Artistieke Vrijheid Beperkt in Theater Osnabrück: Katholieke Kerk Bepaalt Mee

De volledige artistieke ploeg van de productie Ödipus Exzellenz van Theater Osnabrück werd vorige maand ontslagen na een conflict over creatieve verschillen met de theaterleiding. Volgens een verklaring van het theater waren de verschillen onoverkomelijk, terwijl de makers spraken van een beperking van hun artistieke vrijheid, bedoeld om de katholieke kerk te beschermen.

Het concept van de voorstelling was om door het stuk Oedipus van Seneca het seksueel misbruik binnen de katholieke kerk aan de orde te stellen. De Nederlandse dramaturge Sofie Boiten, die deel uitmaakte van het artistieke team, vertelt dat de discussies hierover al moeizaam waren tijdens de voorbereidende gesprekken. Ulrich Mokrusch, intendant van Theater Osnabrück, merkte op dat dit thema achterhaald was en dat de kerk al veel positieve veranderingen had ondergaan. Gedurende de repetities werd er een strikte beperking opgelegd: het tweede deel van het stuk, dat een kerkdienst zou omvatten, moest geheel worden geschrapt.

Boiten benadrukt dat het om een normale en realistische enscenering van een kerkdienst ging, en niet om een blasfemische overdrijving. Ze vond het zeer ongebruikelijk en problematisch dat zo’n ingrijpende eis door de artistieke directie werd gesteld, vooral omdat er tijdens gesprekken met het team enkele zeer controversiële opmerkingen werden gemaakt door Mokrusch.

Volgens een artikel in het Duitse weekblad Die Zeit heeft recent onderzoek aangetoond dat in het bisdom Osnabrück minimaal 400 kinderen en jongeren slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik binnen de kerk. Regisseur Lorenz Nolting en zijn team wilden deze kwesties verbinden met het stuk van Seneca en hadden tijdens hun onderzoek contact met een misbruikslachtoffer.

In de derde week van de repetities kwam het team bijeen op verzoek van Mokrusch, die een verbod uitsprak op het ensceneren van de kerkdienst om zijn publiek te beschermen. Later gaf hij de makers een document met voorwaarden waar zij zich aan moesten houden, inclusief de eis dat geen enkel religieus symbool negatief mocht worden afgebeeld, wat volgens Boiten onduidelijk bleef in interpretatie.

Het artistieke team besloot dat ze de productie alleen wilden doorzetten als de directie zich niet zou mengen in de artistieke interpretatie van christelijke symbolen of geloof. Ze wilden ook het conflict met de artistieke leiding onderdeel maken van de voorstelling. Toen dit niet werd geaccepteerd door Mokrusch, leidde dat tot het ontslag van het gehele team. De makers hebben kortgeleden hun beëindigingsovereenkomsten ontvangen, waarin, volgens Boiten, ook een zwijgplicht is opgenomen.

Ondanks de zwijgplicht hebben de makers hun verhaal gedaan in media zoals Die Zeit, Nachtkritik en Theaterkrant. Boiten stelt dat dit incident kenmerkend is voor de druk op artistieke vrijheid, vooral in minder grote steden en voor jonge artistieke teams.

In Die Zeit legt regisseur Nolting uit dat de sfeer in de provincies verandert onder de invloed van bezuinigingen door de recent naar rechts verschoven Duitse regering. Hij merkt op dat de directe inmenging van bijvoorbeeld een burgemeester of een lid van de radicaal-rechtse AfD niet nodig is; de dreiging alleen is al voldoende.

Theater Osnabrück heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar van Die Zeit. De geplande productie, die het nieuwe seizoen op 31 augustus zou openen, is vervangen door een voorstelling van Kunst van Yasmina Reza, geregisseerd door Christian Schlüter.

Repetitiefoto’s: Sofie Boiten