Startups in gevaar door loondoorbetaling bij ziekte: Hier zijn de beste oplossingen!

Voor een start-up met tien werknemers kan langdurig ziekteverzuim van één persoon vernietigend zijn. Het twee jaar moeten doorbetalen van 70 procent van het salaris terwijl de kas afneemt en de positie onbezet blijft, vormt een risico dat veel oprichters doet twijfelen om vaste contracten aan te bieden.

Dit is precies het probleem, aldus het onderzoeksbureau Panteia in een studie die woensdag is onthuld door Techleap. Een enquête onder 57 start-ups en scale-ups toont aan dat voornamelijk de verplichting tot langdurige loondoorbetaling bij ziekte en het starre ontslagrecht de groei van deze bedrijven belemmeren.

“Het Nederlandse arbeidsmarkt- en socialezekerheidsstelsel is ontworpen voor gevestigde ondernemingen, niet voor de unieke dynamiek van start-ups en scale-ups”, zegt Marije Dijksma, Public & Government Affairs Manager bij Techleap, in het persbericht. “Dit rapport is een oproep aan de overheid en sociale partners om gezamenlijk aan verbeteringen te werken.”

Stelsel onvoldoende afgestemd op snelle groei

Het onderzoeksrapport toont een genuanceerd beeld. Ongeveer 35 procent van de ondervraagde ondernemers heeft een voornamelijk positieve indruk van het Nederlandse systeem, en waardeert de betrouwbaarheid en solide basisvoorzieningen. Regelingen zoals de kennismigrantenregeling en het zoekjaar voor internationale afgestudeerden, samen met fiscale voordelen zoals de WBSO en werkkostenregeling (WKR), maken Nederland aantrekkelijk.

Aan de andere kant vindt 62 procent het Nederlandse stelsel minder gunstig dan systemen van andere landen waarmee zij ervaring hebben. De voornaamste kritiek is dat het systeem is ontworpen voor bedrijven die stabiel zijn en werknemers langdurig in dienst houden.

Start-ups en scale-ups functioneren echter anders. Ze groeien veel sneller; vaak verdubbelt het personeelsbestand binnen een jaar. Ze opereren projectmatig, waardoor teams en functies voortdurend wijzigen. Ook zijn ze kapitaalintensief, met beperkte reserves. Elke onverwachte financiële last kan direct een bedreiging vormen voor hun voortbestaan.

Knelpunt 1: Loon doorbetalen bij ziekte

Het grootste knelpunt volgens de ondervraagde groeibedrijven is de verplichting tot loondoorbetaling bij ziekte. In Nederland moeten werkgevers twee jaar lang minstens 70 procent van het loon doorbetalen, terwijl in veel andere Europese landen deze verantwoordelijkheid veel eerder wordt overgenomen door publieke verzekeringen.

In Duitsland gebeurt dit na zes weken, in Zweden na veertien dagen en in Denemarken na dertig dagen.

Voor start-ups met kleine teams, hoogopgeleid en goedbetaald personeel, en beperkte financiële buffers, is dit een aanzienlijk risico. 58 procent van de ondervraagde bedrijven noemt dit als een belangrijk knelpunt. “De langdurige ziekte van één werknemer weegt zwaar op de bedrijfsvoering en het is vaak moeilijk om deze werknemer te vervangen”, aldus het rapport.

Knelpunt 2: Ontslag is een uitdaging

Het tweede grote probleem is gerelateerd aan contracten en ontslag. 67 procent van de ondernemers ziet de bestaande wet- en regelgeving als een belangrijk aandachtspunt. In Nederland is preventieve toetsing vereist bij ontslag: voordat een contract wordt beëindigd, moeten het UWV of de kantonrechter beoordelen of er sprake is van een ‘redelijke grond’. Dit proces vereist dossieropbouw, onderzoek naar herplaatsing en kost veel tijd – vaak maanden.

Start-ups en scale-ups vinden dit proces te belastend. Ze beschikken zelden over een volledige HR-afdeling, fouten kunnen leiden tot loonsancties, en de tijd en kosten die het ontslagproces met zich meebrengt, staan volgens hen niet in verhouding. Daarnaast kunnen werknemers zich ziek melden om het proces verder te vertragen.

“Start-ups en scale-ups willen sneller kunnen reageren op marktomstandigheden om competitief te blijven”, aldus het rapport.

Knelpunt 3: Cao’s zijn te rigide

Een derde knelpunt, hoewel minder vaak genoemd, zijn de collectieve arbeidsovereenkomsten en pensioenen. Start-ups vallen soms onder een cao die niet past bij hun activiteiten. Zo meldt een chipstart-up in het onderzoek dat zij onder de metaalindustrie valt binnen het huidige pensioensysteem. Het aanvragen van een uitzondering is mogelijk, maar complex. Vraag dat maar aan de online supermarkt Picnic.

Daarnaast willen start-ups en scale-ups graag aandelenopties aanbieden aan werknemers. Hiermee kunnen ze waardevol personeel aantrekken en belonen, ook als er nog weinig geld is voor hoge salarissen. Echter, dit botst regelmatig met cao-afspraken die uitgaan van traditionele loonstructuren.

Niet minder bescherming, maar meer evenwicht

Wat is de oplossing? Ondernemers willen niet dat werknemers minder rechten hebben. Integendeel: ze waarderen het sociale vangnet en de inkomenszekerheid die het Nederlandse systeem biedt. “Ondernemers pleiten niet voor minder bescherming, maar voor meer duidelijkheid, eenvoud en een evenwichtiger risicoverdeling”, staat nadrukkelijk in het rapport.

Deze nuance is ook zichtbaar in de voorgestelde oplossingen. Techleap kijkt naar landen die flexibiliteit en zekerheid combineren. Denemarken heeft via het flexicurity-model ruime ontslagmogelijkheden en korte loondoorbetalingsperioden, gecombineerd met sterke sociale zekerheid en actieve ondersteuning bij herplaatsing. Duitsland heeft een publieke ziekteverzekering die na zes weken de betalingen overneemt, waarbij kleine bedrijven bovendien een groot deel van de kosten kunnen terugvorderen via het U1-systeem.

“We zijn trots op onze mogelijkheid om op te schalen in Nederland, maar de obstakels die we tegenkomen maken deze taak erg uitdagend”, zegt Marieke van Iperen, medeoprichter en CEO van Settly, in het persbericht. Haar bedrijf helpt start-ups met het aantrekken van internationaal talent. “Voor groei is het cruciaal dat deze jonge bedrijven flexibel en aanpasbaar blijven.”

Vier concrete voorstellen

Techleap doet vier specifieke aanbevelingen om het beleid vriendelijker te maken voor start-ups en scale-ups.

1. Verkort de loondoorbetalingsplicht bij ziekte

Na een bepaalde periode zou een publieke verzekering de inkomensbescherming moeten overnemen. Hierdoor lopen werkgevers minder financieel risico en hebben ze meer zekerheid. Werknemers behouden hun zekerheid.

Interessant is dat er recentelijk beweging is op dit punt. In de Tweede Kamer is een motie aangenomen die het kabinet oproept het tweede jaar loondoorbetaling bij ziekte voor kleine werkgevers te vervangen door een collectieve voorziening. Dit kan een goede oplossing zijn voor start-ups en scale-ups, die vaak als kleine werkgevers worden beschouwd.

2. Vereenvoudig contract- en ontslagprocedures

Techleap bepleit snellere, minder dossier-intensieve routes voor ontslag. Het rapport noemt als voorbeeld dat in Duitsland bedrijven met tien of minder werknemers niet onder de strenge ontslagbeschermingswet vallen. Ook zou de maximale proeftijd kunnen worden verruimd.

Een ander punt is het concurrentiebeding. Op dit moment mag een werkgever een werknemer jarenlang verbieden om bij een concurrent te werken. Het kabinet heeft plannen klaarliggen om dit aan te pakken, hoewel de Eerste en Tweede Kamer nog goedkeuring moeten geven.

Het beding mag straks maximaal één jaar na het einde van het contract gelden. Werkgevers moeten voor elke werknemer uitleggen waarom het nodig is en een geografisch gebied benoemen waar het geldt. Ook moeten ze compensatie bieden: de helft van het laatst verdiende maandsalaris, voor elke maand dat het beding geldt.

3. Meer maatwerk in cao’s en pensioenen

Techleap pleit voor meer flexibiliteit in cao’s, zodat start-ups arbeidsvoorwaarden kunnen bieden die bij hen passen. Denk aan soepeler regels voor dispensatie om onder een cao uit te komen, of het creëren van specifieke cao’s voor start-ups.

Ook moeten innovatieve bedrijven de ruimte krijgen om met aandelenopties te werken. Deze aandelen kunnen later veel waard worden als het bedrijf groeit – een manier om goed personeel aan te trekken als er nog weinig geld is voor hoge salarissen.

Goed nieuws: voor 2027 staat al een belastingmaatregel gepland. Medewerkers hoeven dan pas belasting te betalen als ze hun aandelen verkopen, tegen een lager tarief van maximaal 32,17 procent in plaats van 49,5 procent.

4. Verlaag de regeldruk en bied betere ondersteuning

Maak het eenvoudiger voor start-ups om aan de regels te voldoen. Bied digitale hulpmiddelen aan, zoals checklists en stappenplannen voor werkgevers. Zorg dat deze informatie ook in het Engels beschikbaar is, zodat buitenlandse oprichters hun weg kunnen vinden bij instanties zoals UWV, IND en de Belastingdienst.

Daarnaast stelt Techleap voor een taskforce op te zetten met vertegenwoordigers van start-ups en uitvoeringsorganisaties. Zo kunnen knelpunten in de praktijk snel worden gesignaleerd en opgelost. Het doel: minder tijd kwijt aan administratie, meer ruimte om te groeien en te innoveren. De overheid moet hier wel geld in steken, maar dat verdient zich terug doordat bedrijven sneller groeien en meer mensen in dienst nemen.

Internationale aantrekkelijkheid onder druk

Een specifiek aandachtspunt is de toegang tot buitenlands talent. Start-ups en scale-ups hebben vaak specialisten nodig die moeilijk te vinden zijn in Nederland. De kennismigrantenregeling is hierbij behulpzaam en wordt gewaardeerd. Maar tegelijkertijd maakt Nederland zich minder aantrekkelijk door de expatregeling af te bouwen.

Deze regeling zorgt ervoor dat buitenlandse werknemers een deel van hun loon onbelast krijgen. Nederland verlaagt dit voordeel, terwijl België juist het tegenovergestelde doet: daar krijgen expats straks 35 procent van hun loon belastingvrij.

Bijna de helft van de ondervraagde bedrijven zegt dat toegang tot internationaal talent belangrijk is voor hun bedrijf. Techleap pleit daarom voor een stabiele expatregeling die niet steeds verandert. Ook moeten visa en verblijfsvergunningen sneller worden afgehandeld.

“Het is van groot belang dat deze bedrijven makkelijker kunnen groeien”, staat in het rapport, “voor het behoud van banen en de concurrentiepositie van Nederland.”