Picnic overweegt vertrek uit Nederland: Supermarkt-cao maakt concurreren onmogelijk!

#1 Wat zei de CEO van Picnic over een mogelijk vertrek uit Nederland?

Op 20 augustus was Michiel Muller, medeoprichter en gezicht van Picnic, te gast bij het radioprogramma Sven op 1. Tijdens dit gesprek met presentator Sven Kockelmann sprak hij zijn ongenoegen uit over de algemeen verbindend verklaring van de supermarkt-cao, waaraan Picnic volgens de rechter moet voldoen.

Muller legde uit: ‘Het aanvragen van een algemeen verbindend verklaring van een cao betekent dat je andere partijen kunt dwingen om die cao te volgen. Dit systeem werkt niet goed als de specifieke bedrijfskenmerken significant afwijken van de bedrijven binnen de scope van de avv-cao’, zoals hij toelichtte aan MT/Sprout.

Muller heeft bij de minister van Sociale Zaken een verzoek tot dispensatie ingediend voor de komende cao-periode. Als deze uitzondering niet wordt toegekend, overweegt het bedrijf om Nederland te verlaten. ‘Dat zou betekenen dat we 40 procent hogere kosten hebben dan de winkels. Dan is concurreren niet meer mogelijk en moeten we onze investeringen naar andere landen verplaatsen’, zei Muller in het radiogesprek.

Muller verwees naar de grote belangstelling die er is voor Picnic, zoals blijkt uit de recente opening van het grootste gerobotiseerde centrum van het bedrijf in Oberhausen, Duitsland. ‘Daarbij was de minister-president van Noordrijn-Westfalen, Hendrik Wüst, aanwezig. Hij was zeer onder de indruk en stelde voor dat we onze hele operatie van Amsterdam naar Oberhausen zouden verplaatsen’, vertelde Muller.

Hoewel een complete verhuizing naar Duitsland niet realistisch is, benadrukte Muller het belang van de discussie: ‘Het feit dat ik er nu over praat, toont aan dat deze vraag niet alleen aan ons wordt gesteld. Het is een vraag die ook aan andere bedrijven wordt voorgelegd. Dus Nederland moet in staat zijn om bedrijven te helpen groeien binnen de landsgrenzen.’

#2 Wat is er aan de hand met die supermarkt-cao?

Het dreigement van Muller volgt op een langdurende juridische strijd over of online boodschappendiensten zoals Picnic en Flink onder de supermarkt-cao moeten vallen. In juni besliste het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat deze bedrijven, gedurende een periode van tien maanden in 2022-2023, onder de cao Levensmiddelenbedrijf vielen omdat ze een ‘virtuele supermarkt’ exploiteren.

De rechter overwoog daarbij niet alleen de verkoopactiviteiten, maar ook alle andere bedrijfsactiviteiten zoals het verzamelen, sorteren, inpakken en bezorgen van de bestellingen. Deze activiteiten zijn volgens het hof ‘onlosmakelijk’ met elkaar verbonden.

De kwestie begon in 2019 toen Picnic zich aansloot bij de retail-cao van INretail en later samen met deze brancheorganisatie een e-commerce-cao ontwikkelde. Vakbond FNV stapte vervolgens naar de rechter om een supermarkt-cao af te dwingen voor het personeel van Picnic, een eis die de rechter afwees. ‘Wat de supermarkten vervolgens hebben gedaan, is tijdens de wedstrijd de spelregels veranderen’, stelt Muller tegenover MT/Sprout. ‘Ze pasten de tekst van de cao aan zodat de rechter bepaalde dat wij er nu wel onder vielen.’

De vakbonden, waaronder FNV, CNV Vakmensen en het Vakcentrum, willen dat online supermarkten zich aan dezelfde regels houden als fysieke supermarkten, vooral wat betreft het uitbetalen van toeslagen tijdens avonduren en op zon- en feestdagen. ‘Want gelijk werk moet gelijk worden beloond’, vinden deze partijen, iets waar de rechter in juni mee instemde.

Volgens Muller is het toepassen van de supermarkt-cao op zijn bedrijf niet bedoeld om een gelijk speelveld te creëren. ‘Een vakkenvuller van 21 jaar verdient drie keer zoveel als een vakkenvuller van 15 jaar die precies hetzelfde werk doet. Gelijk werk, gelijk loon wordt bijna nergens in de supermarkten toegepast’, aldus Muller.

#3 Wat betekent de uitspraak voor online boodschappenbezorgers?

Picnic en Flink moeten met terugwerkende kracht toeslagen uitbetalen aan naar schatting 35.000 voormalige en huidige werknemers, volgens het FD. Dit betreft betalingen over de periode van september 2022 tot en met juli 2023. Het is een aanzienlijke extra financiële last.

Picnic is al jaren verliesgevend vanwege de grote investeringen die nodig zijn voor expansie naar nieuwe steden, zoals bezorgauto’s, gebouwen en het robotiseren van distributiecentra. Tien jaar na de oprichting lijkt het bedrijf op koers te liggen voor een bruto positief bedrijfsresultaat in 2025 – mits er geen onverwachte kosten meer bijkomen. Eigenlijk waren er vorig jaar al zwarte cijfers verwacht, maar de gestegen loonkosten gooiden roet in het eten.

#4 Waarom houdt Picnic zich niet aan de supermarkt-cao?

Online boodschappenbezorgers stellen dat hun bedrijfsmodel fundamenteel verschilt van dat van traditionele supermarkten. Hun medewerkers verrichten heel andere werkzaamheden dan vakkenvullen of achter de kassa zitten. Werken in de avond of op zondag- en feestdagen is onderdeel van hun sector, menen zij. De bedrijven hanteren een eigen cao, specifiek voor de e-commerce foodbranche.

Een belangrijk pijnpunt, volgens Muller, is de salarisstructuur. Supermarkten betalen volwassen werknemers goed, maar deze vormen een minderheid van het personeelsbestand. In de winkels zijn het voornamelijk jongeren die de schappen vullen. Deze jongeren zijn door het minimumjeugdloon goedkoper in dienst te nemen.

Picnic werkt uitsluitend met volwassenen. Voor de bezorging zijn bijvoorbeeld medewerkers met een rijbewijs nodig.

Muller beweert dat het opleggen van de supermarkt-cao aan bedrijven zoals Picnic een strategische zet is om de concurrentie te belemmeren door hen op extra kosten te jagen. ‘Kosten die de supermarkten zelf ontwijken door jongeren in te zetten die betaald worden volgens het jeugdloon’, zegt de topman. Hij merkt ook op dat supermarkten veel gebruikmaken van arbeidsmigranten die beloond worden volgens de uitzend-cao. ‘Wij hebben vanaf dag één, in 2015, besloten om in onze distributiecentra geen arbeidsmigranten te laten werken op uitzendcontracten die wonen in zomerhuisjes’, vertelde Muller bij Sven op 1. ‘Wij kiezen voor volwassen mensen met voltijdcontracten.’

Volgens Muller kunnen de kosten onder de supermarkt-cao voor online boodschappenbezorgers 40 procent hoger uitvallen dan voor traditionele supermarkten. Hij vreest dat zijn bedrijf daardoor uit de markt wordt gedrukt. In het FD: ‘Cao’s zijn gebaseerd op de belangen van gevestigde partijen en vormen daardoor per definitie een toetredingsbarrière voor vernieuwers.’

#5 Is er nog een uitweg voor Picnic?

Ja, er zijn nog twee mogelijkheden. Ten eerste kunnen Picnic en Flink in cassatie gaan bij de Hoge Raad. Of en wanneer dat gebeurt, is nog niet bekend. De juridische strijd is dus mogelijk nog niet voorbij.

Een andere mogelijkheid is maatwerk voor e-commerce activiteiten binnen de supermarkt-cao, iets waarop de vorige minister van Sociale Zaken, Karien van Gennip, aandrong. Echter lijken de supermarkten hier niet toe bereid.

Er is nog een andere uitweg. Vorig jaar verleende het ministerie van Sociale Zaken voor de periode van 2 juli 2023 tot en met 1 juli 2024 dispensatie aan e-commercebedrijven zoals Picnic, een ontheffing van de supermarkt-cao. Voor de cao die loopt van 2 juli 2024 tot en met maart 2026 is er weer zo’n aanvraag ingediend.

Demissionair minister Van Hijum moet binnenkort beslissen of de uitzondering die de online supermarkten kregen, wordt verlengd. ‘We verwachten dat hij dat deze keer weer doet’, zei Muller bij Sven op 1. Als dat niet gebeurt, lijkt een vertrek uit Nederland voor Picnic een serieuze optie.

De Autoriteit Consument & Markt staat in elk geval aan de kant van Picnic. In een brief aan Van Hijum pleit de concurrentiewaakhond ervoor om de uitzondering in stand te houden. Zonder dispensatie is het voor online boodschappenbezorgers moeilijk concurreren met bestaande supermarktketens – en dat is weer nadelig voor de consument.