Nederlandse Danslegende Hans van Manen Overleden: Een Verlies voor de Kunstwereld

Op 93-jarige leeftijd is choreograaf Hans van Manen overleden, zo bericht de Nationale Opera & Ballet. Van Manen, beschouwd als de meest vooraanstaande en invloedrijke choreograaf van Nederland, heeft meer dan 150 balletten op zijn naam staan en wordt erkend als een van de grootmeesters van het moderne ballet.

Hans van Manen startte zijn carrière in de danswereld in 1951 bij Sonia Gaskells Ballet Recital. Vervolgens trad hij op bij het Ballet van de Nederlandse Opera geleid door Françoise Adret, het gezelschap van Roland Petit in Parijs en later, vanaf 1960, bij het Nederlands Dans Theater, dat hij mede heeft opgericht.

Van Manen maakte in 1955 zijn debuut als choreograaf. Na zijn derde werk, Feestgericht, ontving hij de Staatsprijs voor Choreografie. Vanaf 1960 was hij afwisselend werkzaam bij de twee voornaamste dansgezelschappen in Nederland: Het Nederlands Dans Theater, waar hij ook tien jaar als artistiek leider diende, en Het Nationale Ballet.

Volgens het balletgezelschap kenmerken helderheid van structuur, verfijnde eenvoud en het vermijden van overbodige versiering zijn choreografieën. ‘Less is more’ was een van zijn leidende principes en hij benadrukte vaak dat “dans puur dans uitdrukt”, hoewel zijn balletten niet volledig als abstract kunnen worden beschouwd. Zijn werken, hoewel niet anekdotisch, behandelen altijd menselijke thema’s en relaties. Van Manen kon met slechts een blik of een handgebaar een scala aan emoties opwekken, aldus de in memoriam van het gezelschap.

Van Manen heeft ook de klassieke balletdanser van vele traditionele beperkingen bevrijd door onder andere speelse en erotisch geladen momenten te introduceren. In Metaforen (1965) introduceerde hij een pas de deux tussen twee mannen, destijds een controversieel gebaar. En in Sarcasmen (1981) toonden een man en vrouw een spel van aantrekken en afstoten, waarbij zij halverwege het stuk haar hand op zijn kruis legde, wat uitgroeide tot een iconisch beeld.

Grosse Fuge (1971), gecomponeerd op muziek van Beethoven en oorspronkelijk opgevoerd door het Nederlands Dans Theater, is internationaal het meest uitgevoerde werk van Van Manen. Het toont vier vrouwen die vanuit een wit decor met een periodiek oplichtende neonlijn aan de horizon naar vier mannen in zwarte broekrokken kijken die proberen aandacht te trekken, om vervolgens zelf de leiding te nemen.

In eerste instantie werd Van Manen vooral erkend in Nederland en Duitsland, maar geleidelijk aan werd zijn meesterschap erkend door vooraanstaande balletgezelschappen wereldwijd, waardoor hij uitgroeide tot een van de belangrijkste culturele ambassadeurs van Nederland. Zijn choreografieën worden nu uitgevoerd door meer dan honderd internationale gezelschappen, waaronder het Stuttgarter Ballett, Staatsballett Berlin, Wiener Staatsballett, en vele anderen.

Hans van Manen heeft talrijke prijzen ontvangen, waaronder de Erasmusprijs, de Prix Benois de la Danse Life Achievement Award, en vele andere onderscheidingen. Tijdens het Hans van Manen Festival georganiseerd door Het Nationale Ballet in 2007 werd hij benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, en later ook tot Commandeur in de Franse Ordre des Arts et des Lettres. In 2018 ontving hij van koning Willem-Alexander de Eremedaille voor Kunst en Wetenschap van de Huisorde van Oranje.

Volgens het Nederlands Dans Theater heeft Van Manen een onuitwisbare impact gehad op het gezelschap en de danswereld, met een nalatenschap van meer dan 62 werken. Ted Brandsen, directeur van het Nationale Ballet, prijst Van Manen als een van de grootste kunstenaars die Nederland heeft voortgebracht en een ongelooflijk inspirerende vriend voor velen. ‘Zijn kunst zal blijven voortleven in de dansers die zijn werk uitvoeren en in de ogen van talloze toeschouwers’, aldus Brandsen.

foto Bert Nienhuis