Rapport-Wennink verdeelt Nederland: Groeimodel vs Menselijke Maat!

Het document, opgesteld door Peter Wennink, dient als een navigatiehulpmiddel voor de aanstaande regering. Met een investeringsplan van vele miljarden en een duidelijke waarschuwing voor economische achteruitgang stelt Wennink hoge eisen.

De analyse van Wennink vindt brede instemming, maar de ontvangen reacties tonen aan dat overeenstemming over de urgentie niet automatisch leidt tot consensus over de aanpak. MT/Sprout heeft diverse meningen van economen, bestuurders en ondernemers verzameld.

‘Niet financiering, maar voorwaarden vormen de knelpunten’

Barbara Baarsma (hoogleraar economie aan de UvA, hoofdeconoom bij PwC)

‘Volgens het verslag van Peter Wennink kampt Nederland niet zozeer met een gebrek aan investeringskapitaal, maar meer met het ontbreken van goed gestructureerde randvoorwaarden. De neiging om sectoraal beleid en subsidies toe te passen is begrijpelijk, maar werkt uiteindelijk tegenproductief. Wat nodig is, is een generiek beleid dat innovatie ondersteunt: voldoende en goed opgeleid personeel, een betrouwbare energie-infrastructuur, een efficiënte arbeidsmarkt en een consistente, voorspelbare overheid.

Dit vergt politieke moed, omdat er ernstig rekening gehouden moet worden met schaarste en niet alles mogelijk is. Eerst moet het ‘zure’ worden aangepakt—vergunningen, onderwijs, netcapaciteit—voordat we het ‘zoete’ kunnen plukken, namelijk productiviteitsgroei en algemene welvaart.’

‘Zonder ondernemerschap leidt het tot technologisch darwinisme’

Arnoud Boot (hoogleraar ondernemingsfinanciering, Universiteit van Amsterdam)

‘Het rapport geeft een scherpe analyse van het potentieel van de Nederlandse economie, maar negeert een essentieel element: ondernemerschap. De vraag hoe Nederland meer ondernemend kan worden, zou centraal moeten staan. In plaats daarvan overheerst een technocratische benadering waarbij grote instituties, sectoren en investeringsbedragen de boventoon voeren.

Er wordt gesuggereerd dat het probleem voornamelijk met geld op te lossen is, terwijl het onduidelijk blijft waarom bepaalde activiteiten per se in Nederland moeten plaatsvinden. Zonder duidelijke keuzes en focus op ondernemerschap dreigt dit te resulteren in technologisch darwinisme in plaats van een breed ondersteunde economische strategie.’

‘Groei wordt gepresenteerd als noodzaak, terwijl het een politieke keuze is’

Hans Stegeman (hoofdeconoom bij Triodos Bank)

‘Het rapport bevat veel zinvolle aanbevelingen, maar het is problematisch hoe het kijkt naar verdienvermogen. De veronderstelling dat 1,5 tot 2 procent economische groei noodzakelijk is, wordt gepresenteerd als een economische onvermijdelijkheid. Deze conclusie steunt echter op aannames over wie de lasten draagt en wie profiteert van de groei.

Zo wordt een politieke keuze verpakt als een economische noodzaak. Verdienvermogen komt voort uit creatieve destructie, maar deze dynamiek functioneert alleen als mensen veerkrachtig zijn. Daarom kan verdienvermogen niet los worden gezien van sociale zekerheid. Groei is geen doel op zich, maar hooguit een middel.’

‘Dit plan vereist stabiel en voorspelbaar beleid’

Roy Jakobs (CEO van Philips)

‘Het rapport schetst een duidelijke strategische richting voor Nederland. Om onze langetermijngroei, strategische relevantie en economische veerkracht te waarborgen, moeten we innovatie versnellen en doelgericht investeren. Dit vereist stabiel en voorspelbaar beleid, een concurrerend vestigingsklimaat en duidelijke uitvoeringskracht. Met de juiste randvoorwaarden kan de Nederlandse medtechsector wereldwijd een leidende rol spelen en bijdragen aan een veerkrachtig zorgsysteem en een innovatieve economie.’

‘Aangekondigde keuzes worden niet doorgezet’

Boris Schellekens (directeur van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen – SOMO)

‘Het rapport start sterk met de vaststelling dat Nederland scherpe keuzes moet maken, maar het blijft steken halverwege. Deze keuzes worden niet expliciet gemaakt. Zo wordt Tata Steel impliciet als onmisbaar voorgesteld, terwijl het grootste deel van de productie voor export is.

Dit roept de vraag op waarom deze grootschalige industrie hier moet blijven. Juist expliciete keuzes over afbouw, herstructurering en herbestemming van schaarse ruimte ontbreken, terwijl deze essentieel zijn voor een toekomstbestendige economie.’

‘De werknemer wordt gereduceerd tot kostenpost’

Reinier Castelein (voorzitter vakbond De Unie)

‘Het rapport beschouwt de arbeidsmarkt door een verouderde bril en ziet werknemers voornamelijk als productiemiddel en kostenpost. De suggestie dat vaste banen te rigide zijn en reorganisaties te duur, doet geen recht aan de grote offers die werknemers de afgelopen jaren hebben gebracht.

Het ontslagrecht is versoepeld en goedkoper geworden voor werkgevers, terwijl de bestaanszekerheid van werknemers is afgenomen. Bovendien zijn vakbonden en werknemers niet betrokken bij de totstandkoming van het rapport. Dit maakt de analyse eenzijdig en ondergraaft het draagvlak dat nodig is voor echte economische vooruitgang.’

‘Maak dit rapport leidend bij de kabinetsformatie’

Mark Harbers (voorzitter Techniek Nederland)

‘Het rapport van Peter Wennink biedt een solide en concrete basis voor de kabinetsformatie en zou daar prominent aanwezig moeten zijn. Het illustreert duidelijk hoe groot de uitdagingen zijn en hoe essentieel de technieksector is voor oplossingen met betrekking tot de energietransitie, netcongestie, zorg en infrastructuur.

De sector beschikt over kennis, innovatiekracht en uitvoeringsvermogen, maar dat vereist wel consistent overheidsbeleid, investeringen in onderwijs en een versnelling van procedures. Zonder deze randvoorwaarden blijven ambities slechts theorie.’

‘Alleen focussen op euro’s is niet voldoende’

Marleen Janssen Groesbeek (professor Duurzame Financiën & Accounting, Avans Hogeschool)

‘Het rapport-Wennink is overtuigend in zijn urgentie: Nederland moet nu investeren om toekomstige welvaart te waarborgen. Maar alleen focussen op euro’s en bbp is niet voldoende. Groei is geen doel op zich en geen neutrale maatstaf.

Welvaart omvat meer dan alleen productiviteit en toegevoegde waarde per uur. Juist brede welvaart—gezondheid, natuur, sociale cohesie, onderwijs en vertrouwen—vormt de basis van ons verdienvermogen op lange termijn. Opmerkelijk is dat de circulaire economie, een strategisch antwoord op grondstoffenschaarste en geopolitieke afhankelijkheid, slechts impliciet wordt meegenomen.

Ook ontbreekt een expliciet waardekader: zonder geïntegreerde verslaglegging blijven maatschappelijke baten onzichtbaar en moeilijk stuurbaar. Investeren vraagt niet alleen om snelheid, maar om richting. Snelheid zonder leervermogen leidt zelden tot duurzame welvaart. Wie echt vooruit wil, heeft naast een economisch kompas ook een waardekompas nodig.’

‘Zorg dat de investeringsagenda niet blijft hangen in de Randstad’

Stephanie Klein Nagelvoort (vicevoorzitter raad van bestuur UMCG)

‘Het rapport benadrukt terecht dat Nederland fors moet investeren om economisch relevant te blijven, maar het is cruciaal dat die investeringen niet eenzijdig in de Randstad terechtkomen. Regio’s zoals Groningen hebben veel te bieden op het gebied van kennis, zorg, innovatie en samenwerking.

Tijdens de totstandkoming van het rapport is hier nadrukkelijk aandacht voor gevraagd, en dat zien we deels terug. De volgende stap is ervoor zorgen dat deze investeringsagenda ook daadwerkelijk regionaal wordt waargemaakt.’

‘Zonder oprichters geen echte innovatie’

Wibe Wagemans (serieondernemer, CEO en bestuurslid in Silicon Valley)

‘Als je het rapport-Wennink leest alsof het een term sheet is, valt één ding direct op: het woord ‘oprichter’ ontbreekt volledig. Zelfs met honderden miljarden aan investeringen los je daarmee het kernprobleem niet op. Echte innovatie ontstaat niet via top-down industriebeleid, maar door rommelige, onvoorspelbare creatieve destructie. We verwarren kapitaal met creatie. Zonder ruimte voor oprichters en hun manier van werken blijft elke investeringsagenda technocratisch en tandeloos.’

Consensus over urgentie, strijd over de motor

De reacties op het rapport-Wennink tonen aan dat de urgentie breed wordt erkend: Nederland moet kiezen, investeren en versnellen om economisch relevant te blijven. Maar zodra het gaat over de motor van die vernieuwing, lopen de meningen uiteen. Waar het rapport sterk inzet op technologie, infrastructuur en uitvoeringskracht, wijzen critici op wat ontbreekt: ondernemerschap, oprichters en de rommelige dynamiek van creatieve destructie.

Groei wordt door sommigen gezien als noodzaak, door anderen als beleidskeuze; flexibiliteit als randvoorwaarde, of juist als bedreiging voor bestaanszekerheid. Wennink heeft een routekaart opgesteld. De echte discussie gaat nu over wie er aan het stuur zit: instituties en kapitaal, of de mensen die het risico nemen om iets nieuws te bouwen.