Is het podium nog steeds een plek voor uitdaging en ongemak?
De vraag of het theater nog durft te provoceren en grenzen te verleggen staat centraal in het evenement What if theatre refused to be safe, georganiseerd door Frascati samen met de kunstenaars Flavia Pinheiro en Simomo Bouj op 30 januari in Frascati 4 (voormalig Theatercafé de Richel). Ze verkennen diverse artistieke vormen en creëren een omgeving die de traditionele theaterervaring fundamenteel verstoort.
Op het exacte tijdstip van zonsondergang, om 17.23 uur, verzamelt een groep al aanwezige personen zich buiten op de Nes. We zijn toeschouwers noch traditioneel publiek, vooral niet tijdens het eerste evenement van de avond. De aftrap wordt verzorgd door Baque Flamingo, een slagwerkgroep die Maracatu de Baque Virado ten gehore brengt, een van de oudste Afro-Braziliaanse ritmes. Hun optreden is energiek en meeslepend, en hun muziek draagt een onbeschaamde kracht. Het geluid vult de smalle straatjes en resoneert in onze borstkas, terwijl mensen beginnen te dansen. De muzikanten dragen verschillende (protest)vlaggen en leiden ons rond door de straten van Rokin en Nieuwe Doelenstraat, terug naar Frascati.
Deze openingsact bepaalt de sfeer voor een avond van collectieve beleving. Gedurende de wandeling vragen toeristen ons herhaaldelijk wat er gaande is en reageren verrast als ’theater’ het antwoord is. Iedereen die meedoet, voelt zich onmiddellijk deel van het spektakel.
Binnen leggen Pinheiro, Bouj en Francesca Lazzeri van Frascati het concept en de oorsprong van de avond uit. Ze reageren op de kritiek dat theater niet zou moeten provoceren omdat de realiteit al overweldigend en gewelddadig genoeg is. Theater zou een oase van zorg en begrip moeten zijn, een plek voor rust en hoop. De organisatoren begrijpen deze visie, maar willen vanavond juist de mogelijkheid van een gemeenschap onderzoeken waarin verschillen erkend worden en confrontaties mogelijk zijn. ‘Kunnen we een vorm van zorg heroverwegen die conflict en chaos niet uitsluit maar juist als onderdeel ziet? Of moet theater zich ook doodspelen en overleven als een tamme, gepolijste vorm, om niet te storen?’
Gedurende de avond worden in de kelder, zaal en het café van Frascati verschillende benaderingen getest om risico’s te nemen binnen een veilige omgeving. Sommige performances blijven dichter bij traditioneel theater dan andere, maar alles voelt ongepolijst en kwetsbaar.
In de theaterzaal presenteert Pau(la) Chaves het ritueel House of Desaparecidxs, een eerbetoon aan Colombiaanse activisten uit de jaren ’70. Censuur speelt nog steeds een rol in deze voorstelling, en er zijn echte risico’s verbonden voor de familie van de performer. Het voelt alsof er vertrouwelijke informatie wordt gedeeld. Aan het einde van de voorstelling wordt het publiek uitgenodigd om te dansen rond een neon klimrek, terwijl Chaves erop klimt en namen van graffiti sprayt.
Na de voorstelling is er een diner, waarbij speciale aandacht uitgaat naar de herkomst van de ingrediënten en de impact van ons voedsel op mensenrechten. Ook hier tonen de curatoren hun kwetsbaarheid door toe te geven dat niet alles misschien is gelukt zoals gepland.
Na het diner volgt een bewegingsworkshop, die de after dinner dip geen kans geeft. In de theaterzaal worden we eerst gevraagd om ons heen te kijken en de ruimte in ons op te nemen. Oogcontact kan ongemakkelijk zijn, maar dat is precies waarom we hier zijn. Vervolgens worden we gevraagd om op onze plaats al tappend met één been zo snel mogelijk rondjes te draaien. Bouj’s manier van instrueren is ontwapenend. Het duurt niet lang voordat alle gêne verdwijnt. Als kleine kinderen wordt er gelachen, mensen vallen om en lijken euforisch.
Speed up god Speed up is een dansperformance choreografeerd door Marcelo Evelin. Het is een gecoördineerde chaos, opnieuw barstensvol energie. De dansers lijken onvermoeibaar. Hoewel het misschien de meest conventionele dansbijdrage van de avond is, is het niet minder indrukwekkend.
Er volgen twee intieme momenten in de ruimtes van het café. Het eerste is van drag performer Taka Taka. Terwijl iedereen op de grond rond de trap zit, luisteren we naar Griekse muziek. We delen een fles wodka, vormen een web met bolletjes wol en gooien boos proppen papier naar foute carnavalskostuums van de Action, waar hen ook een boze mail naar heeft geschreven die met ons wordt gedeeld.
Taka Taka’s artistieke intelligentie is overduidelijk. Gevaar kan ook in het samenzijn schuilen, zo redeneren de curatoren: ‘Daarom blijft theater gevaarlijk: omdat het de gemeenschap herinnert, zelfs als deze verdwijnt. Omdat het, al is het maar voor even, de levenden samenbrengt. Het weigert de illusie dat we alleen bestaan.’ Tijdens Taka Taka’s verhaal zijn we echt even samen, met muziek, drank en boze e-mails. Het is intiem en warm. We lachen en voelen ons even niet alleen.
Dezelfde gemeenschapszin is voelbaar bij de Sad Clown van Clara Saito, die kwetsbaarheid combineert met humor. De performance heeft iets helends: mensen beginnen spontaan hun eigen boosheid en verdriet te delen, volgen de clown teder naar beneden wanneer die wegzakt naar de kelder met de lift. Er wordt niet teruggedeinsd om de pijn die ten opzichte van de wereld wordt gevoeld, echt even uit te spreken. Het zit niet in abstracte ideeën of complexe metaforen. We zijn gewoon even samen sip.
Tussen de performances door is er ruimte om even in de ruimte te zijn. In de kelder draaien dj’s, mensen zoeken elkaar op. Er wordt gedanst, sommigen relaxen op de bank. Het geheel voelt intiem, als een soort huisfeest met vrienden en vrienden van vrienden, waar inhibities even kunnen wegvallen.
De laatste performance is laat op de avond, ergens rond een uur of een: This is not a lament, it’s the scream of the bird of prey van Francesca Lazzeri. De curatoren gaven al tijdens de opening aan dat er geen trigger warnings gegeven zouden worden tijdens deze avond: ‘In plaats van een lijst met trigger warnings voordat je een voorstelling betreedt, zou ik graag leren hoe we samen kunnen zijn in verstoring en ongemak. Omdat dat alles is wat ik over het leven weet.’
Op geen enkel moment komt deze verstoring en ongemak zo naar boven als hier. We zien hoe ze een stuk glas op de grond kapotslaat. Het geluid dat achterblijft is bijna vredig, knisperend, maar ook als zachte regen. Even mogen we dit geluid koesteren, dan escaleert het en wordt het bijna verstikkend. Ze gooit nog zo’n dertien bakken gebroken glas op de vloer. De scherven probeert ze met haar lichaam bij elkaar te vegen en ze gooit het glas met steeds meer furore over zichzelf heen. De scherven spatten tot aan onze voeten. Het is weinig subtiel en erg aangrijpend. We houden onze adem in.
De avond sluit af met een ademhalingsritueel. Het was een lange avond, maar absoluut een die bijblijft. Rauw en punk. Het was weliswaar een experiment, maar de betrokkenheid van alle aanwezigen leek daardoor des te groter. Het draaide even om echt samenzijn. Hoe oncomfortabel de ander soms ook kan zijn, er heerste toch een bepaalde familiariteit. De onveiligheid zat vooral in de kwetsbaarheid: jezelf open durven stellen en hopen dat dit door de bezoekers wordt beantwoord. We waren duidelijk gelijkgestemd. Zoals Pinheiro, Bouj en Lazzeri al aan het begin van de avond zeiden: ‘We lijken vergeten te zijn degenen uit te nodigen die niet willen luisteren. We lijken de interesse verloren te hebben in het ontmoeten van degenen die misschien anders denken.’ Ik ben benieuwd hoe ze hun volgende ‘onveilige’ avond zouden inrichten en wat er zou gebeuren met nog meer mensen en nog meer risico.
Vergelijkbare berichten
- Frascati Theater Amsterdam neemt controle: Iconisch restaurant Mappa overgenomen!
- Ontdek het leukste publiek van 2025: Een jaar vol verrassingen!
- Ontmoet de Topkandidaten voor de Mime/Performance Prijs: Wie Wint?
- Judith van Steen, Bekende Frascati-verbinder, Overleden: Land in Rouw
- Ontdek de WijkJury Amersfoort: ‘Wij zijn allemaal alles!’
Loes Bakker is onderwijsspecialist met jarenlange ervaring in beleid en praktijk. Haar bijdragen gaan over vernieuwing, digitalisering en pedagogische kwesties in het onderwijs. Ze legt onderwijsontwikkelingen kritisch bloot, altijd met een hart voor leerlingen, leerkrachten én een toekomstgericht onderwijssysteem dat iedereen gelijke kansen biedt.