Ontdekking oudste grottekening ooit: Kan onze kijk op menselijke historie veranderen!

Het was een meesterwerk van de Cro-Magnonmens.

Europa wordt mogelijk niet langer gezien als de bakermat van de symbolische menselijke cultuur. Internationale wetenschappers hebben namelijk een handstencil in Indonesië ontdekt dat bijna 68.000 jaar oud is, wat het tot het oudste bekende rotstekening maakt, volgens een studie die woensdag is gepubliceerd in het tijdschrift Nature.

“Mensen die leefden in wat nu Oost-Indonesië is, maakten al veel eerder rotstekeningen dan voorheen werd aangenomen,” schreven de auteurs bij het beschrijven van het ondergrondse kunstwerk in een artikel in The Conversation.

Ontdekt in kalksteengrotten op het eiland Sulawesi, toont het oude stencil een rode omtrek van een hand. Het is gemaakt door pigment over een tegen de rots gedrukte hand te blazen, vergelijkbaar met een prehistorisch vingerverfschilderij.

Door sporen van uranium in de minerale afzettingen die het werk bedekken te analyseren, konden onderzoekers bepalen dat het minstens 67.800 jaar geleden is gemaakt, waardoor andere rotstekeningen modern lijken.

Dat is 15.000 jaar ouder dan het ondergrondse kunstwerk dat voorheen werd beschouwd als ’s werelds oudste rotsschildering — een afbeelding van humanoïde figuren die interacteren met een varken, ook gevonden op hetzelfde eiland.

Het is ook 30.000 jaar ouder dan de oudste grottekening in Frankrijk, wat bewijst dat mensen zich veel langer artistiek uitdrukten dan voorheen werd gedacht.

Maar het is niet alleen de leeftijd van het kunstwerk die indrukwekkend is. De kunsthistorici merkten op dat de oeroude Picasso op een unieke manier voor Sulawesi was gecreëerd — een prehistorische vorm van expressionisme, zo je wilt — met handen die zorgvuldig waren hervormd om op dierenklauwen te lijken.

De onderzoekers theoretiseerden dat “het veranderen van menselijke handen op deze manier een symbolische betekenis kan hebben gehad, mogelijk verbonden met het begrip van deze oude samenleving van mens-dierrelaties.” De onderzoekers werden herinnerd aan een 48.000 jaar oude grotcreatie, ook uit Sulawesi, die menselijke figuren met vogelkoppen en andere dierlijke kenmerken toonde, die de mens-dierhybriden uit de Griekse mythologie opriepen.

Dit oeroude graffiti toonde aan dat het menselijk vermogen voor abstract, symbolisch denken niet 40.000 jaar geleden in het IJstijdperk Europa ontstond, zoals eerder werd gedacht, maar mogelijk aangeboren was in onze soort.

“Toen ik eind jaren 90 naar de universiteit ging, werd ons dat geleerd — de creatieve explosie bij mensen vond plaats in een klein deel van Europa,” vertelde Professor Adam Brumm van de Griffiths Universiteit in Australië, die het project mede leidde, aan de BBC. “Maar nu zien we kenmerken van modern menselijk gedrag, inclusief narratieve kunst in Indonesië, wat dat Eurocentrische argument erg moeilijk te handhaven maakt.”

De onderzoekers stellen dat menselijke creativiteit teruggaat naar Afrika, waar we evolueerden. Ze wijzen op oker, kralen en abstracte markeringen uit Zuid-Afrikaanse vindplaatsen zoals de Blombosgrot, waarvan sommige tussen 70.000-100.000 jaar oud waren.

Deze Zuidoost-Aziatische grotcreaties waren ook geen toevalligheden. Brumm beweerde dat Indonesische collega’s honderden van deze ondergrondse kunstsalons hebben ontdekt, waarbij sommige grotten herhaaldelijk gedurende tienduizenden jaren werden gebruikt.

Deze ontdekkingen hebben bredere implicaties die verder reiken dan de kunstgeschiedenis, namelijk dat ze wellicht bewijzen dat onze soort, Homo sapiens, het landmassa van Australië–Nieuw-Guinea, bekend als Sahul, veel eerder bereikte dan veel onderzoekers geloven.

Er werd eerder gedacht dat mensen ongeveer 50.000 jaar geleden arriveerden, maar de recent ontdekte Sulawesi grottekening draait die datum terug met minstens 15.000 jaar.

“De mensen die deze handstencils in de grotten van Sulawesi maakten, waren zeer waarschijnlijk onderdeel van de bevolking die later de zee zou oversteken en de voorouders zou worden van de inheemse Australiërs,” schreven de onderzoekers.

De onderzoekers hopen andere delen van Indonesië te verkennen, die zij opmerken als “grotendeels archeologisch onontgonnen,” in de hoop dat “even oude, of zelfs oudere, culturele tradities nog steeds op grotwanden in de regio wachten.”