ASML ontslaat 3.000 managers: Minder bureaucratie, meer innovatie!

Ondanks een recordomzet kondigt ASML aan dat het 1.700 werknemers zal ontslaan. Dit nieuws zorgde recentelijk voor opschudding. De chipmachineproducent uit Veldhoven had in 2025 een topjaar met een netto winst van 9,6 miljard euro en een omzet van 32,7 miljard euro. Voor het komende jaar zijn de verwachtingen nog hoger, met een prognose tussen de 34 en 39 miljard euro.

Maar is het werkelijk nodig om zoveel banen te schrappen? Volgens CFO Roger Dassen wel, zo vertelt hij aan het Eindhovens Dagblad. De afdelingen technologie en IT moeten gereorganiseerd worden. Hier zijn 4.500 managers actief op een totaal van 16.000 werknemers, die bovendien aan meerdere leidinggevenden rapporteren.

‘Ingenieurs hebben geen tijd meer om hun eigenlijke werk te doen’, legt Dassen uit. ‘Ze spenderen ongeveer 35 procent van hun tijd aan diverse coördinatievergaderingen. Ze vinden niet dat dit bijdraagt aan betere prestaties. Ze kunnen niet doen waar ze het beste in zijn: creatief zijn en innovaties ontwikkelen.’

Bureaucratie versus innovatie

Mathieu Weggeman, bestuursadviseur en hoogleraar organisatiekunde aan de TU Eindhoven, bevestigt dit beeld. ‘Er is een duidelijk verband tussen bureaucratie en innovatie. Hoe strakker de controle, hoe minder vrijheid er overblijft voor creativiteit. Bedrijven hebben juist die vrijheid nodig om te kunnen innoveren.’

Daarom reduceert ASML het aantal managementposities in de technisch sector drastisch, van 4.500 naar 1.500. Van de 3.000 mensen die hun baan verliezen, wordt verwacht dat ongeveer 1.400 doorgroeien naar een nieuwe rol als ingenieur. De overigen zullen worden ontslagen.

De overvloed aan managers is te wijten aan de snelle groei van het bedrijf, volgens Weggeman. Bovendien zijn niet alle managers die doorgroeien naar leidinggevende posities daar noodzakelijkerwijs geschikt voor.

‘ASML is een bedrijf van ingenieurs’, vervolgt hij. ‘Als ingenieurs willen doorgroeien, rest hen vaak alleen een managementrol. Maar niet elke ingenieur is een goede manager. Ze vallen vaak terug op wat ze kennen: cijfers en spreadsheets. Niet uit liefde voor bureaucratie, maar omdat het aansluit bij hun mentaliteit. Dit leidt echter tot meer bureaucratie.’

Eén roeier, negen coaches

Weggeman gelooft dat ASML terug wil naar de cultuur van de begindagen, zoals bij Philips Natlab waar veel vrijheid heerste. ‘Denk aan het concept van homo ludens, de spelende mens. Dit bevordert innovatie. Als je minder middelen hebt om je medewerkers te controleren, ga je meer vertrouwen op hun motivatie en kunde.’

Econoom Jona van Loenen gebruikt graag de metafoor van een roeiteam. ‘Stel je voor: een boot met tien personen, negen roeiers en een stuurman. Vervang een roeier door een extra coach en je hebt nog maar acht roeiers. Dit vertraagt de boot. Om dit te onderzoeken, voeg je een derde coach toe. Uiteindelijk heb je negen managers die instructies geven aan één roeier.’

Volgens Van Loenen heeft Nederland simpelweg te veel managers. In 2023 waren er van de 9,7 miljoen werkenden 511.000 manager, blijkt uit CBS-cijfers. Dat is één op de negentien.

‘Dat is best veel’, zegt hij. ‘Persoonlijk denk ik dat we overgekwalificeerd zijn. We zijn constant bezig met rapporten en analyses, alles om het echte werk te vermijden.’

Eenvoudig snijden of strategische herstructurering?

De overvloed aan managers is volgens Van Loenen ook gebaseerd op een ‘fundamenteel wantrouwen’ in de maatschappij. Meer management betekent meer controle. De actie van ASML toont juist veel vertrouwen in de eigen medewerkers, wat hij fantastisch vindt.

Pieter Peelen, auteur van het boek Beter is meer en adviseur, plaatst echter een kanttekening. ‘Eerlijk gezegd irriteren de enthousiaste berichten op LinkedIn mij. Er wordt te simpel geroepen: goed, minder managers! Maar het is niet zo eenvoudig.’

Een bedrijf dat tweederde van de managers laat gaan, moet zich afvragen of het management nog wel goed geregeld is met de mensen die overblijven.

‘Is de overgebleven organisatie volwassen genoeg om zichzelf te managen? De winst in productiviteit is zo weer verloren door vertraagde besluitvorming, onduidelijk eigenaarschap en teams die elkaar in de weg zitten’, waarschuwt Peelen. ‘Dat mis ik in de communicatie van ASML. Evenals een duidelijke uitleg over hoe het bedrijf waarde gaat creëren met deze stap. Ze hebben er vast goed over nagedacht – maar zonder antwoorden op deze vragen lijkt deze ingreep meer op eenvoudig snijden dan op een strategische herinrichting.’

Hoogleraar Weggeman beschrijft de ingreep als ‘het dak repareren terwijl de zon schijnt’. Hij had het slim gevonden als ASML de mededelingen over het recordjaar en de reorganisatie apart en op verschillende momenten had aangekondigd. ‘Dat was misschien tactischer geweest, hoewel het wel eerlijk is.’