Rubio investeert 70 miljoen in impact-startups: Streven naar systemische verandering!

‘Tien jaar terug was het een enorme uitdaging’, vertelt Willemijn Verloop, medeoprichter van Rubio Impact Ventures, dat oorspronkelijk in 2014 begon onder de naam Social Impact Ventures. Na enige tijd veranderde de naam naar Rubio Impact Ventures omdat de oorspronkelijke naam te generiek werd.

‘Men twijfelde of ondernemers tegelijkertijd significante maatschappelijke impact en een solide rendement konden realiseren. Destijds bestonden er bijna geen impactfondsen, laat staan fondsen die, zoals wij, de impact die hun portfolio genereert zo gedetailleerd meten en aan specifieke doelen en beloningen koppelen.’

Die scepsis over impactinvesteringen is in de loop der jaren afgenomen. Afgelopen dinsdag lanceerde Rubio een derde fonds van 70 miljoen euro, waarmee het totale kapitaal op 220 miljoen euro komt. En dat bedrag zal nog stijgen totdat het nieuwe fonds volledig gesloten is.

Kapitaal voor een duurzamere wereld en sociale gelijkheid

Dit nieuwe kapitaal is bestemd voor ongeveer 30 startups die met hun bedrijfsmodellen bijdragen aan een duurzamere samenleving (genoemd ‘Planet Paradise’, gericht op klimaat, energie en duurzame voedselketens) of sociale impact (genoemd ‘People Power’; gericht op onderwijs, arbeidsmarkt of mentaal welzijn).

Maar een combinatie van deze twee, de dubbele impact, komt eveneens vaak voor. ‘Denk aan een eerlijke energietransitie: voor een beter klimaat zijn alle mensen nodig, niet alleen degenen die zich zonnepanelen kunnen veroorloven. We ontwikkelen ook oplossingen die energiearmoede tegengaan en mensen helpen te investeren in energiebesparing, zoals het bedrijf Prets in onze portefeuille.’

Impactinvesteringen zijn mainstream geworden

Rubio heeft wederom succesvol ondernemers, familiekantoren en institutionele beleggers aan zich gebonden, zoals het Europees Investeringsfonds (EIF), Invest-NL, en dit keer ook ING Social Impact Investments en het NN Social Innovation Fund.

Dit toont volgens Verloop aan dat impactinvesteringen niet langer een niche zijn, maar mainstream. ‘Impactinvesteringen hebben zichzelf bewezen. Dat is belangrijk, want de noodzaak is groter dan ooit.’

Dat betekent niet dat het vak eenvoudig is geworden. Zeker niet als je impact zo centraal stelt als Rubio, dat in 2024 nog zeven deals sloot. Dit jaar is het tot nu toe bij één transactie gebleven.

‘We moeten bij elke investering geloven dat het een systemische verandering kan bewerkstelligen’, zegt Verloop. ‘Als het slechts kleine stapjes zijn, een product of dienst dat iets groener of socialer is dan wat de markt biedt, dan investeren we niet. We moeten echt geloven dat een startup de markt kan veranderen.’

Taxi Electric en Schiphol

Soms gaat het om disruptie binnen een niche, maar de eerste investering van Verloop maakte al grotere golven. Taxi Electric was het eerste taxibedrijf met een elektrische vloot en had 50-plussers als chauffeurs – een sociale en duurzame win-winsituatie. Wat de startup echter historisch maakte, is dat het liet zien dat een elektrische taxi überhaupt mogelijk is.

Toen er nog twijfels waren of een elektrische auto wel 100.000 kilometer zou kunnen rijden, reden de Tesla’s al heen en weer naar Schiphol.

‘Het feit dat het hele Schiphol nu volledig elektrisch is, is te danken aan Taxi Electric-oprichter Ruud Zandvliet’, zegt Verloop. ‘Toen er een aanbesteding werd uitgeschreven voor het taxivervoer, drong hij erop aan dat deze opnieuw moest en dat elektrisch rijden een belangrijk element werd.’

Hoewel Taxi Electric door corona en Uber zelf failliet ging, doet dat weinig af aan de impact en de systemische verandering die het teweegbracht. Dit hoort bij de dynamiek van venture capital.

OpenUp elimineert de huisarts als tussenpersoon

Een recentere investering van Rubio, de psychologische zorg-app OpenUp, zorgt volgens Verloop ook voor een systemische verandering. ‘Toegang tot mentale zorg heeft helaas voor veel mensen een hoge drempel. OpenUp biedt digitale toegang tot psychologen via werkgevers.’

McDonald’s is klant, net als andere grote bedrijven. Op deze manier hebben alle medewerkers, van de directie tot de mensen achter de kassa, 24 uur per dag toegang tot mentale hulp. ‘Dat is in onze ogen systemisch. Je elimineert de huisarts als tussenpersoon.’

Zonder impact geen bonus

Na elf jaar investeren is de portefeuille van Rubio aanzienlijk uitgebreid. Van Sympower, dat het elektriciteitsnet balanceert met slim gebruik van hernieuwbare energie, tot NoPalm Ingredients, dat een duurzaam alternatief voor palmolie ontwikkelt. En van Skilllab, dat ‘vaardighedenpaspoorten’ maakt in dertig talen voor mensen zonder cv en allerlei erkende opleidingen en bedrijfsbanen, tot Wakuli, een merk in duurzame koffie dat boeren een betere beloning biedt.

Of het nu onder de categorie sociaal of duurzaam valt, health tech, climate tech of food tech, elke investering van Rubio begint en eindigt met impact – letterlijk. Verloop en medeoprichter Machtelt Groothuis legden dit vanaf het begin van hun venture capital-firma vast: het team van Rubio wordt in hoge mate afgerekend op impact.

De zogenaamde carry – het percentage van de winst dat fondsmanagers krijgen aan het einde van de rit bij succesvolle exits – is gekoppeld aan impactdoelen, niet alleen aan financieel rendement. Pas als deze impactdoelen volledig zijn behaald, wordt de bonus vrijgegeven (mits ook de financiële resultaten dit toelaten).

Impactdoelen behalen

‘We waren het eerste impactfonds in Europa dat dit implementeerde. Als we de doelen niet halen, wordt het geld overgemaakt aan een goed doel’, zegt Verloop. 

Over een jaar of twee wordt de balans opgemaakt, maar de wereld van goede doelen kan zich nog niet rijk rekenen. De impactdoelen lijken ruimschoots te worden gehaald. En niet omdat ze ‘haalbaar’ zijn vastgesteld. Voordat Rubio in een startup investeert, stelt het samen met de oprichters de impactdoelen vast die het bedrijf moet gaan halen, inclusief die ‘systemische verandering’ als resultaat.

Vooraf worden deze doelen gecontroleerd door een onafhankelijk panel van impactexperts, en vervolgens nog eens door een raad waarin de investerende klanten van Rubio zitten. ‘Er wordt bijna gevochten om een plekje. We hebben een Amerikaanse klant die zijn inleg verhoogde om mee te kunnen kijken. “Zoiets als jullie doen bestaat in de Verenigde Staten helemaal niet”, zei hij.’

Impact naar rato van het belang

Eenmaal aan boord bij een portfoliobedrijf, volgt Rubio de impactresultaten nauwgezet. Vervolgens past het nog een noviteit toe: in zijn eigen impactrapportage neemt het alleen naar rato van zijn aandelenbelang de resultaten van zijn startups mee.

‘Vaak tellen investeerders alle impact bij elkaar op. En we geven toe: er is nog geen perfect model om de gemaakte impact goed te verdelen over investeerders en partijen die geld hebben geleend of op een andere manier hebben bijgedragen aan het succes en de groei van een startup. Maar dat is geen reden om alle impact naar jezelf toe te rekenen.’

EIF als kwaliteitsgarantie

De ervaring die Rubio heeft opgebouwd met impactinvesteren trekt veel investeerders over de streep. Maar dat het EIF twee jaar na de start ook instapte, was cruciaal voor het aantrekken van andere institutionele partijen.

‘Het is een enorme klus om het EIF binnen te halen. Ze gaan echt negen maanden lang met een fijne kam door je hele bedrijf, tot drie cijfers achter de komma. Ik dacht aanvankelijk: waar halen we de tijd vandaan! Maar het werkt als een kwaliteitsgarantie: juist die grondige due diligence geeft andere partijen comfort.’

‘En op zijn beurt verplicht het EIF ook andere impactfondsen te rapporteren zoals wij dat doen. Dat verhoogt de kwaliteit in de hele impactmarkt.’

160 miljoen aan vervolgfinanciering

Na een eerste investering van gemiddeld een miljoen kan de impact-vc bij vervolgrondes meedoen tot 10 miljoen euro. ‘Maar onze belangrijkste rol is: startups vroeg ondersteunen en ze helpen vervolgfinanciers erbij te betrekken, pensioenfondsbeheerders als APG en PGGM bijvoorbeeld. Onze kracht zit in het vastleggen, managen en meten van impact. Maar een startup heeft naast onze expertise soms ook investeerders met diepere zakken en specifieke kennis nodig voor een volgende fase.’

In 2024 hielp Rubio zijn startups bij elkaar naar 160 miljoen euro aan vervolgfinancieringen van derden. ‘Dat wordt ook teruggegeven als onze meest gewaardeerde bijdrage. Verder bemoeien we ons niet te veel met de business. Bijna allemaal zijn we zelf ook baas van een bedrijf geweest. We weten dat je als ondernemer niet wilt dat een investeerder op de stoel van de directeur gaat zitten. We zijn er alleen als ze onze hulp willen gebruiken.’

ESG verboden voor Amerikaanse bedrijven

Even een stap terug: Rubio vult een nieuw fonds, maar dat gebeurt wel in een tijd waarin het Amerikaanse bedrijven zelfs verboden is om het over ESG te hebben. Ook in de Europese politiek heeft het klimaat niet de hoogste prioriteit.

‘Dat is de politiek. Als ik zie hoeveel ondernemers met een missie zich bij ons melden vergeleken met tien jaar geleden, dat zijn er veel meer. Of ze nou jong zijn of al een keer succesvol ondernemer zijn geweest: ze willen meer impact maken. Ik zit ongetwijfeld in een bubbel, maar de dealflow is enorm. We screenen jaarlijks meer dan 1.500 bedrijven.’

Maatschappelijk belang in plaats van eigenbelang

Daarmee is de tweede grote missie van Verloop, die eerder War Child en Social Enterprise NL oprichtte, nog niet geslaagd. ‘We zijn dit begonnen om het venture capital-systeem van binnenuit te veranderen, met een model dat in plaats van op korte termijn eigenbelang is gericht op maatschappelijk belang op de lange termijn.’

‘We doen dit ook niet om zelf het grootste of meest succesvolle fonds te worden, maar om ervoor te zorgen dat impactinvesteren mainstream gaat worden. Die strijd hebben we nog lang niet gewonnen.’