Geniaal of Genadeloos? Het Omstreden Leiderschap van Bunq’s Ali Niknam!

Bij neobank Bunq is interne communicatie strikt gereguleerd; berichten moeten in ‘robospeak’ geschreven worden, compleet met precieze datums zoals ‘20160701 1700 AMS’, waarbij ‘AMS’ voor Amsterdam staat. Berichten aan Ali Niknam die niet aan deze norm voldoen, worden ongelezen teruggestuurd met het verzoek ze te herschrijven.

Dit is slechts een van de vele voorbeelden uit het boek “Ali Niknam, de eenzame strijd van een techmiljardair” die illustreren hoe strak Niknam de touwtjes in handen houdt bij Bunq. Hij heeft een scherp oog voor detail en efficiëntie, maar critici beschrijven zijn leiderschapsstijl als controlerend en weinig empathisch.

Misschien is het echter noodzakelijk om afstand te nemen van de vergadercultuur en dienend leiderschap zoals we dat in het Nederlandse bedrijfsleven vaak zien?

Bunq schudt de bankenwereld op

In 2015 lanceerde Niknam Bunq, waarmee hij als techbedrijf de traditionele bankenwereld opschudde met klantgerichte innovaties. Meer dan tien jaar later heeft Bunq 22 miljoen gebruikers met een gezamenlijk vermogen van 8,5 miljard euro, voornamelijk vanwege de aantrekkelijke rente die Niknam biedt. Bunq concurreert inmiddels op niveau met andere neobanken zoals Revolut en N26.

Dergelijke prestaties lijken Niknam gelijk te geven. Eerder had hij al succes met zijn domeinnamenbedrijf TransIP en The Datacenter Group, die nu ook miljarden waard zijn.

Maar succes heeft zijn prijs, zoals de lezers van het nieuwe boek over Niknam en Bunq van NRC-journalisten Stijn Bronzwaer, Joris Kooiman en Merijn Rengers snel zullen ontdekken.

Onthullende artikelen van NRC

NRC heeft de afgelopen jaren intensief verslag gedaan van Niknam en zijn bank, met onthullende artikelen over conflicten met mede-oprichters, werknemers en zelfs met De Nederlandsche Bank, die Bunq een boete oplegde voor onvoldoende antiwitwascontroles.

De berichtgeving toont ook hoe chaotisch het er soms aan toe ging binnen de bank, en hoe klanten het slachtoffer werden van oplichters omdat Bunq gebruiksgemak boven fraudepreventie stelde. Niknam toonde weinig medeleven voor deze gedupeerde klanten, soms voor meer dan honderdduizend euro opgelicht na telefonische trucs.

Ali zet privédetectives in

Niknam instrueerde zijn omgeving om niet mee te werken aan het boek. Dat is niet ongebruikelijk voor grote ondernemers. NRC ontving dreigende advocatenbrieven van Bunq’s advocaat, en zelfs voormalige werknemers kregen intimiderende berichten omdat Niknam vermoedde dat zij met de auteurs hadden gesproken.

Bunq ging zelfs zover dat ze een privédetective inschakelden en rechtszaken aanspanden tegen minstens drie ex-werknemers. Een voormalige commissaris die met de journalisten had gesproken, werd door de advocaat van Bunq gedwongen om een opname van dat gesprek te delen met de bank.

Deze werkwijze is ook in het boek belicht. Maar waarom was dit boek nodig? “Het is uitzonderlijk dat iemand drie zo succesvolle bedrijven opricht, vooral in een sector die lastig te penetreren is,” zegt mede-auteur Kooiman.

Wie betaalt de prijs?

‘Hij brengt zijn eigen verhaal heel sterk naar voren. Maar er was nooit een goede journalistieke zoektocht naar wat er achter dat succes zit. Wie betaalt daarvoor de prijs?’ Dat het boek meer over de ‘vent’ gaat dan de ‘tent’ bleek gaandeweg het tweejarige project de logische keuze, zegt Kooiman. ‘Hij is bepalend voor hoe zijn bedrijven opereren.’

Die solistische stijl is een patroon vanaf de vroege ondernemersjaren van Niknam, die op zijn zevende met zijn ouders van Iran naar Nederland verhuisde en opgroeide in Gouda. Dat begint al bij TransIP. Kooiman: ‘Hij schrijft er zelf over dat hij is klemgezet door zijn compagnons die hij jarenlang blind vertrouwde.’ In het boek kun je lezen hoe Niknam de twee medeoprichters verweet dat ze niet of onvoldoende presteerden en ze buiten belangrijke beslissingen hield. Uiteindelijk spanden ze een rechtszaak aan die uitliep op een schikking waarbij ze werden uitgekocht.

Ook bij Bunq wordt zijn compagnon ontslagen nadat hij op een zijspoort is beland, vlak voor de lancering van de app. ‘Dat is echt een patroon in zijn carrière.’

Sfeer bij Bunq slaat om na jongensavontuur

De eerste jaren van Bunq omschrijft Kooiman als het geijkte spannende jongensavontuur, maar als na de succesvolle lancering de groei achterblijft slaat de sfeer binnen Bunq om. ‘De interne druk neemt toe, en hij gaat dan in een onverdunde vorm zijn ideale bedrijfscultuur neerzetten.’ Dat leidt tot een groot personeelsverloop – werknemers voor wie bunq hun eerste baan is – 70 procent van het totaal – houden het gemiddeld elf maanden vol.

Mensen met meer ervaring haken soms eerder af. Een succesvolle reclamemaker vertelt in het boek hoe bevlogen en visionair Niknam overkwam. Hij wilde nog een paar dagen meelopen om te zien of hij bij de cultuur van bunq paste. Daar zag hij hoe Niknam zijn marketingmedewerkers afbrandde. Ze waren te dom, ze snapten het niet, hij behandelde hen zonder respect. De man hield het na die paar dagen voor gezien.

Eenzame techmiljardair

Niknam verspeelt veel vriendschappen, al blijft een klein groepje mensen, waaronder oud-collega’s uit zijn TransIP-tijd, hem trouw. ‘Die kunnen zijn manier van werken goed hebben en hebben blijkbaar een manier gevonden om ermee om te gaan.’ Toch is de ondertitel van het boek de eenzame strijd van een techmiljardair. ‘Of hij zich ook eenzaam voelt? We wilden niet gaan psychologiseren over zijn karakter, daarvoor zijn we niet opgeleid en het past ook niet bij een journalistiek boek.’

De eenzaamheid uit de ondertitel van het boek duidt vooral op zijn manier van ondernemen. ‘Samenwerkingen lopen bij hem vaak snel dood, of het nou gaat om medewerkers, oude vrienden of zakenpartners. Daar zit een heel eenzaam element in. Hij benoemt dat trouwens ook zelf, onder meer op een podium.’

Leiden in de stijl van de techbro’s

Een belangrijke vraag die de auteurs stellen, is of de manier van leiden van Niknam, in de stijl van de nietsontziende techbro’s in de VS, een voorwaarde is voor het succes van innovatieve snelgroeiende bedrijven. Het antwoord laten ze over aan hun lezers. ‘We hebben geprobeerd een gebalanceerd boek te schrijven waarin mensen op basis van de feiten hun eigen oordeel kunnen vormen. Dat oordeel is niet aan ons.’

Enerzijds: ‘Zijn drive en energie hebben hem gebracht waar hij nu is. Maar de moeite die hij heeft om samen te werken en echt naar mensen te luisteren kan wel een rem zetten op verdere groei. Zijn wil is wet, en zelfs commissarissen vertelden ons hoe moeilijk het is om aan strategische discussie met hem te voeren.’

Revolut trok wél grote investeerders

Niknam heeft, afgezien van de Britse investeerder Pollen Street Capital, waarmee hij ook al een ruzie voor de rechter uitvocht, Bunq zelf gefinancierd. ‘Hij heeft weleens gezegd: ik zou nog liever een nier verkopen dan een belang in mijn bedrijf.’ De ondernemer heeft ook wel diepe zakken, maar collega Revolut haalde wél grote investeerders aan boord en kon daardoor veel harder op marketing inzetten. Het begon in dezelfde tijd als Bunq en claimt een waardering van 115 miljard dollar.

Revolut kreeg onlangs in de VS een eerste goedkeuring van de autoriteiten om daar als bank actief te worden, terwijl Bunq eerder dit jaar juist nul op het rekest kreeg.

Bunq werd een spaarbank

De manier waarop Bunq tegenwoordig zijn geld verdient is daarbij ook niet wat Niknam aanvankelijk voor ogen had, zegt Kooiman. ‘In het laatste jaarverslag zie je dat de abonnementsinkomsten gelijk blijven of zelfs licht dalen. De groei komt vooral uit de rentemarge die wordt gemaakt op het spaargeld van klanten. Op het moment dat Bunq in 2022 zijn spaarrente flink verhoogde, werd het de facto een spaarbank.’

De missie van Niknam is dus volgens Kooiman nog niet voltooid. ‘Hij is nu op een interessant punt beland. Zijn oorspronkelijke idee was een zuivere bank die simpelweg geld vraagt voor haar dienstverlening, in plaats van te verdienen aan rentemarges en verborgen kosten. Dat businessmodel is moeilijker gebleken dan hij in 2013 had voorzien. Ik denk dat zijn plan pas echt geslaagd is als hij ook echt doorbreekt in Amerika, bij zijn oorspronkelijke doelgroep van digital nomads.’