

Consistent beleid

Zeker, minister Karremans van Economische Zaken heeft een ‘actieagenda’ naar de Kamer gestuurd om de start en groei van techbedrijven te bevorderen. Eerder kwam hij al met voorstellen om de R&D-uitgaven van Nederlandse bedrijven en de overheid te verhogen. ‘Deze brieven en agenda’s moeten nu ook worden uitgevoerd.’

Toegegeven, de invloed van Economische Zaken op andere ministeries is beperkt, terwijl het ministerie naast innovatie en startups ook de vergroening van Tata Steel en andere grote uitstoters moet begeleiden.

‘Er zijn ook nog de chemiesector, Schiphol, dat zijn allemaal belangrijke dossiers. Maar ergens moet er een rode draad zijn: waar willen we met Nederland naartoe? Welke keuzes maken we en hoe zorgen we ervoor dat we als overheid consistent zijn, zodat het voor bedrijven die willen investeren voorspelbaar wordt.’

Wat betreft de prioriteiten voor een nieuw kabinet heeft Van Oranje een duidelijke wens. ‘Mijn grootste wens is: laat alles nu gewoon met rust. En wees consistent. Wat we doen moet coherent zijn. Je kan niet een miljard bezuinigen op de universiteiten en toch verwachten dat er meer kennis en kennisvalorisatie komt.’

‘En ga dus ook niet, zoals de Tweede Kamer deze zomer besloot, de belasting op de winsten van investeerders verhogen terwijl we aan de andere kant via onder meer Invest-NL publiek geld uitzetten bij dezelfde venture capital-bedrijven.’

Kapitaal wél een probleem

De beperkte doorgroei van Nederlandse startups naar internationale scaleups is een probleem waar Techleap al langer de aandacht op vestigt. Een recent artikel in het economenvakblad ESB concludeerde dat niet een tekort aan kapitaal, maar vooral een gebrek aan talent en een goed werkende interne Europese markt de belangrijkste groeibarrières vormen.

Dit is volgens Van Oranje te simplistisch. ‘Heeft Estland dan een grote markt? Of Israël? Daar zijn toch indrukwekkende unicorns ontstaan.’

Er is zeker een tekort aan kapitaal dat de groei belemmert. ‘Vergeleken met de VS, waar echt een overvloed aan kapitaal is, zijn Europese investeerders terughoudender en wachten liever af. Dit is ook één van de grootste problemen van Europa. Daarom kan AI ook zo snel ontwikkelen in Amerika en niet hier. Daar wordt veel geld geïnvesteerd in misschien niet de beste bedrijven. Dat weet je als venture capital-bedrijf niet vooraf, maar het wordt toch geïnvesteerd.’

Pensioengeld kan het verschil maken

Voor bepaalde sectoren is het verschil tussen wat scaleups de komende jaren nodig hebben en wat er momenteel wordt geïnvesteerd enorm. ‘Om alle future compute-bedrijven die wij kennen te laten groeien, is er de komende jaren 2,3 miljard euro nodig. Alleen in Nederland, ja.’

Er wordt vaak gezegd dat pensioenfondsen meer zouden moeten investeren in Nederlandse startups. Dit gebeurt inmiddels: metaalpensioenfondsen PME en PMT zijn al jaren klant bij Innovation Industries, de deeptech-investeerder die zijn fondsen met honderden pensioenmiljoenen heeft gevuld.

‘Pensioenfondsen willen absoluut meer doen en ik denk dat ze het ook echt gaan doen. Ze verdelen het alleen tussen impact, clean tech waarbij het niet uitmaakt of de windmolens of zonnepanelen in Nederland of elders staan, en venture capital’, legt Van Oranje uit. ‘Wat mij betreft mogen ze investeren in buitenlandse venture capital-fondsen die daardoor dan ook meer in Nederland gaan investeren. Want je wilt dat de beste venture capital-fondsen van de wereld hier in Nederland actiever worden.’

VS nog altijd de beste plek

Van Oranje vertrekt in januari samen met tientallen startups naar de VS, waar ook nu nog volop kansen liggen voor Nederlandse ondernemers. ‘Dit is een tijd om te kijken of je talent, en ook wetenschappelijk talent, naar Europa kunt halen.’

Maar voor startups blijft de VS onbetwist de beste locatie. ‘Twee weken geleden was ik in San Francisco en daar gaat het alleen maar over AI, heel weinig over politiek. Er is simpelweg geen andere plek op de wereld, behalve misschien China, waar de ontwikkelingen zo snel gaan, en waar zoveel mensen zoveel kennis hebben.’