Hip Hop Dans in Nederland: Wereldleider maar Onzichtbaar Thuis!

Twee maanden terug werd ‘De Staat van de Dans’ gepubliceerd, een document vol lovende woorden over urgentie, innovatie en de maatschappelijke invloed van de Nederlandse danssector. Hoewel er enige aandacht was voor Hip Hop dans, lag de focus voornamelijk op de varianten die in theaters worden opgevoerd. De essentiële elementen van Hip Hop dans, zoals de battle en de cypher, werden echter over het hoofd gezien, terwijl deze juist het kloppende hart vormen van deze danscultuur. En paradoxaal genoeg zijn het juist deze onderdelen waarin Nederlandse dansers al jarenlang een wereldpodium domineren. Het is hoog tijd dat we deze prestaties erkennen, aldus Angelo Martinus.

Wereldklasse, van Maastricht tot Los Angeles
Neem bijvoorbeeld Jaïra Joy Luhulima, die recentelijk de wereldtitel won bij Red Bull Dance Your Style in een volgepakte arena van de LA Clippers in Los Angeles, bekeken door 10.000 toeschouwers en miljoenen online. Ze werd gecoacht door Jennifer Romen, die zelf een legende is binnen de scene.

Dit is geen toevalstreffer. Nederland heeft al jarenlang topdansers in de internationale Hip Hop scene. Menno van Gorp won al vier keer de Red Bull BC One, de meest uitdagende solo danscompetitie ter wereld. Vorig jaar won hij in Rio de Janeiro, terwijl India Sardjoe haar tweede wereldtitel bij de vrouwen veroverde. Shinshan maakte geschiedenis door de allereerste Dance Your Style te winnen, en dit jaar werden The Ruggeds wereldkampioen bij Battle of the Year. Daarnaast stonden drie Nederlandse dansers op de Olympische Spelen.

Om dit in perspectief te plaatsen: dit zijn de Champions Leagues van onze dansgemeenschap. Er is geen hoger niveau. En dit is nog maar een fractie van alle successen. Voor een klein land en voor dansers die zonder culturele subsidies battlen, doen we het uitzonderlijk goed!

De cypher is het hart
Wie een dansvoorstelling voor het theater maakt, kan subsidie aanvragen. Moderne of hedendaagse dansmakers kunnen rekenen op ondersteuning van fondsen, theaters en instellingen. Dat is allemaal prima. En als een Hip Hop danser dat pad wil bewandelen, moet hij of zij dat zeker niet laten.

Echter, veel Hip Hop dansers voelen zich gedwongen zich aan te passen aan het bestaande systeem. Ze treden op in plekken die niet echt van hen zijn, voor een publiek dat niet echt hun publiek is. Ze moeten zich conformeren aan de normen van moderne of theaterdans om serieus genomen te worden of überhaupt in aanmerking te komen voor financiering.

Er is voldoende geld beschikbaar voor moderne dans en danstheater. Maar laten we dan ook ruimte maken voor de cypher en de battle, want dat zijn de plekken waar Hip Hop echt leeft, groeit en zich vernieuwt. Hier begint alles: improvisatie, interactie, gemeenschap en het moment zelf.

De kracht van plekken en mensen
Toen Jaïra de Nederlandse voorronde won en zich voorbereidde op Los Angeles, kreeg ze € 1.500 van één fonds. Alle andere aanvragen werden afgewezen. De rest van het geld moest komen van crowdfunding, het verkopen van eten, en de onvoorwaardelijke steun van haar familie, vrienden en crew.

Dit was niet omdat haar talent onzichtbaar was, maar omdat ons systeem nooit is ingericht op deze vorm van dans. Na haar overwinning stonden de Nederlandse media vol van haar naam, maar de strijd om haar spaargeld aan te vullen begon de volgende dag alweer.

Haar reis begon jaren eerder, bij haar thuisbasis: Oxygen Dance Academy in Maastricht. Een plek waar ze kon groeien, falen en leren. Ze nam deel aan evenementen zoals IBE Heerlen en Summer Dance Forever, waar ze zich kon meten met de besten van de wereld. En het belangrijkste: ze was onderdeel van een inclusieve gemeenschap waar ze altijd welkom was en waar ze later zelf mentor en inspiratie werd voor de volgende generatie.

Dit zijn de plekken die de echte infrastructuur van onze danscultuur vormen. Geen instellingen met beleidsafdelingen of communicatieteams, maar gemeenschappen waar kennis, ervaring en toewijding van generatie op generatie worden doorgegeven. Waar leerlingen mentoren worden en mentoren weer leerlingen. Waar intrinsieke motivatie de drijfveer is, niet de subsidie.

Hip Hop past niet netjes in systemen of structuren omdat het groeit uit verbondenheid, niet uit beleid. Het ontstaat uit creatieve energie, niet uit vastgestelde formats.

Wie bepaalt de regels?
Hip Hop wordt vaak om de verkeerde redenen omarmd in het gevestigde culturele landschap. Niet vanuit echte interesse, maar om termen als diversiteit, inclusie en vernieuwing te kunnen afvinken. En als Hip Hop dan eenmaal wordt geaccepteerd, wordt direct bepaald binnen welke kaders dit mag. Hoe meer het lijkt op wat men al kent, hoe beter.

Het lijkt soms alsof de deuren opengaan om de eigen relevantie te bewaken, en niet om écht ruimte te maken. En daardoor komt het zelden tot echte integratie. De kaders worden nog steeds bepaald door de gevestigde orde. De plekken die we samen financieren, de theaters, musea, en poppodia, ze zijn van ons allemaal. Maar de regels om binnen te komen, worden niet door ons geschreven.

De wereld is ons podium
In ‘De Staat van de Dans’ wordt geadviseerd dat de Hip Hop gemeenschap haar eigen journalisten en critici zou moeten opleiden. Dit is weer zo’n uitspraak van iemand die zich niet echt heeft verdiept in onze cultuur.

Onze gemeenschap leest geen theaterrecensies of krantenartikelen. We communiceren via evenementen, jams, studio’s en online platforms. Al jaren bouwt de Hip Hop gemeenschap aan een wereldwijd netwerk met miljoenen volgers en livestreams van battles. De gesprekken vinden plaats in de comments, blogs, podcasts en cyphers.

Dansers schrijven boeken, maken documentaires, ontwikkelen olympische jurysystemen en archiveren hun prestaties online. Maar je moet het willen zien. Je moet buiten je gebruikelijke kaders durven kijken en het succes van een danser niet meten aan kaartverkoop of recensies in de krant, maar aan zijn of haar bijdrage aan cultuur.

De Hip Hop dansgemeenschap wordt regelmatig uitgedaagd om haar eigen recensenten op te leiden. Maar wij hebben geen recensenten nodig, onze gemeenschap is de recensent, zij beoordeelt vanaf de vloer, in de cypher, uit het publiek en in de comments.

Kijk naar de cijfers. De drie grootste dansgezelschappen van Nederland, NDT, Het Nationale Ballet en Scapino Ballet hebben samen ongeveer 500.000 volgers. De Maastrichtse zussen Norah, Sarah en Rosa (Let it Happen) hebben er 1,1 miljoen. Niet alleen meer volgers, maar ook veel meer views, betrokkenheid en bereik. Vergelijk De Nederlandse Dansdagen met Summer Dance Forever en je ziet een verschil van ruim 250.000 volgers in het voordeel van de laatste.

Ik wil daar geen oordeel over kwaliteit aan verbinden, maar het zegt veel over hoe de cultuursector kijkt naar zichtbaarheid en bereik. Ons systeem doet niet aan artikelen in kranten en recensies, aan posters langs de weg of tijdschriften op tafel.
Onze wereld speelt zich af online, op events en op plekken waar mensen samenkomen.

En hoewel deze cijfers in de cultuursector en bij fondsen nog nauwelijks meetellen, doen ze er voor ons wél toe. Ze staan voor verbinding, betrokkenheid en zichtbaarheid.

Heroïsme te midden van tegenslag
Tijdens IBE sprak ik met Niilante Ogunsola-Ribeiro, managing director bij Dance Adjudication Network, een organisatie die zich inzet voor transparante en consistente jurering in de internationale danswereld. Hij verwoordde het prachtig: ‘Hip Hop is heroïsme te midden van tegenslag. Het is het vermogen om iets te creëren uit niets. Een kind dat niets heeft, kan in een cypher stappen en voor dat moment een held zijn.’

Dat moment is de essentie van Hip Hop: de kracht om te creëren, jezelf te uiten en gezien te worden, omringd door gelijkgestemden. Die kracht, geboren uit strijd en veerkracht gaat niet alleen over dans of muziek maar over een manier van kijken naar de wereld. Wat als we datzelfde principe zouden toepassen op beleid? Wat als de Hip Hop-mentaliteit, iets creëren uit niets, de blauwdruk zou worden voor innovatie, veerkracht en samenwerking?

De spiegel van Hip Hop
In mijn onderzoek naar de waarde van Hip Hop voor cultuur en beleid zie ik telkens weer hoe deze cultuur functioneert als een levend ecosysteem. Niet top-down, maar bottom-up. Niet gebaseerd op controle, maar op vertrouwen, expressie en gemeenschap.

Misschien is dat precies wat beleid zou moeten weerspiegelen. Hip Hop laat zien dat de kracht van kunst niet ligt in structuren of regels, maar in ruimte, wederkerigheid en eigenaarschap. Een cultuur die is ontstaan uit uitsluiting en tegenslag is uitgegroeid tot een wereldwijd netwerk van samenwerking, trots en veerkracht.

De waarden waar beleidsmakers naar zoeken, inclusie, innovatie, duurzaamheid, worden binnen Hip Hop al decennialang in de praktijk gebracht. Niet op papier, maar in mensen, beweging en gemeenschappen.

Tijd voor een nieuw perspectief
Als we het hebben over de staat van de dans, moeten we ook durven kijken naar de staat van Hip Hop dans. Want hier gaat het niet alleen om optreden. Hier wordt geleerd, gecreëerd, verbonden en doorgegeven.

Het is tijd dat het culturele systeem stopt met proberen Hip Hop te ‘begrijpen’ en zich er in plaats daarvan door laat transformeren. Hip Hop is niet het randprogramma van de kunst; het is de voorhoede van een nieuwe manier van denken, organiseren en samenleven.

Laten we dat eindelijk erkennen. Niet alleen met applaus, maar met ruimte, vertrouwen en gelijkwaardige steun. Want de staat van Hip Hop dans? Die is levend, luid, liefdevol en wereldwijd zichtbaar. Misschien wordt het tijd dat de cultuursector eindelijk met ons meebeweegt.