Trump’s Heffingen: Einde van de Europese Staalindustrie?

Toen de Amerikaanse president Donald Trump vorig jaar juni de invoerrechten voor staal en aluminium naar de VS verdubbelde van 25 naar 50 procent, werden Amerikaanse staalproducenten enthousiast. Hun vreugde blijft voortduren nu het recente handelsverdrag met Europa, dat afgelopen zondag werd bezegeld, deze hoge tarieven handhaaft.

De Europese staalindustrie, die na Canada en Brazilië de derde grootste staalexporteur naar de VS is, zit echter in de problemen. Vorig jaar exporteerde Europa 3,8 miljoen ton staal naar de VS, minder dan de 4 miljoen ton het jaar ervoor en veel minder dan de 4,6 miljoen ton in 2018, het jaar waarin Trump de tarieven introduceerde, volgens cijfers van de brancheorganisatie Eurofer.

Gerben Hieminga, sectoreconoom energiemarkten bij ING, ziet een voortzetting van deze dalende trend. ‘Europese staalproducenten hadden al te kampen met een concurrentienadeel ten opzichte van bedrijven in het Midden-Oosten, China en Amerika, door de lagere energiekosten in die regio’s’, merkt hij op. ‘Met een extra heffing van 50 procent wordt concurreren met de VS vrijwel onmogelijk.’

Angst voor totale ondergang

Wat zijn de gevolgen? Staalkoepel Eurofer spreekt van een ‘dramatische’ situatie en noemt de heffing ‘catastrofaal’. Ilse Henne, bestuurslid bij ThyssenKrupp, een grote Duitse staalfirma, denkt dat de tarieven van Trump de industrie mogelijk de genadeslag kunnen geven. Tegen The Guardian zegt zij: ‘Natuurlijk ben ik bang voor een totale ondergang.’

Hieminga vindt deze angst enigszins overdreven. Volgens de meest recente jaarrapportage van Eurofer over 2023 produceerden de Europese lidstaten ongeveer 126,3 miljoen ton staal, waarvan zo’n 26,1 miljoen ton bestemd was voor export. Ongeveer 4 miljoen ton daarvan, ofwel 15 procent, ging naar Amerika.

‘Dat is relatief gezien een klein deel’, legt Hieminga uit. ‘Europa exporteert voornamelijk hoogwaardig staal dat gebruikt wordt in bijvoorbeeld de auto- en luchtvaartindustrie. Tata Steel is hier goed in. De heffing maakt dit staal aanzienlijk duurder, maar het is de vraag of de VS dit hoogwaardige staal gemakkelijk van elders kan betrekken, aangezien ook die landen met heffingen te maken hebben.’

Uitzondering voor de Britten

Des te pijnlijker is het dat het Verenigd Koninkrijk een uitzondering heeft gekregen. Voor Brits staal en aluminium geldt een tarief van 25 procent, niet 50 procent. Hieminga merkt op: ‘Maar de Britten hebben bijna al hun staalfabrieken gesloten en houden zich voornamelijk bezig met het recyclen van staal, wat veel minder waardevol is.’

De algemene heffing van 15 procent op Europese producten – 10 procent voor de Britten – zal ook pijn doen aan onze staalindustrie, volgens Eurofer. Veel exportproducten, zoals machines en voertuigen, bevatten veel staal. Zo werden vorig jaar 760.000 auto’s naar de Verenigde Staten verscheept, toen de invoerheffingen nog maar 2,5 procent waren.

Met de nieuwe tarieven kunnen Europese auto’s te duur worden voor de Amerikaanse markt, vreest Eurofer, waardoor lokale autofabrikanten mogelijk ook minder staal zullen inkopen.

Jaren van onderhandelingen

Hoe dit zich verder zal ontwikkelen, blijft onzeker. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, suggereerde in een verklaring dat de staalheffingen vervangen zouden kunnen worden door een quotasysteem, hoewel Trump dit niet heeft bevestigd. Eurocommissaris voor handel Maros Sefcovic voegde eraan toe dat de hoeveelheid staal die tegen een lager tarief naar de VS mag ‘historisch hoog’ zal zijn.

Een senior ambtenaar van de Commissie vertelde het FD dat over de specifieke quota nog onderhandeld moet worden en dat deze per staalsoort kunnen verschillen, afhankelijk van de vraag. Het kan nog lang duren voordat hierover overeenstemming is, zegt Hieminga. ‘Heffingen worden snel ingevoerd, maar de geschiedenis laat zien dat het sluiten van handelsakkoorden vaak jaren van onderhandelingen vereist.’

Voor de Amerikaanse staalindustrie heeft de protectionistische aanpak van de regering-Trump al vruchten afgeworpen. Volgens Eurofer heeft de sector er 8 tot 9 miljoen ton aan productiecapaciteit bijgekregen, een scherp contrast met Europa, waar in 2024 alleen al 10 miljoen ton aan capaciteit verloren ging.

Groene ambities onder druk

Toch ziet Hieminga meer een consolidatie dan een totale ondergang. ‘Vooral in de productie van primair staal’, legt hij uit. ‘Daarbij wordt eerst ijzererts omgezet in ruwijzer, wat het meest energie-intensieve en dus kostbaarste deel van het proces is. Ik kan me voorstellen dat sommige producenten dit niet volhouden. Ik pleit al langer voor het opsplitsen van dit proces in Europa en ons meer te richten op het tweede deel, de productie van staal uit ruwijzer of gerecycled schroot. Dat is niet alleen goedkoper, maar ook duurzamer.’

Helaas verwacht de econoom dat de groene ambities van de sector nu onder druk staan. ‘Trumps heffingen zetten de marges van Europese staalproducenten verder onder druk. Deze waren gemiddeld nauwelijks 1 procent over de economische cyclus, eigenlijk al te laag om levensvatbaar te zijn, laat staan om grootschalig te investeren en te vergroenen.’

Met de lange aanlooptijd van investeringen kan elke vertraging makkelijk vijf jaar toevoegen, denkt hij. ‘Tegen de tijd dat de verduurzaming op gang komt, is het 2035.’