Dit jaar biedt de Annie M.G. Schmidtprijs voor het beste theaterlied een opvallend sombere toon. Alle zes de genomineerde liederen hebben als thema de dood. De kandidaten zijn onlangs aangekondigd op het NPO Radio 1 programma De Taalstaat.

De dood wordt op zes uiteenlopende manieren muzikaal verbeeld: van een zachte folkmelodie en een lied dat klinkt als een hedendaagse kerkpsalm, tot onheilspellende medische pieptonen, een meeslepende ballade met een krachtige akoestische gitaar, een muzikale storm die steeds intenser wordt, en een combinatie van drums en percussie die doet denken aan een mars van soldaten. De dood verschijnt dus in diverse muzikale vormen.

We worden geconfronteerd met het wachten op de dood van een moeder met MS, het vooruitzicht om dood gevonden te worden door een buurman, het herdenken van een Russische dissident, het beschermen van je kind tegen de beelden van dood op televisie, de dood die op de loer ligt tussen lege wijnflessen en een busje dat bijna de geest geeft. In het relaas van het bijna uitgevallen busje zit echter een hint van weemoedige humor.

Ondanks de zware onderwerpen is de selectie van liedjes voor deze editie van de Annie M.G. Schmidtprijs een ware traktatie om naar te luisteren. En hoewel alle liederen hetzelfde thema delen, is de variatie in muzikale uitvoering opmerkelijk groot.

Een nominatieronde zonder Kiki Schippers is bijna ondenkbaar, en ook dit jaar is zij weer van de partij. Echter, het is prijzenswaardig dat de jury ook ruimte heeft gemaakt voor minder bekende talenten in de kleinkunstwereld zoals Sabrina NaberMacnack, Sarah Janneh en Ayoub Kharkhach.

De nominaties:

Handen van goud
Tekst, muziek en uitvoerende artiest: Ayoub Kharkhach
Uit het programma: En verbied de vogels om te fluiten

In Handen van goud brengt Ayoub Kharkhach (1998) een eerbetoon aan zijn vader, een alleskunner als het aankomt op reparaties. Het lied bevat een subtiele verwijzing naar een kinderziekenhuis, maar het toont vooral de behulpzame automonteur uit Gouda die zelfs in Zuid-Spanje op een parkeerplaats nog sleutelt aan een overladen busje dat bijna kapot gaat. Het lied is een liefdevolle familieode, gezongen met een unieke, bijna androgyne stem. Kharkhach vertelt in zijn debuutprogramma En verbied de vogels om te fluiten een persoonlijk verhaal waarin hij het strenge islamitische standpunt dat muziek des duivels zou zijn, met gevoel weerlegt. De gierzwaluw, die vaak in Marokkaanse moskeeën te vinden is, zingt namelijk vrolijk.

Pas aan het einde van Handen van goud blijkt dat zijn vader veel kan, maar geen wonderen kan verrichten: ‘Hij heeft handen van goud. Hij kan alles repareren…, maar niet zijn kind’. Bij Ayoub werd op elfjarige leeftijd kanker geconstateerd.

Snackbar
Zang: Elfie Tromp
Piano: Jan Groenteman
Tekst en muziek: Jan Groenteman
Uit het programma: Van de Gekken!

Veel ouders zijn tegenwoordig overbeschermend, wat kan leiden tot een generatie die niet goed om kan gaan met tegenslagen. De houding van een moeder die met haar dochter in een snackbar staat, is echter begrijpelijk. De jonge dochter is uit eigen overtuiging vegetariër, dus kiezen ze voor patat en een kaassoufflé. Op een groot tv-scherm zien ze na een stille reclame de vreselijke nieuwsbeelden van de dag.

LEES  Dramaturgie in de Spotlight: De Balans tussen Zorg en Confrontatie in Modern Theater

Beelden van een moeder met een laken in haar hand
En onder dat laken de contouren van een kindje
Een kindje als mijn dochter, maar dan in een ander land.

De moeder rent naar het scherm en probeert het uit te zetten, maar de tv is ingebouwd in een houten wand. Ze gaat ervoor staan terwijl ze worstelt met het hypocriete van haar opvoeding, waarin ze de wereld graag als een speeltuin ziet.

Het lied, afkomstig uit het programma Van de Gekken, is een ode aan Adèle Bloemendaal, net als Elfie Tromp bekend om haar brede artistieke palet: fel, literair, maatschappijkritisch, en humoristisch. De prachtig empathische tekst van Snackbar is van Jan Groenteman, die ook de indringende muziek componeerde. We horen het heen en weer beuken van de tegenstrijdige gedachten van de moeder. Elfie Tromp, die haar eigen werk als ‘feministisch punkcabaret’ beschrijft, is de perfecte vertolker van dit lied over innerlijke twijfel en angst. Het kind lijkt nog geen last te hebben van dergelijke dilemma’s.

Daar zitten we te eten met z’n tweeën in de snackbar
Ik zoek in haar ogen naar wat zij net heeft gezien
Dan opent ze haar mond en ik vrees wat er nu gaat komen
Ze vraagt heel zacht of ze voor toe nog softijs mag misschien

Nooit meer slapen
Tekst en uitvoerende artiest: Reinier van Harten/Reindier
Muziek: Reinier van Harten, Sergio Escoda
Uit het programma: Metgezwel

De protagonist in het lied ‘Nooit meer slapen’ is te beklagen. Omringd door lege wijnflessen hoort hij iets in de hoek grommen en denkt dat het de dood is. Een lied over een man die diep in de problemen zit. De tekst is niet erg lang en legt veel nadruk op de woorden ‘nooit meer slapen’. De luisteraar wordt meegezogen in de ziel van de man door de monotoon tikkende minimalistische muziek. Dit is deels onaangenaam, maar ook verleidelijk uitnodigend, dat iemand zijn ziel en zaligheid zo in een lied kan leggen.

Het programma Metgezwel van zanger, acteur, danser en verhalenverteller Reinier van Harten, die optreedt onder zijn podiumnaam Reindier, was een groot succes op theaterfestival de Parade, en kreeg een vervolg in de theaters. Het lukt Reindier om zijn verhaal, hoewel het donkere randjes heeft, luchtig en vol energie te vertellen. Niet om angst te bezweren, maar om haar te omarmen. En daar kan het publiek zijn voordeel mee doen, ook al is het wel even slikken om naar ‘Nooit meer slapen’ te luisteren.

Hopeloos, jezelf verloren
Loop je bij een psycholoog
Ooit nog jong en uitverkoren
Tot de duivel in je kroop
Witte pillen uit een doosje
Ik neem ze al een poosje
De dokter zegt door de telefoon
‘Nooit meer slapen, slik gewoon’

Navalny
Tekst, muziek en uitvoerende artiest: Kiki Schippers
Uit het programma: Praktische bezwaren

Als Kiki Schippers (1988) zich waagt aan conferences glijdt zij nog weleens uit, maar als maatschappijkritische singer-songwriter is zij een klasse apart. Schippers heeft niet voor niets al een hele stapel nominaties voor de Annie M.G. Schmidtprijs op zak, ging er in 2017 met de hoofdprijs vandoor (‘Er spoelen mensen aan’) en is ook dit keer weer volkomen terecht genomineerd. ‘Navalny’ is een redelijk simpel, maar doeltreffend gecomponeerd lied uit het programma Praktische bezwaren over misschien wel de dapperste opponent van Putin. Die kon maar één oplossing bedenken om van zijn nimmer aflatende kwelgeest af te komen: vergiftigen. Toen de dissident daarvan wonder boven wonder herstelde, liet Putin hem in een mensonterende gevangenis wegrotten om hem uiteindelijk te laten vermoorden.

LEES  Theaterbaas: Fenna Ramos Beschuldigd van Divagedrag!

In de glasheldere, wonderschone tekst vergelijkt Schippers Navalny met een vuurvliegje, een teken van licht en hoop. De dictator kan dat vuurvliegje wel doodslaan, maar hij kan niet voorkomen dat er ondanks het gure klimaat weer nieuwe vuurtjes zullen opflakkeren.

Een vuurvliegje
in een zo donkere nacht
wordt geplet in een oogwenk
tot zwijgen gebracht.

Hoeveel moed heb je nodig
voor steeds weer een lach
voor telkens weer opstaan
na een donkere dag

Tussen ons in ontwaken de steden
Vliegvelden vol met een nieuwere start
Fonkelende vuurvliegjes knipperen met reden
Sneeuwstormen razen door ieder groot hart

Ik heb mijn moeder gevraagd hoe het voor haar is
Tekst: Flip Noorman
Muziek: Frans Verburg en Flip Noorman
Uitvoerende artiest: Sabrina NaberMacnack
Uit het programma: Mijn moeder is een mens. Ik ook..

In het indringende Ik heb mijn moeder gevraagd hoe het voor haar is, stapt ‘de dochter met een zorgtaak’ even uit haar praktische verzorgende rol en vraagt aan haar moeder, niet als patiënt, maar ‘gewoon van mens tot mens’, hoe zij de aftakeling, die door MS zo onherroepelijk en wreed is, heeft ervaren.

Dat we elke week naar het bos fietsten om pannenkoeken te eten
Dat dat eens per twee weken naar de rand van het bos werd
De koffiezaak op de hoek
Thee in de tuin
Dat ik de laatste keer dat ik je uit bed heb gezien
niet meer kan herinneren…
Hoe is dat?

De tekst, een mengeling van spoken word en rap, wordt uitgesproken, boos gezongen en uiteindelijk kwaad en verontwaardigd door de onrechtvaardigheid van de situatie uitgeschreeuwd door actrice en theatermaker Sabrina NaberMacnack.
Het programma Mijn moeder is een mens. Ik ook. is gebaseerd op de jeugd van NaberMacnack die het script schreef. De liedteksten uit het programma zijn van Flip Noorman, die samen met Frams Verburg de muziek schreef. De muziek is als een hoge hartslag, die steeds feller wordt opgeschroefd, en maakt de kwaadheid en het verdriet van de dochter beklemmend invoelbaar. Maar terwijl de dochter hoopt en verwacht dat de moeder op die simpele vraag ‘hoe het voor haar is’ als een woeste vulkaan al haar frustraties eruit zou laten knallen, blijft ze er stoïcijns onder en komt ze met een nuchtere wedervraag aan haar dochter: ‘Waneer ga je eindelijk eens het huis uit Babs?’

De bijzondere voorstelling is voor een 10+ publiek en past in de rijke traditie van Eigen Werk Theaterteam, dat een ernstig onderwerp licht en muzikaal behandelt.

LEES  Joost Prinsen (83) Betoverd Nederland: Een Onuitwisbare Indruk op het Toneel

De dag dat ik gevonden word
Tekst: Simme Wouters
Muziek: Jan van Eerd & Sarah Janneh
Uitvoerenden: Sarah Janneh
Uit de voorstelling: Brabo Leone

Brabant en het Afrikaanse Sierra Leone lijken twee werelden die niet vloeiend samensmelten, maar met een vader uit Sierra Leone en een Brabantse moeder is Sarah Janneh het bewijs dat het wel degelijk een mooi resultaat kan opleveren. Wel met de bekende twijfels van mensen in een vergelijkbare positie: waar hoor ik bij, wat is mijn identiteit? En die vragen kunnen behoorlijke spanningen opleveren. In ‘De dag dat ik gevonden word’ bezingt Janneh (1991) de angst dat zij wellicht niet gemist wordt als zij sterft, en dat ze pas gevonden wordt door de buurman als hij een steeds grotere stapel aan nietszeggende post ziet liggen.

Voornamelijk belasting, elektra en pensioen
Een paar pogingen om mij te abonneren
Pas toen het trappenhuis zich vulde
Met de geur van mijn bederven
Drong het tot hem door, dat ik daar lag te composteren
De buurman wist aanvankelijk niet goed wat hij moest doen
Besloot mijn dood zo lang als mogelijk te negeren
Hij heeft uiteindelijk een week of twee de dagen lopen tellen
Alvorens de politie bij mij aan te laten bellen.
In totaal heb ik drie maanden daar gelegen
Niemand die me kwijt was
Niemand die me miste

De angst, bijna wanhoop om vergeten te worden klinkt door in de stampende muziek van Jan van Eerd en Sarah Janneh, waarbij de enigszins raspende soulstem van Janneh perfect bij de woorden past. Janneh speelde onder meer in films als Soof 3, Tropenjaren en Anne+ en maakte met haar programma Brabo Leone een klinkend solodebuut. De pulserende muziek van ‘De dag dat ik gevonden word’ vertaalt zich uiteindelijk ook in de opdracht aan zichzelf om alles uit het leven te halen wat er in zit. En rauwere variant dus op ‘Niemand weet hoe laat het is’ van Youp van ‘t Hek

De Annie M.G. Schmidtprijs
Het Amsterdams Kleinkunst Festival en Buma Cultuur reiken sinds 1991 de Annie M.G. Schmidtprijs uit aan een tekstschrijver, componist en uitvoerder voor het beste theaterlied van het voorgaande jaar. De prijs bestaat uit een bronzen borstbeeld gemaakt door kunstenaar Frank Rosen en een geldbedrag van 3500 euro. De

Vergelijkbare berichten

Beoordeel dit post
WhatsApp