Revolutionaire IJskast Werkt Zonder Stroom: Miljoenen Vaccins Behouden!

Onlangs heeft Coolfinity zijn intrek genomen in een nieuw kantoor in Utrecht. Een belangrijke eis voor deze nieuwe locatie, zo grappen oprichters Maarten ten Houten (CEO) en Steven Burger (COO), was dat er een grote koelkast naar binnen moest kunnen. De start-up produceert medische koelkasten, waarvan het grootste model, het vlaggenschip van het bedrijf, meer dan twee meter hoog is.

Bij binnenkomst in het hoofdkantoor zien we dat de apparaten netjes langs de muur zijn opgesteld.

Centraal in de ruimte staat ook een trofee op een tafel. Coolfinity mocht op 24 november de Nederlandse Innovatieprijs 2025 in ontvangst nemen, in de categorie sociale impact. Volgens de jury, waar MT/Sprout deel van uitmaakte, kunnen ook kleine bedrijven een grote maatschappelijke impact hebben. ‘Hun vernieuwende koeltechnologie draagt bij aan economische veerkracht, vermindering van CO2-uitstoot en redt letterlijk levens,’ aldus de jury.

Koel blijven zonder stroom

De koelkasten van Coolfinity zijn geen standaard koelkasten. Ze zijn ontworpen om met slechts vijf tot zes uur elektriciteit de inhoud minimaal 24 uur koel te houden. ‘Zelfs onder de meest extreme omstandigheden, zoals bij hoge luchtvochtigheid en een temperatuur van 43 graden,’ merkt Burger op. ‘Bij 20 graden kunnen onze koelkasten zelfs meer dan twee dagen koud blijven.’

Een reguliere koelkast gebruikt een compressor die constant aan- en uitgaat om de temperatuur binnen bepaalde grenzen te houden. ‘Wij hebben die benadering volledig omgegooid’, legt Ten Houten uit. ‘Ken je de blauwe koelelementen die in koelboxen worden gebruikt? Onze technologie werkt in principe hetzelfde. Als de stroom uitvalt, blijven geïntegreerde koelblokken binnenin de koelkast kou afgeven. Dit gebeurt door de faseverandering van vast naar vloeibaar, een zeer efficiënte manier om energie op te slaan.’

Burger voegt grappend toe: ‘We maken eigenlijk ijskasten. Dat klinkt nu misschien elitair, maar historisch gezien verwijst het naar een kast die gekoeld wordt met ijsblokken. Wij hebben daar technologie en twee patenten aan toegevoegd.’

Meer dan de helft van de vaccins gaat verloren

De koelkasten van Coolfinity zijn gecertificeerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), wat inhoudt dat ze geschikt zijn voor het veilig bewaren van medicijnen en vaccins, zelfs bij stroomuitval.

‘De koude wordt gecontroleerd afgegeven’, vertelt Ten Houten. ‘Op die manier blijft de temperatuur in de koelkast constant. Voor medische koelkasten is dat cruciaal. De temperatuur mag niet hoger zijn dan 8 graden en niet lager dan 2 graden. Bij gewone koelkasten zie je vaak dat ze, nadat ze zijn uitgevallen, heftig beginnen te koelen zodra er weer stroom is.’ Burger vult aan: ‘We voorkomen niet alleen dat medicijnen te warm worden, maar ook dat ze bevriezen.’

Volgens de ondernemers is slechte koeling een onderbelicht probleem. Wereldwijd kampen ongeveer honderd landen met chronische, ernstige stroomuitvallen. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals slecht onderhouden of onderontwikkelde infrastructuur, of een netwerk dat de vraag naar stroom niet aankan. Voor de medische sector is een onbetrouwbare stroomvoorziening een ramp. Hierdoor gaat jaarlijks meer dan de helft van alle vaccins verloren, met een geschatte waarde van 1 miljard dollar.

Coolfinity heeft inmiddels ongeveer 1.600 koelkasten geleverd in meer dan dertig landen wereldwijd. ‘Ik denk dat er al ongeveer 150 miljoen vaccins door onze koelkasten zijn gegaan’, zegt Burger. ‘Die konden allemaal gewoon gebruikt worden, dus in theorie kun je zeggen dat we al 75 miljoen vaccins hebben gered. We exporteren vooral naar het mondiale zuiden. Maar door de oorlog in Oekraïne is ons product ook daar relevant geworden. Via een subsidieprogramma van de Nederlandse overheid leveren we 600 koelkasten aan Oekraïense ziekenhuizen, die we op afstand kunnen monitoren. De eerste lading is al onderweg.’

Meer dan koud bier alleen

Ten Houten kwam het probleem op het spoor toen hij als innovatiemanager duurzaamheid bij Heineken werkte.

‘Heineken koopt jaarlijks vele tienduizenden koelkasten in’, vertelt hij. ‘Een van mijn taken was om het energieverbruik in tien jaar tijd te halveren. Tot iemand van Heineken Nigeria bij me aanklopte. “Allemaal leuk en aardig dat je onze koelkasten energiezuiniger maakt”, zei hij. “Alleen hebben wij maar vijf uur stroom per dag. We kunnen net zo goed kartonnen dozen neerzetten, want ze koelen toch niet. Kun je daar niets aan doen?”’

In zeven maanden bouwden Ten Houten en zijn team een eerste prototype. ‘From scratch’, lacht hij. ‘De bedoeling was om ‘m op de jaarlijkse innovatiebeurs van Heineken te presenteren. De dag voor de deadline was-ie klaar.’ Burger was als stagiair onderdeel van dat team en wordt de eerste medewerker van Coolfinity. ‘Ik ben net als Maarten opgeleid tot industrieel ontwerper’, vertelt hij. ‘Maar mijn studie was vrij commercieel ingesteld en ik wilde niet de zoveelste föhn of stofzuiger ontwerpen.’

Het was Ten Houten al snel duidelijk dat hij iets had gebouwd dat potentieel veel meer goeds kon doen dan alleen bier koud houden. ‘Want laten we wel wezen, er zijn grotere problemen op de wereld’, zegt hij. ‘Heineken heeft een eigen stichting, de Heineken Africa Foundation, die zich bezighoudt met het verbeteren van de zorg in de sub-Sahara. Een van de grootste problemen die ze daar hebben, is het gekoeld houden van medicijnen. Insuline, oxytocine, bepaalde soorten penicillines. Na de presentatie kwamen ze naar me toe om te vragen of ik de koelkast kon doorontwikkelen voor medisch gebruik. Nou, dat vond ik een stuk substantiëler.’

Heineken als eerste klant

De schok was dan ook groot toen Heineken het project in 2015 wegbezuinigde. ‘Woede, teleurstelling, verdriet – het kwam allemaal voorbij’, zegt Ten Houten. ‘Mijn vrouw zei: waarom ga je er niet zelf mee verder? Het laatste dat ik wil, is dat jij straks terugkijkt op je leven en spijt hebt dat die koelkast er nooit gekomen is.’

In 2017 start Ten Houten Coolfinity als spin-out van de bierbrouwer. Heineken wordt de eerste klant. ‘Dat ze niet meer in het project wilden investeren, betekent niet dat ze de waarde er niet van inzagen’, blikt Ten Houten terug. ‘Maar ze hebben geen exclusiviteit bedongen en we hebben de technologie niet hoeven afkopen. Dat vind ik grootmoedig, zeker voor een commerciële partij. Het enige wat ik heb hoeven doen, is een clausule tekenen met de toezegging dat onze koelkasten het imago van Heineken niet schaden.’

Met de samenwerking met de Duitse koelkastfabrikant Liebherr wordt vanaf 2019 de focus van de drank- en horecasector naar de medische industrie verlegd. Ten Houten: ‘Onze eerste producent was alleen actief in food en beverage. We wisten dat we voor medische koelkasten een specialist nodig hadden.’ Burger vult aan: ‘Liebherr is vooral actief op de westerse markt. Ze hebben er een heel nieuw afzetgebied bij gekregen.’

Soms gaat dat om landen waar ze zelf nog nooit van gehoord hebben. ‘Via Unicef hebben we een koelkast geleverd aan een partij in Nauru, de kleinste eilandstaat ter wereld’, vertelt Burger. ‘Dat moesten we wel even opzoeken op de kaart.’

Getroffen door corona

Coolfinity werkt sinds 2022 samen met de non-profitorganisatie. ‘Sinds 2 februari 2022, om precies te zijn’, lacht Ten Houten. ‘Die datum vergeet ik nooit meer. Unicef plaatste meteen een order voor 250 koelkasten, onze grootste bestelling ooit.’ Het was meer dan welkom na de zware coronajaren. ‘We zijn erdoorheen gekomen dankzij de NOW en een corona-overbruggingsregeling. En omdat het team klein en wendbaar is. We doen alles met vijf mensen, nog steeds.’

Coolfinity werd op meerdere manieren getroffen, blikt hij terug. Om te beginnen ging de horeca op slot, waarmee de vraag naar hun product volledig inzakte.

Voordeel was dat de pivot naar de medische industrie zo noodgedwongen werd versneld. ‘Maar dan nog zaten we met het probleem dat we niet naar klanten konden reizen én onze productielocatie, de fabriek van Liebherr in Maleisië, in lockdown was. Toen de productie eindelijk weer op gang kwam, bleken cruciale componenten niet leverbaar. Unicef heeft wel wat langer op die koelkasten moeten wachten.’

Wilde Unicef dat eigenlijk wel? ‘Wereldwijd zijn er slechts zeven partijen die WHO-gecertificeerde koelkasten leveren’, zegt Ten Houten. ‘Wij zijn er een van. En we hebben het belangrijke voordeel dat onze koelkasten als enige een glazen deur hebben. Een erfenis uit onze horecatijd.’

Koelkasten als batterij

Kasten om drankjes koud te houden levert de startup ook nog steeds, maar inmiddels is 85 procent van de omzet afkomstig uit medische orders. Coolfinity verwacht 2025 met een omzet van 1,8 miljoen euro én zwarte cijfers af te sluiten. Het is een flinke sprong ten opzichte van de 600.000 euro omzet in 2024. ‘Dat was een moeilijk jaar’, zegt Ten Houten. ‘Tijdens covid zijn reguliere vaccinatieprogramma’s afgeschaald en dat heeft een lange schaduw vooruitgeworpen.’

Over vijf jaar wil de startup doorgroeien naar een omzet van 10 miljoen of meer en actief zijn in alle 100+ landen waar de stroomvoorziening schommelt. Europa zou zomaar een van die markten kunnen worden, denkt Ten Houten. ‘We hebben in Nederland allemaal de brief op de mat gekregen: je moet een noodpakket in huis hebben, je moet 72 uur zonder stroom kunnen. Bij stroomuitval kunnen de systemen van de politie, brandweer en ambulance maximaal een paar uur operationeel blijven, op noodstroom. Onze koelkasten komen dan goed van pas voor het overeind houden van de medische infrastructuur.’

Tot voor kort was het ondenkbaar, maar ook in Europa is energiezekerheid straks geen gegeven meer, waarschuwt de ondernemer. ‘Het zou zomaar kunnen dat er over een paar jaar Coolfinity-koelkasten in Europese keukens staan. Dat heeft niet alleen te maken met weerbaarheid: het mooie van onze koelkasten is ook dat ze energie kunnen opslaan en vrijgeven, en daarmee het stroomnet ontlasten. In feite fungeren ze ook als een soort batterij.’