Terugblik op de Toneelstiltes van 2025
Als Theaterkrant-recensent en liefhebber van overzichten, reflecteert Sander Janssens aan het einde van 2025 op het theaterjaar door middel van lijstjes. Vandaag staat in het teken van de meest indrukwekkende toneelstiltes.
Het moment waarop het licht in de zaal dooft en de voorstelling nog moet beginnen, heeft altijd iets betoverends. Het rumoer in de zaal ebt weg en maakt plaats voor een gespannen stilte. Het podium is dan nog onbeschreven, klaar om gedurende anderhalf uur een metamorfose te ondergaan, hoewel het fysiek onveranderd blijft.
Deze initiële stilte, die bijna elke voorstelling kenmerkt, keert vaak terug vlak voordat het applaus losbarst. Het is een stilte die soms slechts een fractie van een seconde duurt, maar soms ook langer voelt omdat het publiek er nog niet klaar voor is om de betovering te verbreken. Het is een stilte die tegen beter weten in stand gehouden wordt.
We spreken vaak over hoe acteurs met tekst omgaan, maar hoe zij met stilte omgaan is minstens zo belangrijk: de kunst van het zwijgen. Hoe maak je stilte hoorbaar, hoe betrek je zelfs het derde balkon bij een onderdrukte sneer, of een liefdesverklaring die je niet over je lippen krijgt?
Elke stilte in het theater koester ik: van de lang uitgerekte stiltes tot de stiltes die onverwachts komen en je omverwerpen. De stilte die samenzweerderig, pijnlijk, ongemakkelijk is, of – misschien wel het allermoeilijkst – gewoonweg mooi is en daarom even mag bestaan.
In een wereld vol lawaai en wantrouwen bieden deze toneelstiltes een krachtig tegenpunt: ze zijn de betekenisvolle witregels tussen twee zinnen waarin de toneelschrijver vertrouwt op de acteur en de acteur op het publiek, momenten waarop veel gebeurt juist omdat er even niets gebeurt.
1.
De indringende stilte van Humbert Humbert in F*ck Lolita
Joep van der Geest bracht zijn rol als Humbert Humbert, die tot zwijgen is gedoemd, tot leven met complexe blikken en een veelzijdige lichaamstaal: soms bedrieglijk rustig, dan schijnbaar berouwvol of onderdanig, geïntrigeerd, begerig, verveeld, speels, grillig of dreigend. Terwijl hij zweeg, nam Lolita het woord als haar wapen: zij sprak, leefde, bestond.
2.
De klassieke stilte van huiskamerdrama in Katwijk
‘Ik ben niet verantwoordelijk voor jouw mislukte leven!’ snauwt een moeder naar haar dochter midden in Katwijk. De stilte die volgt is geladen met pijn, onmacht en moeizaam gewonnen liefde, en beide personages realiseren zich dat dit verwijt onuitwisbaar is. De voorstelling zit vol met deze pijnlijke huiskamerstiltes. Ook treffend is het confronterende getik van bestek tijdens een gespannen, stille maaltijd.
3.
De stille hoop in Cabaret Siberia
In het aangrijpende Cabaret Siberia hielden twee variétéartiesten hoop in zeer donkere tijden. Hun veerkracht vonden ze niet zozeer in woorden, maar in de stiltes tussen de woorden. In die stiltes ontstond ruimte voor magie en verbeelding. Voeg magie en hoop samen, en er ontstaat iets bijzonders.
Op de foto: Joep van der Geest als de bijna geheel zwijgende Humbert Humbert (rechts), naast Keja Klaasje Kwestro in F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel, gefotografeerd door Sofie Knijff.
Vergelijkbare berichten
- Jack Timmermans verlaat na 30 jaar de Stilte: Een tijdperk ten einde!
- Ontdek het leukste publiek van 2025: Een jaar vol verrassingen!
- Patrick Laureij stopt show door hulphond: Wat gebeurde er in de zaal?
- Ontdek nu: Wie zijn genomineerd voor de VSCD Dansprijzen 2025?
- Nina van Tongeren verovert Charlotte Köhler Stipendium 2025: Ontdek haar unieke talent!
Loes Bakker is onderwijsspecialist met jarenlange ervaring in beleid en praktijk. Haar bijdragen gaan over vernieuwing, digitalisering en pedagogische kwesties in het onderwijs. Ze legt onderwijsontwikkelingen kritisch bloot, altijd met een hart voor leerlingen, leerkrachten én een toekomstgericht onderwijssysteem dat iedereen gelijke kansen biedt.