Het Betoverende Wereldje van de Kermis
De kermis is voor velen synoniem aan magie, ontspanning en plezier. Hoewel we tegenwoordig vele alternatieven hebben om aan deze behoeften te voldoen, blijft de kermis een unieke plek die meer biedt dan alleen vermaak; het was ooit een centrum voor kennis, technologie, wetenschap en theater.
De hedendaagse kermis richt zich voornamelijk op extreme fysieke ervaringen. Bezoekers worden in grote metalen constructies geplaatst waar ze blootgesteld worden aan hoge snelheden, aanzienlijke hoogtes, vrije vallen, intense schokken, draaibewegingen en omkeringen, vergelijkbaar met ervaringen in themaparken. Het is een wereld die zich focust op de adrenaline van het moment.
Een eeuw terug bood een bezoek aan de kermis een veel breder en rijker palet aan emoties en sensaties: van verbazing en verwondering tot een diepe interesse en nieuwsgierigheid naar het onbekende, het ‘exotische’ en het bizarre, en naar de nieuwste technische innovaties en ontdekkingen. Dat men op een hedendaagse kermis iets zou kunnen leren over de wereld, de natuur en de vooruitgang in wetenschap en techniek is tegenwoordig minder voor de hand liggend door de nadruk op lichamelijke sensaties, maar dat was vroeger een integraal onderdeel van de kermiservaring aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.
Het Boek: Foorwonder. Betovering, wetenschap en spektakel op de kermis
Het boek behandelt dit brede scala aan ervaringen en focust op de periode van het fin-de-siècle, waarin nu strikt gescheiden domeinen zoals wetenschap, technologie, magie, entertainment en theater op intrigerende wijze met elkaar verbonden waren en zelfs in elkaar overvloeiden.
Met honderden kleurrijke en vaak paginagrote afbeeldingen – posters, schilderijen, tekeningen en foto’s – brengt het boek de bruisende sfeer van de kermis uit eind negentiende eeuw tot leven. Deze kermis had alles van anatomische musea en mechanische theaters tot technologische innovaties zoals de stoommachine, cinematografen, toverlantaarns en driedimensionale beelden, evenals exotische dieren, abnormale lichamen en sprekende objecten, met magische shows van goochelaars, illusionisten en waarzegsters. Het is een wereld die in die vorm en met die veelzijdigheid niet meer bestaat, waarin wetenschap, techniek, magie en spektakel elk hun eigen verspreidingskanalen hebben ontwikkeld.
Foorwonder is geen academische studie, maar een verzameling van korte, rijk geïllustreerde en vlot geschreven essays over wat de kermis eind negentiende eeuw te bieden had. Het boek is beknopt over de pre-historie van de kermis, die teruggaat op een mix van jaarmarkten en religieuze praktijken uit de Middeleeuwen, en legt de nadruk op de maatschappelijke hoogtijdagen van de kermis aan het einde van de negentiende eeuw, op de grote impact van de ontwikkeling van visuele en mechanische technieken, van de koloniale verbeelding, van de aandacht voor exotische dieren, voor afwijkende lichamen en voor de wereld van het occulte en het spiritisme.
Het boek behandelt ook de sociale en culturele aspecten van de kermis, gezien als een ‘carnavaleske’ plek waar nieuwe sociale verhoudingen en rollen werden gepresenteerd en mogelijk gemaakt, waar zowel de gegoede burgerij als de arbeider vertier vonden, en waar meisjes en jonge vrouwen zich wat vrijer konden gedragen. Het stelt vragen bij de burgerlijke norm en normaliteit door de getoonde afwijkende lichamen in de kermisattracties.
Foorwonder is een belangrijke bijdrage aan de geschiedenis van een culturele praktijk die nog steeds bestaat, zij het in een andere, moderne vorm. Het boek is een concreet resultaat van het onderzoeksproject ‘Science at the Fair’ aan de Universiteit Antwerpen, gecoördineerd door Nele Wynants, en het resultaat van een samenwerking met het Gentse museum ‘Het Huis van Alijn’. De bijbehorende tentoonstelling loopt tot 26 april 2026. Het belang van dit soort onderzoek wordt nog versterkt door het feit dat sinds 2024 de Belgische en Franse kermiscultuur zijn erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid door UNESCO.
Foorwonder. Betovering, wetenschap en spektakel op de kermis, onder redactie van Nele Wynants, uitgegeven bij Lannoo, 2025, 208 pagina’s, € 29,99
Vergelijkbare berichten
- Eeuwige Zonsverduistering Nadert: Bekijk de Volledige 6 Minuten en 23 Seconden
- Vertrouwen in Nederlandse wetenschap stijgt: Ontdek de positieve trend!
- Top 10 Theatercadeaus: Perfect Voor Sinterklaas en Kerst!
- Oos Kesbeke over nieuw seizoen: Wat een verrassing! Hoe is dit mogelijk?
- Archeologen vinden prachtig bewaarde kerk: Romeins ziekenhuis in Turkije onthuld!
Loes Bakker is onderwijsspecialist met jarenlange ervaring in beleid en praktijk. Haar bijdragen gaan over vernieuwing, digitalisering en pedagogische kwesties in het onderwijs. Ze legt onderwijsontwikkelingen kritisch bloot, altijd met een hart voor leerlingen, leerkrachten én een toekomstgericht onderwijssysteem dat iedereen gelijke kansen biedt.