Junadry Leocaria bij Dansdagen: ‘Zichtbaar ≠ gehoord’

Op vrijdagmiddag opende De Nederlandse Dansdagen met de sessie De Staat van de Nederlandse Dans – in beweging. Tijdens die bijeenkomst sprak danseres en choreografe Junadry Leocaria de volgende woorden.

mijn lijf stapte de studio binnen
nog voordat ik besefte
dat het een lijf was
waarover men een mening zou hebben.

dat men zou kijken.

Niet naar hoe ik beweegde.

Maar naar mijn silhouet. Mijn voeten. Mijn haar.
Mijn heupen. Mijn vrouw-zijn.

En vooral: mijn huid.

Alsof mijn lichaam
al iets vertelde
voordat mijn stem klonk.

Mijn lichaam is een lichaam met een verleden. Met herinneringen en een eigen taal.

Het draagt bewegingen
die ouder zijn dan ikzelf.

Ritmes
die mijn lijf soms begrijpt
nog voordat mijn verstand het kan plaatsen.

Mijn lichaam bewaart
wat ik nooit formeel leerde, maar toch nooit vergat.

Ik leerde dansen
door te luisteren
naar ritme,
naar ademhaling,
naar de ruimte tussen twee tellen. Naar 5,6,7,8… Adem.

Loslaten.

Weer opnieuw.

Langer, Dieper, Hoger, Verder, Strakker.

Glimlach.

Niet te overdreven.

Maak contact

Fijn.

Maar niet té fijn.

Krachtig.

Maar blijf vrouwelijk.

Sensueel.

Maar niet seksueel.

Cultureel.

Maar niet té cultureel.

Waacking, Hiphop, Tambú maar niet te zwart.

Oorspronkelijk.

Maar wel passend.

Authentiek, maar wel passend…

Ik leerde dansen
door naar muziek te luisteren. Maar ergens tussen die eerste en de laatste tel begon ik ook te luisteren naar blikken.

Naar hoe een lichaam geacht wordt te staan.
Hoe een vrouw geacht wordt te bewegen. Hoeveel ruimte ze mag pakken
zonder al “te veel” te zijn. Ik hoor niet te veel te zijn.

Te vrouwelijk. Te rond. Te donker.
Te exotisch. Te knap. Te oud. Te zichtbaar.
Te aanwezig…. Te dramatisch. Te politiek. Te eerlijk!

En soms:

Soms ben je precies zoals gewenst.

Maar precies naar wiens maatstaf?

We spreken in de dans over VRIJHEID.

Gingen we niet allemaal weleens naar danslessen omdat bewegen je een gevoel van vrijheid gaf? Vrijheid in expressie, durven tonen wie je bent.

De danssector zegt:

Het lichaam is vrij.

Maar klopt dat echt?

Is een lichaam vrij wanneer het
zich moet schikken naar het beeld van iemand anders?

Wanneer een vrouw
haar lichaam tot in de perfectie moet vormen
zodat het past in een kostuum
dat nooit voor haar ontworpen is?

Wanneer haar littekens
niet in het plaatje passen?

Wanneer ouder worden
als een nadeel wordt gezien?

Wanneer kracht
alleen gewaardeerd wordt
als die er ook mooi uitziet…..

En vergeet niet… voor jou twintig anderen.

Wanneer we een lichaam bewonderen,

zien we dan
een mens?

Of enkel
een uiterlijke esthetiek?

Het lichaam is vrij.

Maar hoe vrij is dat lichaam…

Als maatstaven gestoeld zijn op vooroordelen
die men niet uitspreekt?

Wanneer een culturele beweging
geprezen wordt om haar “authenticiteit”,
maar de draagster ervan
niet altijd wordt erkend in haar volledige menselijkheid? Laat staan als de eigenaar ervan.

Cultuur is geen kostuum, cultuur woont in lichamen.

In schouders.
In voeten.
In haar.
In heupen.
In gebaren die van generatie op generatie
worden doorgegeven.

Cultuur zit in je.

In hoe je loopt.

In hoe je kijkt.

Hoe je ruimte inneemt.

Hoe je handen spreken
wanneer woorden tekortschieten.

Cultuur is geen kostuum, cultuur zit in je.

Je kunt het niet even aantrekken voor een voorstelling
en na het applaus weer uittrekken. En toch gebeurt het.

“En wie beslist dan eigenlijk
wat cultuur inhoudt?”

We nemen bewegingen over
zonder altijd de mensen mee te nemen
die ze betekenis gaven.

We lenen vormen,
maar vergeten soms de verhalen erbij.

We loven het ritme,

maar vragen niet wie er ooit
voor dat ritme heeft moeten strijden, met lijf en bloed!

En die strijd gaat door… Met lichaam, ziel en geest.

***Kijk omhoog door de kerkramen.

Het vrouwelijke lijf heeft lang een podium gekregen, zonder altijd ook een stem.

Het mocht mooi zijn.
Het mocht sensueel zijn.
Het mocht kwetsbaar zijn.

Maar mocht het ook boos zijn?

Zacht zonder zwak te zijn?

Een lichaam dat verandert?

Misschien moeten we stoppen met vragen:

“Hoe ziet de danser eruit?”

En vaker vragen:

“Wat vertelt zij?”

Misschien…
begint verandering
niet op het podium.

Maar met een andere manier van kijken.

Oefenruimtes waar uiteenlopende lichamen
niet worden gezien als uitzondering,
maar als deel van de mogelijkheden.

Met docenten die snappen
dat discipline niet hetzelfde is als controle.

Een nieuwe manier van kijken

In de spiegel.

In de casting.

In het gesprek
dat men vaak niet aandurft.

Met plekken waar culturele identiteit
niet dient als decor,
maar wordt erkend als kennis en ervaring.

Waar representatie
meer inhoudt dan
simpelweg iemand op het podium zetten.

Want zichtbaar zijn
betekent niet automatisch
dat je gehoord wordt.

En meedoen
is niet hetzelfde
als echt ruimte krijgen.

Ruimte geven betekent:

kunnen spreken.

kunnen twijfelen.

kunnen weigeren.

kunnen veranderen.

kunnen bestaan
zonder eerst te hoeven bewijzen
dat je voldoende bent.

Ruimte geven betekent ook luisteren.

Het betekent macht delen.

Het betekent durven zeggen: “Ik weet het niet.”

En daarna
niet zelf het antwoord bedenken,

maar echt luisteren.

Naar haar.

Naar hem.

Naar hen.

Naar lichamen
die jarenlang
hebben geleerd
stil te blijven.

Ik verlang naar een danswereld
waarin een meisje haar lichaam binnenstapt
zonder dat ze zich eerst hoeft te verontschuldigen.

Waar haar lichaam niet wordt teruggebracht
tot louter vorm.

Waar haar vrouw-zijn
geen rem is
en ook geen esthetisch concept.

Waar verschil niet iets is
wat af en toe op het podium verschijnt
om diversiteit af te vinken.

Maar iets dat
de dans zelf verandert.

De muziek verandert.

De verhalen veranderen.

Onze blik verandert.

Dus ja,

laten we kritisch zijn.

Op de spiegel.
Op de traditie.
Op de canon.
Op degenen die bepalen wat mooi is.
Op wie ruimte krijgt.
Op wie wordt geïmiteerd
en wie werkelijk gehoord wordt.

Maar laten we vooral bouwen.

Aan een dansvloer
waar meer voeten welkom zijn.

Aan een podium
waar meerdere verhalen naast elkaar kunnen bestaan.

Aan een toekomst
waarin een lichaam niet eerst
door een poortwachter hoeft te worden beoordeeld voordat het kunst kan maken.

Want het lichaam is geen probleem
dat opgelost moet worden.

Het lichaam is het verhaal.

Het draagt waar we vandaan komen.

Het draagt wat ons is aangedaan.

Het draagt wat we hebben doorstaan.

En het draagt ook
wat nog veranderd moet worden.

Dus laten we bewegen.

Niet alleen om bekeken te worden,
maar om iets in beweging te brengen.

Een schouder.

Een heup.

Een stem.

Een generatie.

En misschien,

heel misschien,

een hele danswereld.

Want zolang het lichaam beweegt,
is de toekomst nog niet bepaald.

 

Junadry Leocaria (1985, Willemstad, Curaçao) is een veelgeprezen danseres, choreografe, coach, docent en performer. Ze werkt op het snijvlak van theater, Afro-Caribische verhalen en urban dance en is bekend om haar herkenbare bewegingsvocabulaire en sterke podiumprésence. In 2023 ontving ze de Innovatieprijs van de Nederlandse Dansdagen Maastricht.

foto Sjoerd Derine