Swen en de Zuivering van het Toneel
Swen waardeert het ritueel waarbij exact voor acht uur ’s avonds de toneelvloer grondig wordt schoongemaakt. Alle sporen van decoropbouw en repetities van die middag worden zorgvuldig verwijderd, terwijl het publiek de foyer vult. ‘Zo begint het toneelstuk met een schone lei.’
In de compacte roman De recensent vinden we vele dergelijke kenmerkende observaties die typerend zijn voor het theaterleven, van de oefenruimte in een oud schoolgebouw tot de theaterdirecteur die de acteurs verzoekt na de voorstelling naar de foyer te komen. Schrijver Bas Keijzer (52) haalt duidelijk inspiratie uit zijn eigen theaterervaringen. Hij acteerde bij gezelschappen zoals Jori Hermsen Producties, de Paardenkathedraal en het Nationaal Toneel, waar hij stukken van Tsjechov speelde, waaronder Oom Wanja in 1999 en De kersentuin in 2009.
De invloed van de Russische auteur is merkbaar in deze ’toneelroman’. Het eerste stuk waarin acteur Swen Ballast optrad na zijn opleiding aan de toneelschool was De meeuw. Als jonge acteur speelde hij, mét nepbaard, de rol van schrijver Trigorin. Emma van Zutphen, die een paar klassen boven hem zat op de toneelschool, speelde de ambitieuze jonge Nina, die door Trigorin wordt verleid en gebroken terugkeert. Tijdens hun studie hadden ze een korte affaire die nergens toe leidde; Emma trouwde niet lang daarna met de veel oudere regisseur Igor Zucht.
Na de voorstelling werd Swen vernietigd in de recensies. Jarenlang speelde hij voornamelijk schurken in soapachtige televisieseries, maar aan het begin van het verhaal ontvangt hij een bevrijdend telefoontje van zijn agent: hij heeft een serieuze toneelrol te pakken in het nieuwe stuk De Dood van een Dame, geïnspireerd door Arkadina uit De meeuw. Zijn tegenspeelster is Emma van Zutphen. Regie en script zijn in handen van Igor Zucht, Emma’s inmiddels ex-man, met wie ze twee dochters heeft.
Daarnaast is er een verbitterde toneelcriticus van de oude garde, die erop uit is om theatermakers die niet voldoen aan zijn conservatieve normen, in zijn landelijke krant af te kraken. Harold van der Weet beweert stellig: ‘Wat mijn krant over kunst schrijft, is de waarheid. Punt.’
Kortom, van een brandschone toneelvloer is bij de start van de voorstelling zeker geen sprake, hoewel er aan zeep geen tekort is in De recensent: de elementen van liefde, lust en jaloezie spetteren van de pagina’s af.
Bas Keijzer wisselt op een luchtige toon tussen zijn personages, maar neemt weinig tijd om hun innerlijke wereld diepgaand te verkennen. Zowel de recensent als de regisseur komen over als verbitterde oude mannen die weinig sympathie opwekken bij de lezer. De een lucht zijn grieven via zijn columns, de ander verdrinkt ze in alcohol. Voor beiden heeft Keijzer een plotse, cruciale wending in petto.
Tussen deze sterke karakterschetsen verbleken de wat sympathiekere Emma en Swen. De hernieuwde aantrekkingskracht tussen de daadkrachtige actrice en haar terughoudende collega, die elkaar na dertig jaar in de repetitiezaal weerzien, moet de lezer maar voor lief nemen; hun dialogen zijn onhandig en missen onderhuidse spanning.
Om toch te benadrukken dat deze twee acteurs weer onder de indruk van elkaar zijn, beschrijft Keijzer ook twee seksfantasieën. Die van Emma is kort, algemeen en mist elke vorm van empathie. In tegenstelling tot de uitgebreide fantasie van Swen, die zich in de douche afspeelt en een volledige pagina beslaat, waarin zij hem oraal bevredigt en hij in zijn fantasie over haar borsten klaarkomt.
Ook op stilistisch vlak zijn er kritieken op de roman. Keijzer maakt soms gebruik van geforceerde zinsconstructies om zijn bedoelingen duidelijk te maken, wat doet vermoeden dat hij de kracht van zijn eigen woorden niet vertrouwt of beheerst.
De recensent raakt slechts vluchtig aan de diepgaande thema’s van de theaterwereld zoals de angst voor vergankelijkheid en de eeuwige zoektocht naar erkenning. Het is vooral een makkelijk verteerbaar werk dat luchtig jongleert met allerlei clichés uit de theaterwereld.
De recensent van Bas Keijzer is uitgegeven door Boekscout Soest, 141 pagina’s, € 20,50
Vergelijkbare berichten
- Bekende Actrice Do van Stek Overleden: Nederland Rouwt om Verlies
- Emma Heesters verbluft met Toppers-optreden: Fans compleet onder de indruk!
- Emma Heesters emotioneel: ‘Zo fijn en speciaal…’ Ontdek haar bijzondere verhaal!
- Bekende Regisseur Frans Weisz (87) Overleden: Nederland Rouwt om Verlies
- Recensenten Opgelet: Reageer Vrijuit op Elkaars Werk!
Loes Bakker is onderwijsspecialist met jarenlange ervaring in beleid en praktijk. Haar bijdragen gaan over vernieuwing, digitalisering en pedagogische kwesties in het onderwijs. Ze legt onderwijsontwikkelingen kritisch bloot, altijd met een hart voor leerlingen, leerkrachten én een toekomstgericht onderwijssysteem dat iedereen gelijke kansen biedt.